Phục sinh múa Bài Bông

Tương truyửn múa Bà i Bông có từ đời Trần, do anh em thượng tướng Trần Quang Khải và  Trần Nhật Duật sáng tác để quân đội và  ca nữ múa hát trong Аại hội Thái Bình Diên Yến, tổ chức ba ngà y tại kinh thà nh Thăng Long mừng đại thắng quân Nguyên, năm Trùng Hưng thứ 4(1288) đời Trần Nhân Tông... Múa Bà i Bông tượng trưng cho những bông hoa chiến thắng, gồm 16 cô đà o trẻ đẹp, cao đửu nhau, quần áo rực rỡ, múa hát theo nhịp sáo, đà n, nhị, trống con, phách... hòa tấu tưng bừng, cuốn hút dân chúng.

Аiệu múa Bà i Bông nà y, được các triửu đại sau dùng trong lễ cung đình. Các vua triửu Nguyễn: Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Аức, Khải Аịnh đửu tuyển ca nữ Bắc kử³ và o múa Bà i Bông với qui mô lớn gồm 64 diễn viên ăn mặc cực kử³ lộng lẫy và  dà n nhạc phụ họa cũng rất đông. Múa Bà i Bông còn được truyửn trong dân gian Việt theo lối múa hát cử­a đình.

Nghệ sĩ ca trù Phó Thị Kim Аức không thể nà o quên ngà y 2/9/1945, bà  cùng các thiếu nữ Hà  Nội múa Bà i Bông tại Quảng trường Ba Аình, chà o mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Nhưng đó là  lần cuối cùng bà  được múa Bà i Bông. Từ đó đến nay, 63 năm - không ai múa Bà i Bông nữa. Nhiửu lúc bà  tiếc xót xa, bởi một loại hình ca múa dân tộc đẹp rực rỡ, tinh túy, kết hợp hát múa, trang phục, hòa nhạc... hay như vậy, bị thất truyửn.

May sao, thượng tọa Thích Thanh Quyết, sau khi cùng nhân dân xây chùa Аồng lớn nhất Việt Nam, trên đỉnh thiêng Yên Tử­, muốn phục sinh múa Bà i Bông- tinh hoa văn hóa, nghệ thuật nhà  Trần. Nghệ sĩ Kim Аức, không quản tuổi cao, đã hết lòng cùng nhà  chùa Yên Tử­ lập đội múa và  truyửn dạy múa Bà i Bông sau hơn sáu mươi năm bị lãng quên. Bà  nhớ kử¹ cách trang phục đặc biệt của đội múa Bà i Bông. Các cô đầu đội mũ Kim- phượng kiểu cánh sen có thêu kim tuyến lấp lánh, mình mặc áo Mã - tiên đử thắm thêu kim tuyến, phía dưới đính nhiửu tua, có tám dải lụa nhiửu mà u buộc quanh người... Quần lĩnh đen chít ống, bít tất trắng, chân đi hà i thêu.

Khi múa, các tua xòe rộng bay phấp phới. Tay cầm quạt, vai đặt đòn gánh ngắn xinh, hai đầu đeo đèn lồng nhiửu mà u, trong thắp nến, hoặc đeo hai lẵng đầy hoa, xếp công phu, đẹp mắt. Người đeo đèn, người đeo lẵng hoa xếp xen kẽ. Trước khi và o múa, đội hình xếp hà ng bên ngoà i sân đình. Nhóm nhạc công hòa tấu những cây đà n dân tộc. Аội hình múa theo nhạc, lễ thần trước hương án, và  từng động tác múa khoan thai, nhịp nhà ng, đửu tăm tắp, cùng với giọng hát trong trẻo tế tụng thần linh, ca ngợi dân là ng, nhưng phải luôn giữ thăng bằng để không đổ nến, rơi đèn, rơi hoa...

Khó thế, nhưng bà  Kim Аức và  đội múa đã thà nh công. Múa Bà i Bông được trình diễn kính mừng đại lễ Phật đản quốc tế VESAK- 2008 tại Chùa Yên Tử­, kinh đô Phật giáo Việt Nam cổ xưa. Аoà n đại biểu VESAK- 2008 hoan hỉ trước vẻ đẹp thánh thiện của thiếu nữ Việt Nam, trong nửn nhạc dân tộc độc đáo, linh thiêng. Họ cà ng khâm phục Phật Hoà ng Trần Nhân Tông đã bử ngôi vua đi tu trong rừng sâu núi thẳm, sáng lập Thiửn Trúc Lâm Yên Tử­ mang bản sắc Việt Nam, dạy dân Việt sống theo con đường đạo đức và  tâm linh của Аức Phật Thích Ca Mầu Ni.

Múa Bà i Bông cùng nhiửu loại hình văn hóa dân tộc hồi sinh là  khát khao tìm vử nguồn cội của thế hệ hôm nay. Chúng ta có thể là m ra nhiửu triệu đô- la, nhưng nếu thiếu vắng hồn văn hóa cha ông ngà n đời đã sáng tạo nên, thì ta sẽ là  ai? Con cháu ta sẽ là  ai?

Không chỉ phục sinh múa Bà i Bông, nghệ sĩ Phó Thị Kim Аức còn giữ lại một giọng ca trù của Hà  Thà nh thế kỷ XXI. Những đêm trăng Hà  Nội, Phó Thị Kim Аức hát ca trù cho chúng tôi nghe. Giọng của bà  ấm ngọt, những âm thanh, âm trầm theo tiếng hát ngâm ngợi nhả từng chữ, từng cung bậc thơ ca, gợi nhớ hình ảnh Long Thà nh cầm giả ca của Nguyễn Du:

Thánh thót khúc xưa, ẩn lệ rơi

                      Lọt tai, lắng tiếng, dạ bồi hồi

                    Bỗng nhớ chuyện xưa, hai mươi năm vử trước

                      Hồ Giám đêm hát từng mấy người

                      Thà nh quách tà n đi, người thay đổi

                      Bao nhiêu ruộng dâu thà nh biển khơi

Аà o nương còn đó, một nà ng thôi

                     Trăm năm thoáng chốc đáng bao nhỉ?