Tọa đàm: Chất liệu múa đương đại trong nhạc kịch “Lửa từ Đất”

Lửa từ Đất là dự án nhạc kịch mới của NSƯT Cao Ngọc Ánh, tiếp nối thành công của hai vở Sóng và Viên đá ngũ sắc. Đây là tác phẩm thứ ba đánh dấu nỗ lực bền bỉ của nữ nghệ sĩ trong việc theo đuổi nhạc kịch Việt. Chia sẻ tại tọa đàm, NSƯT Cao Ngọc Ánh cho biết đây là dự án cá nhân mang nhiều ý nghĩa đặc biệt. Cảm hứng hình thành vở kịch đến từ lời hứa của chị với Hà Nội - nơi chị đã sinh ra, lớn lên và trưởng thành trong nghệ thuật. Năm 2022, khi tham gia một bộ phim tài liệu về các nhân vật tiêu biểu sinh năm 1972 tại Hà Nội, chị từng chia sẻ mong muốn cống hiến một tác phẩm nghệ thuật dành riêng cho mảnh đất Thủ đô.

Từ những trăn trở ấy, trong quá trình tìm hiểu lịch sử gia đình, chị tiếp cận được tư liệu về ông Nguyễn Ngọc Vũ – người anh cả của ông ngoại chị, là Bí thư Thành ủy Hà Nội chính thức đầu tiên giai đoạn 1930 - 1931. Những ghi chép còn lại của mẹ chị (NSƯT Nguyễn Thị Hương Mai) và ông ngoại đã giúp có thêm nhiều chất liệu để dựng lại chân dung một chiến sĩ cách mạng kiên trung trong thời kỳ đất nước bị thực dân đô hộ. Từ đó, hình ảnh người cộng sản đầu tiên của Hà Nội dần được khắc họa thành nhân vật trung tâm của Lửa từ Đất - một bản nhạc kịch mang âm hưởng sử thi nhưng được kể bằng ngôn ngữ hiện đại.

NSƯT Cao Ngọc Ánh cùng nhà biên kịch Lê Quý Hiền đã xây dựng kịch bản không nhằm mục tiêu đơn thuần là tôn vinh một anh hùng mà hướng tới một cái nhìn nhân văn hơn về lý tưởng cách mạng được hình thành từ tình yêu gia đình, cộng đồng và khát vọng sống có ý nghĩa. Không gian của vở kịch mở rộng từ gia đình, làng xóm cho đến nhà tù, bệnh viện và phố phường Hà Nội, khắc họa cách tinh thần yêu nước được lan truyền qua từng mối quan hệ gần gũi đời thường.

Với bối cảnh lịch sử năm 1930 - thời điểm Đảng Cộng sản Việt Nam vừa mới thành lập, Lửa từ Đất kể câu chuyện về Nguyễn Ngọc Vũ – người chiến sĩ trẻ mang khát vọng thay đổi vận mệnh đất nước. Từ việc cảm hóa mẹ, người yêu, bạn tù cho đến trí thức và dân nghèo Hà Nội, nhân vật Nguyễn Ngọc Vũ được xây dựng như một biểu tượng cho ngọn lửa cách mạng được nhóm lên từ chính lòng dân. Tên vở diễn là một ẩn dụ cho sức mạnh sinh ra từ đất mẹ, từ nhân dân, nơi hun đúc tinh thần độc lập và tự do.

Tại tọa đàm, NSND Trần Ly Ly – Tổng biên đạo của vở diễn đã có những chia sẻ về cách thức đưa chất liệu múa đương đại vào kịch bản. Theo chị, thay vì dùng múa như minh họa, chị sử dụng ngôn ngữ hình thể như một phương pháp biểu đạt độc lập. Với những đại cảnh và các màn vũ đạo chủ chốt, múa được xây dựng dựa trên tính ẩn dụ, nhằm tạo ra không gian sân khấu giàu biểu cảm và gợi mở về mặt tư tưởng. Các chuyển động không đơn thuần mang tính trình diễn mà được triển khai dựa trên dòng cảm xúc của nhân vật và bối cảnh kịch tính.

Biên đạo Trần Ly Ly nhấn mạnh: "Với tôi, múa có một ngôn ngữ đặc biệt. Từ tư duy của kịch bản văn học tôi đã triển khai ý tưởng tạo hình về tâm lý, tâm hồn và bối cảnh. Trong vở nhạc kịch này, tôi không dùng múa một cách đơn thần mà dùng những chuyển động của múa để thế hiện ý. Tôi sử dụng ngôn ngữ đương đại và tư duy đương đại để thể hiện tinh thần thời đại trong vở nhạc kịch này”. Chị cũng cho biết, quá trình làm việc với các diễn viên rất khắt khe về biểu cảm nội tâm. Diễn viên không chỉ phải hát, diễn mà còn phải “sống” qua từng chuyển động, khai thác tối đa nội lực và tinh thần bên trong.

Đảm nhận phần trình diễn là dàn nghệ sĩ trẻ được đào tạo bài bản, trong đó có các tên tuổi như Lê Việt Anh, Trần Việt, Trung Hiếu, Dương Minh Anh, Phạm Văn Thọ. NSƯT Thanh Tâm đảm nhiệm vai bà Đàm Thị (mẹ của Nguyễn Ngọc Vũ) với chất giọng mezzo-alto truyền cảm mang đến những aria giàu xúc động. Đình Khánh (vai ông Toản – cha Vũ) và Bùi Trang (vai Thúy – người yêu Vũ) cũng là những điểm sáng mới trong đội hình Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam.

Bên cạnh nhân vật chính, vở nhạc kịch khéo léo đan cài nhiều tuyến vai có chiều sâu: từ bà Đàm thị - người mẹ thương con nhưng kiên cường, chị Thúy (người yêu của Nguyễn Ngọc Vũ) sống trọn với lý tưởng đến Dũng hổ - một bạn tù bị cảm hóa và bác sĩ Helene – người phụ nữ Pháp lựa chọn đứng về phía chính nghĩa. Từng nhân vật, dù có thật hay được hư cấu từ cảm hứng hiện thực đều mang một sợi chỉ đỏ: lòng nhân văn và sự dấn thân vì chính nghĩa.

Phát biểu tại tọa đàm, nhiều đại biểu đánh giá cao nhạc kịch Lửa từ Đất không chỉ vì thông điệp mà còn ở cách thức thể hiện. Một đề tài chính trị, cách mạng tưởng như khô khan, giáo điều nhưng qua bàn tay dàn dựng và ngôn ngữ múa đương đại, vở nhạc kịch đã truyền tải được cảm xúc, khơi gợi tinh thần yêu nước trong lòng khán giả trẻ.

Lửa từ Đất là kết quả của sự cộng hưởng giữa truyền thống và hiện đại, giữa nội dung lịch sử và hình thức sáng tạo. Qua ngôn ngữ múa đương đại, vở kịch không chỉ tạo dựng được bản sắc nghệ thuật riêng mà còn góp phần khẳng định tiềm năng phát triển của thể loại nhạc kịch chính luận tại Việt Nam./.