Kiến trúc - Quy hoạch

Bảo tồn kiến trúc Pháp: Giải pháp để hồi sinh di sản Thủ đô

Thụy Phương • 13:52 17/04/2023

Lịch sử ngàn năm Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội ghi nhận sự đóng góp của nhiều nền văn hóa trong đó có văn hóa Pháp. Những dấu ấn văn hóa, kiến trúc Pháp hiện diện ở mảnh đất Hà thành chứng tỏ một cuộc giao thoa văn hóa đầy thú vị. Việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy di sản kiến trúc Pháp cho tới nay vẫn luôn là một trong những nhiệm vụ mà Thành phố đang nỗ lực.

Dấu xưa còn lại

Người Pháp đến Hà Nội từ những năm 1873 song phải gần 15 năm sau họ mới có những dự định và quy hoạch xây dựng mới cùng với kế hoạch khai thác thuộc địa. Với việc từng bước tạo cho Hà Nội nhiều khu chức năng, nhiều công trình mới theo cơ cấu hiện đại ở các khu vực trung tâm Ba Đình, xung quanh Hồ Gươm, phía đông hồ Trúc Bạch, phía nam khu phố cổ người Pháp đã góp phần tạo nên nét kiến trúc đặc trưng cho Hà Nội.

Theo GS.TS Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam “Không thể hiểu được bản sắc Hà Nội, nếu không nói đến những nét văn hóa - văn minh Pháp còn đọng lại ở đời sống đô thị vùng đất này. Đó là vấn đề đặt ra đối với việc xác định bản sắc Hà Nội”.

biet-thu-phap.jpg
Một số công trình, biệt thự tại Hà Nội mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp.

Sự hiện hữu một khối lượng khá lớn các công trình kiến trúc xây dựng thời Pháp thuộc như: Phủ Chủ tịch, Nhà khách Chính phủ, Tòa án tối cao, Nhà hát Lớn, Ngân hàng Nhà nước, bưu điện, bệnh viện và hàng loạt các biệt thự ở các đường phố lớn của Hà Nội… là những bằng chứng về sự thành công của người Pháp trong việc thích ứng kiến trúc vốn đã định hình với điều kiện khí hậu nóng ẩm của xứ thuộc địa. Bên cạnh đó, những không gian xanh công cộng mà người Pháp đã quy hoạch cũng chứng tỏ họ đã tìm tòi một giải pháp kết hợp giữa phong cách Châu Âu với kiến trúc địa phương.

kts-dao-ngoc-nghiem.jpg
Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, người Pháp đã mang tới cho Hà Nội những "nhịp điệu kiến trúc" tạo nên những nét đặc trưng riêng của kiến trúc Thủ đô.

Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội cho rằng, xét về tổng thể cấu trúc đô thị, các khu phố Pháp đã tạo nên nét đặc trưng mà không phải đô thị nào cũng có: “Khi người Pháp sang Việt Nam họ đã mang theo những định hướng quy hoạch hiện đại của thế giới tới Hà Nội. Điều này thể hiện rõ qua mạng lưới giao thông ô bàn cờ, hệ thống hạ tầng đô thị, các công trình kiến trúc... Điều đặc biệt là, người Pháp còn chú ý cả tới “nhịp điệu kiến trúc” đô thị qua việc tạo dựng nét đặc trưng cho từng tuyến phố như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng...; đưa hệ thống không gian xanh vào đô thị với việc xây dựng các vườn hoa, quảng trường, tượng đài, cây xanh trên hè phố... Đấy là những dấu ấn đậm nét của kiến trúc Pháp tại Hà Nội”.

Nỗ lực gìn giữ, bảo tồn

Cơn lốc đô thị hóa đã cuốn đi nhiều giá trị di sản trong đó kiến trúc cũng không ngoại lệ. Không ít những công trình kiến trúc Pháp từng một thời hiện hữu ở Hà Nội nay đã không còn, nhiều biệt thự cũng đang bị biến dạng. Và đáng nói nữa là những công trình kiến trúc Pháp xưa đang phải đối mặt với nguy cơ bị thay thế bởi những nhà cao tầng.

Để gìn giữ, bảo tồn di sản kiến trúc Pháp trong lòng Hà Nội, đã có nhiều hội thảo, tọa đàm được tổ chức nhằm tìm ra hướng đi trong việc gìn giữ, bảo tồn phát huy giá trị về quy hoạch, kiến trúc Pháp. Một số dự án, chương trình, kế hoạch cũng đã được Thành phố Hà Nội triển khai. Đáng chú ý, trước nguy cơ biệt thự Pháp dần bị xuống cấp, mai một, thời gian qua Thành phố Hà Nội tập trung thực hiện các giải pháp nhằm bảo tồn, lưu giữ những công trình tạo điểm nhấn cho kiến trúc đô thị Hà Nội. Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội đã rà soát, kiểm tra và lựa chọn 30 biệt thự cũ do Thành phố quản lý, 50 biệt thự cũ do Trung ương quản lý và 12 công trình kiến trúc có giá trị xây dựng trước năm 1954 để đưa vào danh mục chỉnh trang, bảo tồn.

Chỉ riêng tại quận Hoàn Kiếm – nơi tập trung khá nhiều các công trình, cảnh quan mang dấu ấn kiến trúc Pháp cũng đã có nhiều dự án trùng tu tôn tạo được thực hiện. Theo bà Trần Thị Thúy Lan, Phó Trưởng ban Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội, trên cơ sở kế hoạch được giao, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội đã triển khai thực hiện Dự án cải tạo chỉnh trang thí điểm đoạn phố Tạ Hiện (năm 2010); tiếp đó là Dự án cải tạo Hội quán Phúc Kiến, số 40 phố Lãn Ông với hai khối nhà Pháp (năm 2014). Ngoài ra, một số công trình mang dấu ấn kiến trúc Pháp như trụ sở Công an quận Hoàn Kiếm, trụ sở Công an phường Cửa Đông, Trường Mầm non 1/6, Trường THCS Trưng Vương... cũng đã được trùng tu, tôn tạo.

Hiện nay, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội đang tiếp tục tiến hành cải tạo kiến trúc, cảnh quan phố Tràng Tiền và triển khai dự án trùng tu biệt thự mẫu tại số 49 phố Trần Hưng Đạo và 46 phố Hàng Bài. Dự án bảo tồn, sửa chữa, chống xuống cấp ngôi biệt thự số 49 Trần Hưng Đạo và 46 phố Hàng Bài (được khởi công cuối tháng 4/2022) là công trình biệt thự Pháp đầu tiên được Thành phố Hà Nội trùng tu, tôn tạo với sự hỗ trợ kỹ thuật của vùng Ile-de-France. Ngay từ khi triển khai Thành phố đã xác định đây là dự án trùng tu kiểu mẫu cho các dự án tương tự trên địa bàn.

chuyen-gia-phap.jpg
Ông Emmanuel Cerise khẳng định Dự án trùng tu biệt thự 49 Trần Hưng Đạo là một dự án có tính chất điển hình về cách tiếp cận tôn trọng đặc điểm gốc của công trình.

Ông Emmanuel Cerise - đại diện vùng Ile-de-France, Giám đốc Cơ quan Hợp tác quốc tế vùng Paris tại Việt Nam, chuyên gia hỗ trợ chuyên môn cho dự án trùng tu biệt thự 49 Trần Hưng Đạo cho biết mặc dù không tìm lại được tư liệu, bản vẽ gốc của công trình này nhưng các chuyên gia đã nghiên cứu hiện trạng, thực hiện thám sát công trình... nhằm đảm bảo các vấn đề về mặt kỹ thuật, kết cấu, nguyên vật liệu, lựa chọn làm sao cho phù hợp, hài hòa đúng nguyên tắc bảo tồn. “Tôi nghĩ rằng dự án này sẽ trở thành dự án có tính chất điển hình về cách tiếp cận tôn trọng đặc điểm gốc của công trình”, ông Emmanuel Cerise khẳng định.

Sau khi hoàn thành công việc trùng tu, ngôi biệt thự sẽ được quận Hoàn Kiếm khai thác như một thiết chế văn hóa phục vụ cộng đồng. Đây là minh chứng cho một chiến lược đồng bộ, bao gồm cả hai khía cạnh bảo tồn và phát huy giá trị đối với một yếu tố di sản đô thị...

biet-thu-co-tren-pho-tran-hung-dao.jpg
Sau khi hoàn thiện việc trùng tu biệt thự 49 Trần Hưng Đạo sẽ được khai thác như một thiết chế văn hóa phục vụ cộng đồng.

Gần đây nhất, ngày 4/4/2023, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 115/KH-UBND về việc khảo sát, đánh giá và kiểm định chất lượng biệt thự và một số công trình kiến trúc khác trên địa bàn Thành phố theo Chương trình số 03 – CTr/TU của Thành ủy. Theo đó, UBND Thành phố Hà Nội yêu cầu khảo sát, kiểm định, đánh giá chất lượng toàn bộ 1.216 biệt thự (theo danh mục công bố tại Quyết định 1845 ngày 2/6/2022 của UBND Thành phố Hà Nội) và một số công trình kiến trúc khác. Mục đích của kế hoạch là xác định mức độ xuống cấp, nguy hiểm để có giải pháp, phương án cải tạo, chỉnh trang biệt thự cũ và công trình kiến trúc khác tại khu vực nội đô lịch sử, các quận nội thành.

Hi vọng rằng, với những nỗ lực và quyết tâm của chính quyền Thành phố, các di sản kiến trúc Pháp sẽ dần được hồi sinh, góp phần gìn giữ bản sắc riêng có của Thành phố Hà Nội – Thủ đô ngàn năm văn hiến./. 

Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Bảo tồn kiến trúc Pháp: Giải pháp để hồi sinh di sản Thủ đô
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO