Thái Văn Bôn: Vua kim chỉ Hà  thà nh

Và  trong 36 là ng nghử ấy có là ng thêu Quất Аộng, nơi chôn nhau, cắt rốn của nghệ nhân thêu nổi tiếng Hà  thà nh Thái Văn Bôn. Mang tinh hoa vử đất Kinh kử³ Hà  Nội với bử dà y nghìn năm tuổi, là  đất thiêng thu hút nhân tà i bách nghệ bốn phương là  điửu không có gì là  lạ. Cư dân tứ xứ vử Hà  Nội, người tà i có, người buôn thúng bán mẹt, là m thuê là m mướn cũng nhiửu và  chính họ đem theo những phong tục, lử thói địa phương trộn và o văn hóa Kinh kử³ mà  thà nh ra nếp sống Trà ng An.

Là ng Quất Аộng có tên nôm là  là ng Quýt, một trong 9 là ng thuộc tổng Bình Lăng, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng, (năm 1831 thuộc tỉnh Hà  Nội). Thợ thêu trong là ng từ xưa đã đem nghử đi lập nghiệp ở kinh thà nh Thăng Long và  nhiửu nơi trong cả nước.

Nghệ nhân Thái Văn Bôn vẫn miệt mà i truyửn nghử cho những người thợ trẻ

Thân phụ nghệ nhân Thái Văn Bôn là  một người giửi nghử thêu, từng phiêu bạt khắp nơi vừa là m nghử, vừa buôn bán. Sinh ra ở Hà  Nội, cậu bé Bôn được mớm nghử bắt đầu bằng những huyửn sử­ vử nghử thêu là  Quất Аộng. Ấy là  và o đời Lê Thái Tông, cụ tổ nghử Bùi Công Hà nh được triửu đình cử­ dẫn đầu đoà n sứ thần sang nhà  Minh. Vua Minh muốn thử­ tà i vị sứ giả nước Nam bèn cho dựng một lầu cao mời ông lên chơi, rồi cho rút thang bử ông một mình trên đó. à”ng quanh quẩn trên lầu thấy có hai phong tượng sơn son thếp và ng, một chum nước, hai cái lọng cắm trước ban thử, trên cao treo bức nghi môn thêu ba chữ Phật tại tâm. Một ngà y, hai ngà y... vẫn không có ai cung cấp thức ăn.

à”ng nghĩ: Có chum nước uống ắt phải có thứ ăn được. Chợt nghĩ đến 3 chữ trên nghi môn Phật tại tâm có nghĩa là  Phật ở trong lòng, ông gật gù cầm tay tượng thấy mửm bèn bẻ ra thấy tượng nặn bằng bột chè lam, ăn rất ngon. No nê rồi, ông hạ chiếc lọng xem kử¹ cách là m để nhập tâm. Và i ngà y sau, ông tiếp tục tháo chiếc nghi môn xuống học cách thêu nổi như thế nà o. Đ‚n hết tượng, uống hết nước, ông cầm hai chiếc lọng là m dù nhảy xuống đất an toà n. Vua Minh nghe tin rất nể phục. Khi vử nước, ông đem kử¹ thuật là m lọng và  nghử thêu nổi truyửn dạy cho dân trong vùng. Аó là  các xã Quất Аộng, Tam Xá, Vũ Lăng, Hướng Dương, Hương Giai. Sau 5 xã nà y lập đửn thử ông gọi là  đửn Ngũ Xá.

Ở Kinh kử³, người Quất Аộng tập trung lập nên phố Hà ng Thêu (nay là  một đoạn phố Hà ng Trống), phố Hà ng Lọng (nay là  đường Lê Duẩn) và  hiện còn ngôi đình Tứ Thị thử ông ở số 2 ngõ Yên Thái. Giống như một cái duyên, nghệ nhân Thái Văn Bôn lại dời quê đem nghử thêu đến phố Trần Cao Vân (Hai Bà  Trưng), được nhiửu người biết đến với bức tranh thêu tay có giá trị nghệ thuật cao.

Vua kim chỉ đất Hà  thà nh

Nghệ nhân Thái Văn Bôn năm nay đã bước sang tuổi 78 vẫn được nhiửu người gọi vui là  ông Vua kim chỉ bậc nhất Hà  thà nh. Ngà y nhử, ông học tiểu học ở Hà  Nội, sau thoát ly gia đình lên Việt Bắc và o Аội thiếu sinh Vệ quốc quân rồi được sang học tại Khu học xá Nam Ninh (Trung Quốc) từ năm 1951-1953. Tốt nghiệp, Thái Văn Bôn được phân công vử dạy học ở vùng tự do Khu 4 (Thanh Hóa). Một năm sau (1954), khi hòa bình lập lại, như là  một cái duyên, ông vử là ng Quất Аộng tiếp tục gõ đầu trẻ. Tại nơi chôn nhau cắt rốn của mình, nghử thêu truyửn thống đã là m bùng lên niửm đam mê sẵn có trong ông, để rồi giử đây, sau gần 60 năm gắn bó với mũi kim, sợi chỉ tên tuổi ông hầu như với bất kử³ ai thích chơi, có thú chơi tranh thêu ở Hà  Nội đửu ngườ¡ng mộ cái thần, cái hồn của cuộc sống mà  bằng tà i năng của mình ông đã thổi và o mỗi sản phẩm.

à”ng cũng là  nghệ nhân được mệnh danh có đôi bà n tay Guinness Việt Nam khi thể hiện sự kính trọng của mình (thông qua mỗi mũi thêu) qua bức tranh thêu kỷ lục vử chân dung Hồ Chủ tịch với khổ rộng 1,6m, cao 2m. Bức tranh thêu bằng sợi tơ tằm nà y, theo như nghệ nhân cho biết tính ra phải hơn một tỷ mũi thêu từ 40 đôi tay của 20 thợ trong vòng 60 ngà y đêm. Nếu ngồi tính chi ly ra thì mỗi một thợ mỗi ngà y chỉ thêu được 10cm2!

Năm 1999, nghệ nhân Thái Văn Bôn tham gia Hội chợ triển lãm ASEAN tại Thái Lan. Lần ấy, ông đã khiến cho Hoà ng gia Thái Lan phải ngỡ ngà ng khi ông miệt mà i là m việc với mũi kim, sợi tơ trong vòng một tuần để thêu một bức chân dung nhà  vua Thái Lan Bhumibol Adulyadej. Bức tranh thêu nà y sau đó được Аại sứ quán Việt Nam tại Bangkok tổ chức trọng thể lễ trao tặng cho đại diện Bộ Ngoại giao Thái Lan, đúng và o dịp kỷ niệm 72 năm ngà y sinh của Аức vua Bhumibol Adulyadej.

Nghệ nhân Thái Văn Bôn xúc động nhớ lại: Hôm trao tặng bức tranh thêu, tôi được mời lên phát biểu. Tôi chỉ nói được thế nà y: Chúng tôi không muốn thể hiện gì ngoà i lòng kính trọng của chúng tôi đối với Аức vua và  qua đó, nhằm chứng tử nghử thêu thủ công của Việt Nam đã đạt tới đỉnh cao, có khả năng thêu tả các tác phẩm tranh cảnh và  truyửn thần, vừa thể hiện tình cảm của những nghệ nhân Việt Nam với với Nhà  vua, với đất nước và  nhân dân Thái Lan, góp phần nhử bé và o việc tăng cường và  phát triển hơn nữa mối quan hệ tốt đẹp giữa nhân dân hai nước.

Gần trọn cuộc đời là m nghử và  dạy nghử, đã có gần 800 thợ thêu và  hà ng trăm giáo viên dạy nghử thêu khác được nghệ nhân Thái Văn Bôn đà o tạo qua các đợt huấn luyện tay nghử, tại các lớp học tập trung. Ngoà i việc dạy nghử, nghệ nhân Thái Văn Bôn còn là  tác giả của nhiửu cuốn sách vử nghử thêu do NXB Giáo dục xuất bản như: Thêu mà u (1983), Hướng dẫn thêu (1989), Kử¹ thuật thêu mà u (1995), Nghử thêu rua (năm 2000, tái bản lần thứ 5 tháng 11/2009), Hoạt động giáo dục nghử phổ thông, Nghử thêu tay xuất bản năm 2008, tái bản tháng 11/2009. Những cuốn sách nà y được đưa và o chương trình hướng nghiệp trong các trường trung học phổ thông trong cả nước.

Nghệ nhân Thái Văn Bôn kết luận: Người nghệ nhân, đơn giản chỉ là  những người sống cả đời mình chỉ cho một cái nghử. Là m nghử thêu thuê ráo mồ hôi là  hết tiửn, nhưng cái quý báu nhất đối với nghệ nhân là  giá trị tinh thần, có tác dụng động viên, khích lệ để họ cảm thấy vẻ vang, tiếp tục tửa sáng, là m ra những giá trị đích thực là m đẹp cho đời. Аể tạo ra được giá trị ấy, con người cần phải có trí tuệ, sự hiếu học và  luôn đử cao chuẩn mực đạo đức trong nghử. Thủ đô Hà  Nội là  vùng đất mang trong mình những giá trị ấy.

Nghệ nhân Thái Văn Bôn được Nhà  nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân năm 1988; Huy chương và ng tại Hội chợ kinh tế kử¹ thuật toà n quốc với bức tranh Chợ quê (1989); Danh hiệu Bà n tay và ng với những tác phẩm thêu phong cảnh và  tĩnh vật tại Hội chợ Thủ công mử¹ nghệ và  Kim hoà n toà n quốc (1996)...