Thăng Long thời nhà  Trần (1226-1400)

Nhà  Lý sau 2 thế kỷ cầm quyửn đã đến lúc suy thoái. Nhà  Trần thay thế, chấm dứt tình trạng loạn ly, thiết lập lại trật tự chính trị-xã hội, nửn văn minh Аại Việt tiếp tục phồn thịnh. Nhà  Trần củng cố lại Hoà ng thà nh, xây thêm cung điện. Kinh thà nh vẫn giữ ranh giới cũ nhưng đông đúc hơn.

Năm 1230, nhà  Trần hoạch định các đơn vị hà nh chính, Kinh đô được chia là m 61 phường. Khu vực nà y còn tiếp nhận nhiửu khách buôn và  cư dân nước ngoà i đến sinh sống. Năm 1274 có 30 thuyửn người Tống (Trung Quốc) xin cư trú, được cho ở tại phường Nhai Tuân (khu vực Hòe Nhai, Hà ng Than ngà y nay) lập phố, mở chợ.

Ngoà i ra còn có người Hồi hột (Ouigur), Chà  và  (Java), sư người Hồ (Ấn Аộ)... Kinh tế công thương nghiệp thà nh thị sinh ra tầng lớp thị dân và  lối sống thị dân, điển hình là  việc xuất hiện sinh hoạt giải trí ban đêm. Cũng từ đây, chính sử­ cho biết công việc quản ký kinh thà nh thuộc Ty Bình Bạc.

Năm 1265, đổi thà nh kinh sư An phủ sứ, năm 1341 đổi là m Kinh sư đại Doãn, năm 1394 đổi là  Trung ô Doãn. Thăng Long còn tụ hội nhiửu nhà  văn hoá lớn: Nguyễn Thuyên đặt cơ sở cho sự ra đời của nửn văn học chữ Nôm; Lê Văn Hưu, nhà  sử­ học uyên bác đã viết bộ sử­ đầu tiên là  Đại Việt sử­ ký; các ông vua anh hùng kiêm thi sĩ tà i hoa Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông; các vị tướng kiêm nhà  văn, nhà  thơ, nhà  ngôn ngữ như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật; và  cũng sáng ngời thay tấm gương một nhà  trí thức mô phạm cương trực, tiết tháo Chu Văn An.

Thăng Long đời Trần không chỉ có xây dựng và  sáng tạo nghệ thuật mà  còn phải đánh giặc và  đánh giửi. Trong vòng 30 năm (1258-1288), ba lần quân Nguyên-Mông sang xâm lược, ba lần chúng và o được Thăng Long nhưng cả 3 lần đửu chuốc lấy thất bại thảm hại. Lần thứ nhất (1258), khi giặc và o Thăng Long thì chỉ là  tòa thà nh rỗng (dân cư đã tản cư, để lại vườn không nhà  trống).

Mười một ngà y sau, quân dân nhà  Trần phản công dữ dội và  với trận Аông Bộ Аầu (dốc Hà ng Than) ngà y 29/1/1258 buộc giặc phải tháo chạy.

Lần thứ hai (2/1285), khi giặc và o Thăng Long thì "cung thất nhẵn không", tuy giặc chiếm đóng hơn 3 tháng nhưng sau các trận Hà m Tử­, Chương Dương thì trận Trung Thà nh Vương đánh thọc sâu và o phường Giang Khẩu (Hà ng Buồm, Nguyễn Siêu) đã buộc địch phải tháo chạy.

Lần thứ ba (2/1288), sau 32 ngà y chiếm đóng Thăng Long, giặc phải rút vử Vạn Kiếp để vử nước nhưng đa số đã bị chìm dưới lòng sông sâu Bạch Аằng. Qua ba lần thử­ lử­a, Thăng Long xứng đáng là  một thủ đô anh hùng.

Dù tham gia quân đội của triửu đình và  vương hầu, hay bám là ng chiến đấu, hay hy sinh cử­a nhà  đi tản cư, người Thăng Long đã chứng minh phẩm giá và  lẽ sống: Tất cả vì độc lập, chủ quyửn của dân tộc. Аến đời vua Trần Dụ Tông (1341-1369), do ăn chơi sa đọa, cùng với những biến cố cung đình, tranh đoạt quyửn lực đã khiến nhà  Trần phải từ bử vũ đà i chính trị./.