Chuyện ở Ba Vì: Cả là ng mang giấc mộng đại gia

Chu Quyến (Chu Minh, Ba Vì, Hà Nội) nằm bên sông Hồng. Tiếng máy hút cát xình xịch, tiếng đe búa đóng tà u, tiếng động cơ máy xúc, xe tải, công nông... hỗn độn, đinh tai nhức óc, cứ như một công xưởng lớn. Tôi ghé thăm cơ ngơi của anh Hải, người có mười mấy năm bôn ba ngược xuôi theo đuổi giấc mộng và ng.

Theo anh Hải, trước kia dân Chu Quyến khá giả lắm, cả là ng buôn gỗ lậu từ các tỉnh miửn núi như Sơn La, Phú Thọ, Lai Châu, Tuyên Quang, Yên Bái... Gỗ từ Chu Quyến được chuyển đi các vùng khác. Bãi sông bên là ng Chu Quyến như một bến cảng trung chuyển. Nhà nhà buôn gỗ, người người buôn gỗ.

Chuyện ở Ba Vì: Cả là ng mang giấc mộng đại gia

Những bộ phận của thuyửn đãi và ng để trên đường là ng Chu Quyến.

Thế nhưng, năm 1989, Nhà nước đóng cửa rừng, nghử vận chuyển, buôn lậu gỗ bị ghép và o dạng tội phạm hình sự, người dân Chu Quyến sinh ra thất nghiệp. Cả là ng đói dà i cổ, thanh niên trai tráng bử là ng lang bạt khắp nơi. Thế rồi, một ngà y Đỗ Trung Hải, vác vử 3kg và ng ròng khiến người dân lóa mắt. Khát vọng là m già u hừng hực cháy trong lòng những chà ng trẻ trong là ng. Để khai thác và ng dưới sông, công cụ quan trọng nhất là thuyửn chuyên dụng, mà việc đóng một con thuyửn là điửu không khó gì với dân đóng thuyửn chuyên nghiệp Chu Quyến.

Một xưởng đóng thuyửn đãi và ng rất lớn ở xã Chu Minh, cung cấp cho người Chu Quyến.

Chu Quyến còn có háº³n một ông vua đóng tà u Nguyễn Bá Khoa. Xưởng đóng tà u của anh Khoa nằm ngay bử đê của thôn. Những con tà u trọng tải cỡ vạn tấn là điửu đơn giản với Khoa. Khoa đã cùng Hải và một và i anh em ở thôn khăn gói quả mướp dong tuyửn sang tận Trung Quốc để mua một con thuyửn đãi và ng vử là m mẫu. Ngà y cũng như đêm, đám thợ miệt mà i nghiên cứu, chế tác. Thuyửn đãi và ng khá đặc biệt, gồm bốn khoang ghép lại thà nh hai con thuyửn riêng biệt, song được cột chặt lại với nhau, có chiửu dà i khoảng 20 mét, chiửu rộng độ 4 mét.

Ròng rọc cùng những chiếc gầu sẽ múc cát sửi lẫn và ng từ đáy sông lên.

Cát sửi trôi qua máng, hạt và ng sẽ đọng lại.

Một bên đặt chiếc máy nổ hà ng ngà n mã lực, một bên dà nh cho đám thợ là m công việc xả nước, xối cát, đãi và ng. Phía giữa hai con thuyửn là một khoảng trống. Ròng rọc được gắn những chiếc gầu (họ gọi là xẻng) lớn quay tròn kéo cát sửi và và ng từ đáy sông lên. 5 chiếc thuyửn đầu tiên hạ thủy, đó là ngà y đáng nhớ với dân Chu Quyến. Hai chục thanh niên, trong đó Hải đứng đầu đã cùng anh em ngược sông Hồng tiến vử hướng Phú Thọ, Yên Bái, Là o Cai, rồi tửa đi các dòng sông nhánh.

Những dòng sông dữ dằn ẩn chứa trong mình biết bao của cải. Mới ngà y đầu ra quân mà anh em đã trúng lớn. Sau hai tháng thử nghiệm, họ đã đem vử là ng và i kg và ng cám.

Thuyửn đãi và ng đã hoà n thiện, đang để bên đường ở Chu Quyến.

Cả thôn điên cuồng với giấc mộng và ng. Họ đổ xô đi đóng thuyửn, sắm máy. Người nà o có tiửn thì đóng thuyửn rồi thuê thợ hoặc kéo cả gia đình ngược sông. Những gia đình vốn mửng thì góp tiửn mua chung. Người không có tiửn thì mang sổ đử đi cắm ngân hà ng. Mỗi chiếc thuyửn giá độ 300-500 triệu đồng, thậm chí cả tỷ đồng, tùy chất lượng, tính năng và độ lớn. Mỗi chuyến đi đửu có tổ chức, người đứng đầu.

Trước khi khai thác, các thợ và ng Chu Quyến phải là m luật với địa phương và đám đầu gấu của vùng đất đó. Dân Chu Quyến đi đến đâu thì ở đó nhất định có và ng. Nói như một người dân thì... ngửi nước thấy và ng(?!). Những bãi và ng lớn mà người dân Chu Quyến in dấu chân như Bắc Uân, Bản Xe, Bãi 27, rồi Hát Dọ... ở tận Lai Châu, Sơn La. Và ng hết, họ lại kéo nhau ngược lên phía Bắc, phía Tây, phía Đông.

Thuyửn đãi và ng trên các dòng sông chủ yếu là của người Chu Quyến.

Dòng sông Lô, sông Gâm, sông Đuống, sông Đà , sông Mã... nơi đâu cũng in dấu chân người Chu Quyến. Họ dong thuyửn đến tận thượng nguồn sông Đà , rẽ và o các nhánh sông suối giáp biên giới Trung Quốc để khai thác. Có những địa danh họ đặt chân tới thuộc huyện Mường Nhé (Điện Biên), cánh quê tới 600km.

Những đội tà u đi xa như thế thường rất ít khi vử, có khi và i năm mới vử một lần. Mùa lũ, họ neo thuyửn và o một bến nà o đó và tạm ngừng công việc khai thác. Đội tà u khai thác ở sông Hồng thì vử quê nghỉ ngơi, tránh lũ và tranh thủ sửa sang cho chuyến đi sau. Mỗi năm họ thường nghỉ hai hoặc 3 tháng lũ, từ tháng 6 đến tháng 8.

Và o mùa lũ, những con thuyửn đãi và ng neo đậu ở nơi an toà n. Ảnh chụp trên sông Đà đoạn Quử³nh Nhai, Sơn La.

Hiện tại, ở sông Hồng và các nhánh có khoảng 100 chiếc thuyửn khai thác và ng của dân Chu Quyến và độ 100 chiếc nữa đang rong ruổi ở Sơn La, một số và o tận trong Huế, Quảng Nam tìm miửn đất hứa. Như vậy, cả thôn Chu Quyến có hơn 200 chiếc thuyửn cùng với khoảng 600 con người kể cả già trẻ, gái trai đang lang bạt kử³ hồ nơi thượng nguồn các dòng sông hung dữ.

Trong những chuyến ngược sông Đà xa xôi vùng cực Bắc, hễ thấy chiếc thuyửn đãi và ng nà o lênh đênh trên sông, tôi ghé và o hửi, thì đửu nhận được thông tin rằng, họ chính là người Chu Quyến. Không kể ngà y đêm, trên những dòng sông ấy tiếng máy nổ xình xịch, tiếng nước xối à o à o, những bóng người nghiêng ngả chắt chiu từng hạt và ng nuôi mộng già u sang.

Một con thuyửn đãi và ng của người Chu Quyến đang khai thác trên sông Bứa, đoạn qua huyện Thanh Sơn, Phú Thọ.

Cát được xúc lên từ độ sâu 5 - 20 mét đổ lên tà u và được vòi nước rửa trôi qua máng. Những hạt và ng có khối lượng riêng nặng đọng lại nơi đáy máng, cát sửi trôi xuống sông. Cứ như thế, mỗi ngà y một con thuyửn với và i con người lại rửa trôi hà ng ngà n khối cát sửi mong giữ lại được và i chỉ và ng. Ngà y nà o vớ được mử lộ thiên kiếm và i cây ngon ơ, song cũng có nhiửu ngà y chỉ được và i phân thì không bõ tiửn dầu. Và ng ngà y một ít, giấc mộng ngà y một xa, người dân Chu Quyến lại dong thuyửn đến những chân trời mới. Hải nói với tôi rằng: Người Chu Quyến như những gã giang hồ đầy mơ mộng, lãng mạn và phiêu lưu, chừng nà o chưa hết và ng, chưa vỡ mộng thì người Chu Quyến chưa chùn bước, dừng chân.

Hải là người nhìn thấy nghử và ng bạc bẽo nên rút lui sớm tìm hướng là m ăn khác và bây giử đã khá yên vị ở chức giám đốc công ty khai thác cát, là m ăn chắc chắn và ổn định hơn nhiửu.

Những con thuyửn đãi và ng tiếp tục được đóng, được cẩu lên ô tô...

Hải là người bản lĩnh nên sớm nhận ra kết cục của những giấc mơ và ng. Mấy cân và ng đủ để đóng con tà u trọng tải ngà n khối cát và một hệ thống ròng rọc kéo cát từ tà u lên bãi. Mấy ai có được ý nghĩ sáng suốt như Hải. Có và ng thì ăn chơi, những cuộc ăn chơi của dân đà o và ng kinh khủng thì phải biết.

Theo cái cách Hải thống kê thì từ năm 92 đến nay người dân chu Quyến đã đà o được cả chục tấn và ng, song và ng cháº³ng thấy đâu mà chỉ thấy đói nghèo mãi đeo đáº³ng, rồi nghiện ngập, AIDS như cơn lốc trà n vử. Hải lý giải: Con người không có tri thức nên không biết chuyển hoá và ng thà nh những thứ có giá trị. Nếu dân Chu Quyến biết tích cóp thì cháº³ng có là ng nà o ở Xứ Đoà i già u bằng được. Quả thực tìm ra người Chu Quyến nà o học hết đại học thật hiếm. Hơn chục tuổi là nghỉ học theo những con thuyửn ngược xuôi bươn bả quên ngà y tháng. Chưa đủ sức khửe thì phục vụ cơm nước hoặc là m những việc vặt. Những đứa trẻ muốn đi học cũng cháº³ng đi được. Bố mẹ chúng đửu lênh đênh, phiêu bạt, có khi cả năm không vử thì lấy ai kèm cặp, nuôi dườ¡ng, dạy dỗ.

Thuyửn đãi và ng được ô tô chở lên miửn núi để người Chu Quyến tiếp tục theo đuổi giấc mộng và ng.

Những ngôi nhà cao tầng to vật vã là của những tay trúng mánh lại biết chắt chiu, quý trọng hạt và ng. Số đó trong là ng đếm trên đầu ngón tay. Hầu hết toà n là những ngôi nhà ngói, nhà rạ xiêu vẹo do đà o và ng không trúng hoặc trúng và ng song phá phách hết. Cuộc sống lang bạt nay đây mai đó, lại không có tri thức thì chuyện sa ngã và o thói ăn chơi sa đọa rồi hút chích là điửu khó tránh khửi. Lúc trúng và ng thì ăn chơi tẹt ga, không trúng thì ăn và o hao mòn máy móc. Mỗi ngà y con tà u phải kéo lên thuyửn hà ng ngà n khối cát nên máy móc rất nhanh hửng, độ rung lớn cũng là m thuyửn nhanh tà n.

Theo sự tính toán của Hải thì tà u xịn cũng chỉ sử dụng được và i năm là thà nh đống sắt vụn. Thế nhưng, trong hai năm đó phải tiêu tốn chừng 700 triệu đến 1 tỷ tiửn sửa chữa, nâng cấp, đấy là chưa kể tiửn xăng dầu. Chi phí lớn mà và ng không khai thác được thì vỡ nợ là cái chắc. Chu Quyến có đến và i chục thanh niên nghiện ngập, hút chích. Đám thanh niên nà y đửu là dân từng đi đà o, đãi và ng song dính và o hê-rô-in nên phải bán thuyửn vử quê. Và họ đã trở thà nh gánh nặng cho vùng quê nà y.

Mới đây, một số thuyửn của dân Chu Quyến đã trúng bưởng và ng ở thượng nguồn sông Mã và sông Lam, họ đem vử hà ng chục kg và ng khiến người dân lại xôn xao với giấc mộng. Từ đầu năm, thôn đã đóng thêm hà ng chục chiến thuyửn. Những chiếc thuyửn nà y đửu to gấp đôi những chiếc thuyửn cũ và có giá cả tỉ bạc. Canh bạc với và ng của người dân Chu Quyến lại thêm phần gay cấn...