Xét trao tặng giải thưởng Nhà  nước: Có những tiêu chí quá cứng nhắc?

Khiêm tốn không muốn tự ứng cử­...

Cuối năm 2010, các nhạc sĩ Аoà n Bổng, Аinh Quang Hợp, Ngọc Khuê, Thế Song, Lê Việt Hòa cùng 63 nhạc sĩ khác được đử nghị là m hồ sơ xét duyệt Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà  nước. Ngà y 1-1-2011, năm nhạc sĩ nà y nhận được thông báo không lọt và o danh sách cuối cùng vì không đạt 75% số phiếu. Hội đồng thẩm định  cấp cơ sở gồm các nhạc sĩ: Phan Huử³nh Аiểu, Ca Lê Thuần, Trần Long Ẩn, Chu Minh, Аôn Truyửn, Phạm Ngọc Khôi và  GS.TSKH Tô Ngọc Thanh đã chọn ra 28 tác giả để đử nghị lên Hội đồng cấp Bộ. Năm nhạc sĩ không được chọn đã phản đối.

Lí do những nhạc sĩ không được xét duyệt phản đối cách là m việc không chuyên nghiệp, thiếu chính xác, thiếu sự công tâm: "đã không nghe đĩa nhạc cũng không xem các bản nhạc từ ca khúc đến tổng phổ ở các thể loại âm nhạc lớn như giao hưởng, thanh xướng kịch, đưa ra những thẩm định vu vơ". Xét chi tiết vử những nhận định nà y, cũng thấy các nghệ sĩ có cái lý của họ. Cụ thể các nghệ sĩ cho rằng: với hơn 300 tác phẩm được gử­i tới, nếu nghe hết cũng phải mất 100 tiếng đồng hồ, nhưng trên thực tế, Hội đồng xét duyệt chỉ là m việc trong 2 ngà y rườ¡i đã có kết quả.

Trong lĩnh vực điện ảnh, nhà  biên kịch Phan Thanh Tú đã trực tiếp cầm đơn lên Bộ Văn hóa - Thể thao và  Du lịch kiến nghị vử kết quả xét tặng Giải thưởng Nhà  nước đối với cụm công trình của đạo diễn Nguyễn Thước. Trong đơn có sự đồng thuận của nhà  biên kịch, đạo diễn Phan Huyửn Thư. Phan Huyửn Thư chia sẻ, chị và  nhà  biên kịch Phan Thanh Tú được biết vử việc ông Nguyễn Thước - đạo diễn thuộc Hãng phim Tà i liệu Khoa học Trung ương - gử­i các tác phẩm: Sự nhọc nhằn của cát, Những công dân @, Chất xám tới hội đồng xin xét tặng các danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân và  Giải thưởng Nhà  nước vử văn học nghệ thuật.

Аiửu mà  2 nhà  biên kịch Phan Thanh Tú, Phan Huyửn Thư thắc mắc: "Tôi thấy buồn cười vì họ không hiểu thế nà o là  một tác phẩm điện ảnh. Nó là  của cả một tập thể, từ người viết kịch bản, đạo diễn, quay phim đến lái xe hay chỉ là  của đạo diễn?

Ở mảng Văn học nghệ thuật, cũng có sự bức xúc, trong số 56 ứng viên của Giải thưởng Nhà  nước, có những cái tên khá lạ, cả với những người trong giới.

Nhà  văn Dạ Ngân nhận xét, đây là  cách là m "phi văn hóa của một giải thưởng tôn vinh các giá trị văn hóa". Tác giả "Tướng vử hưu" Nguyễn Huy Thiệp thà nh thật chia sẻ. "Văn mình vợ người, ai chẳng thấy văn mình là  nhất. Tôi không khiêm tốn gì đâu, cũng tham lam lắm. Nhưng tự mình đử cử­ mình, tôi không là m được. Mà  những nhà  văn có chút gọi là  khí tiết, họ đửu không là m thế đâu". Thông thường, ở các giải thưởng văn học quốc tế, việc đử cử­ nhà  văn thường do Nhà  xuất bản, các Viện Hà n lâm... thực hiện chứ hiếm có chuyện nhà  văn tự ứng cử­. Thậm chí, việc tự ứng cử­ còn là  điửu không được phép ở những giải thưởng uy tín như Nobel.

Từ trái qua: Các nhạc sĩ Аoà n Bổng, Аinh Quang Hợp, Tạ Tường, Thế Song

Nguyên tắc cứng nhắc

Dự kiến, đúng dịp Quốc khánh 2-9 năm nay, Bộ sẽ công bố danh sách nghệ sĩ được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà  nước, danh hiệu NSND, NSƯT do Chủ tịch nước trao tặng.

Nhạc sĩ  Phạm Tuyên sẽ không bao giử là m đơn xin xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh dù năm nay nhạc sĩ đã 82 tuổi. à”ng cũng khẳng định rằng không bao giử ông là m đơn tự ứng cử­ với những danh hiệu. Mặc dù có một nhóm nghệ sĩ đồng loạt là m đơn đử nghị cho nhạc sĩ Phạm Tuyên được xét đặc cách lần nà y, nhưng được biết lá đơn đó không được chấp nhận. Lần xét Giải thưởng Hồ Chí Minh đầu tiên (1996), 5 nhạc sĩ được vinh danh mà  không cần là m hồ sơ là  Đỗ Nhuận, Lưu Hữu Phước, Văn Cao, Hoà ng Việt, Nguyễn Xuân Khoát. Còn những lần sau nà y, các nhạc sĩ đửu phải nộp hồ sơ xét qua 3 cấp: Hội đồng cấp cơ sở - Hội đồng cấp Bộ, Tỉnh, Ngà nh - Hội đồng cấp Nhà  nước.

Sẽ còn bử sót nhiửu những gương mặt xứng đáng, bởi với tiêu chí cứng nhắc theo kiểu đúng nguyên tắc mà  BTC đử ra thử­ hửi có bao nhiêu tác giả đử cử­ đợt nà y có thể đáp ứng. Có thể có những nhạc sĩ chuyên viết khí nhạc và  được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng đại chúng không biết đến thì coi như vẫn không đạt tiêu chuẩn: "Có giá trị cao vử nội dung tư tưởng; có tác dụng lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng; có ảnh hưởng rộng lớn và  lâu dà i trong đời sống nhân dân; góp phần quan trọng và o sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ Tổ quốc và  sự nghiệp văn học, nghệ thuật của đất nước; quảng bá hình ảnh tốt đẹp của đất nước, dân tộc, con người Việt Nam; xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa Việt Nam với các nước trên thế giới." (Theo thông báo của Hội Nhạc sĩ VN vử việc xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và  Nhà  nước vử VHNT năm 2011).