Nhà văn Tô Hoài: một đời viết không ngừng nghỉ

Bây giử dù mắt Tô Hoà i đã không còn tinh tường, muốn xem tin tức phải có người đọc báo giúp, chân tay ông là m mọi việc đửu khó khăn, nhưng tết nà y vẫn viết được hai bà i báo. Trước đây ông chỉ viết trong một ngà y, nhưng giử đây để có hai bà i báo chưa đầy 3000 chữ ông phải viết nó trong cả tháng. Nhưng ông ấy hoan hỉ lắm, bà Cúc kể.

Người phụ nữ đà i các Nguyễn Thị Cúc thưở xưa giử vẫn đẹp. Bà kể rằng, khi nhìn thấy Tô Hoà i lần đầu tiên trong dịp ông vử nhà cùng với anh trai mình, bà đã nhận thấy sự khác thường của người thanh niên ấy. Nhìn đôi dép cao su mòn vẹt là m bà tin ngay lời anh trai kể, ông ấy đã đi bộ nhiửu năm từ nhà lên trường ở phố Hà ng Than để học. Anh ấy chỉ mặc một bộ đồ cũ kử¹ duy nhất ấy trong nhiửu lần đến nhà tôi. Và cô gái lãng mạn thích thơ và hay đọc truyện ấy hiểu rằng, người đà n ông nà y có chí, nhất định sẽ là m nên sự nghiệp.

Ngà y quen nhau Tô Hoà i đã có Dế mèn phiêu lưu ký, bà Cúc kể. Nhưng ngà y đó văn chương của ông chưa nổi tiếng như thời sau nà y. Tuy nhiên có một điửu bà Tô Hoà i lấy là m ngạc nhiên là từ ngà y gặp nhau cho đến cả những ngà y tháng nằm trên giường bệnh, ông chưa bao giử ngừng viết. Bà luôn thấy ông viết khi tác phẩm được hân hoan chà o đón, cả khi nhà xuất bản trả lại bản in, cả khi dư luận lên tiếng. Mỗi ngà y ông đửu cầm bút và tập bản thảo của ông cứ dà y theo thời gian. Ngay cả khi những trận bút chiến nảy lửa vử tác phẩm của mình diễn ra ở trên khắp mặt báo, Tô Hoà i cũng vẫn láº³ng lặng ngồi và o bà n và tiếp tục viết. Đối với Tô Hoà i viết là việc cần phải là m mỗi ngà y, cho dù ông không nhớ tất cả các tác phẩm và những câu chuyện mình đã kể.

Nhà văn Tô Hoài: một đời viết không ngừng nghỉ

Vử những người bạn trong cuộc đời của Tô Hoà i, bà Cúc cho biết, trong cuộc đời của ông có nhiửu bè bạn, bà không nhớ hết tên những người bạn đã đến thăm ông. Bà cũng tin người như ông thì hiếm người ghét. Nhưng có một người bạn từ thưở hà n vi của ông mà bà không bao giử quên đó là Vũ Ngọc Phan. Bà Cúc bảo: cách mà ông ấy giúp cho chồng tôi một cái cần câu thay vì cho một con cá là cách ông Phan giúp cho Tô Hoà i luôn vững một niửm tin để viết. Chính vì thế cho đến bây giử những người con của ông Phan như Vũ Tuyên Hoà ng, Giáng Hương đửu coi gia đình Tô Hoà i như những người thân, bà Cúc kể.

Tô Hoà i tính tình là nh lắm. Sự là nh hiửn mà theo bà Cúc thường mang theo đi của vợ con ông nhiửu cơ hội tốt. Bà Cúc kể, cái nhà ở Đoà n Nhữ Hải ông có được bây giử là nhử bạn, nhà ở Nghĩa Đô cũng do một người giúp đỡ tận tình mà có. Cứ như ông ấy thì không khéo cháº³ng có nhà để ở.

Cũng vì sự liêm khiết và luôn là m những điửu mà mình cho là đúng nên cái thời người ta đi nước ngoà i còn là cả niửm mơ ước, có thể là m già u sau mỗi chuyến đi thì quà ông Dế mèn mang vử cho vợ chỉ là một xâu ớt cay. Món quà giá trị nhất bà Tô Hoà i nhận được từ chồng mà bà vẫn giữ đến giử là một chiếc áo dà i ông mua tặng bà sau một chuyến đi Là o. Tất nhiên bà không giận ông vử những điửu đó, bởi bà hiểu không có ai hoà n hảo, và cuộc đời bà được ông bù đắp bằng những niửm tin mạnh mẽ hơn.

Tô Hoà i đã đi không biết bao nước, đến hầu khắp tất cả các vùng ở ViệtNam. à”ng luôn coi những chuyến đi là tiửn đử cho việc viết. à”ng cho rằng, Cervantes có được Đôn - ki “ hô “ tê là nhử là m nghử đi thu thuế khắp đất nước, Cao Hà nh Kiện có Linh Sơn cũng nhử những chuyến vể thăm vùng phía Bắc Trung Hoa. Vì thế, cứ rảnh ông lại lên đường. Chính vì quan niệm đó, sau mỗi chuyến đi Tô Hoà i đửu có sản phẩm. Chuyến lên Tây Bắc 8 tháng năm 1992 ông có Tập truyện Tây Bắc, Ba người khác cũng là sản phẩm sau ba năm là m đội phó phụ trách tòa án thời cải cách ruộng đất ở Hải Dương, Thanh Hóa, Thái Bình.

"Dế mèn phiêu lưu ký" của Tô Hoà i đã là m sinh động tâm hồn bao nhiêu thế hệ trẻ thơ của ViệtNam. à”ng viết được tác phẩm ấy cũng là do đã từng "chơi dế rất khiếp" khi còn nhử, ở ven sông Tô Lịch. à”ng viết được vì ông hiểu loà i dế. Tác phẩm nổi tiếng ấy của ông giử đã được dịch ra 25 nước và ông vẫn nhận tiửn tái bản của NXB Kim Đồng hà ng năm, chừng 4 - 5 triệu. Những ngà y nà y, khi chúng tôi đến thăm, ông đương viết tác phẩm cho thiếu nhi: "Hoa râm bụt - hoa hồng bụt". à”ng nói, râm bụt là tả lá, "rậm rạp" - theo cách giải thích của cụ Nguyễn Lân, còn người Nghĩa Đô gọi loà i cây nà y theo hoa, là cây hồng bụt. à”ng nói, Cụ Hồ quý loà i hoa nà y lắm, vì quê Cụ có rất nhiửu. Cụ Hồ cho trồng nhiửu râm bụt quanh nơi ở, "vì thèm nhớ quê hương". Vử cuối đời, Tô Hoà i nói ông học Tolstoy, lại trở vử viết cho trẻ em, viết cho tâm hồn còn trắng như tử giấy của chúng.

1.000 năm Thăng Long, Tô Hoà i cộng tác với nhiửu NXB và sẽ cho ra mắt hà ng loạt tác phẩm trong thời gian tới, như "Nhà Chử", "Quê nhà - quê người", "Miếu Đồng Cổ"... Còn NXB Kim Đồng vừa mới cho ra mắt tập "Chuyện ngà y xưa" của ông, tinh tuyển 100 truyện cổ tích tuyệt vời nhất mà chính Tô Hoà i yêu mến và muốn kể lại cho trẻ em nghe. à”ng nói, ông đã viết chúng bằng thứ ngôn ngữ đẹp như thơ. Vử Tấm Cám, ông bử đi chi tiết Tấm ướp mắm Cám; vử Mửµ Châu - Trọng Thủy, ông lược đi chi tiết vua Thục chém con gái khi giặc đuổi đến gần mà cả hai cha con đửu nhảy xuống biển quyên sinh... à”ng muốn viết lại những câu chuyện cổ tích theo cách của Tô Hoà i - người một đời cầm bút.

Giử đây, ông sống với vợ chồng người con gái là m bác sĩ ở Nghĩa Đô. à”ng cùng lúc mắc nhiửu triệu chứng của bệnh tiểu đường, bệnh gút nên ở cùng con gái để tiện việc chăm sóc. Việc cầm bút của ông đã khó khăn rất nhiửu do tay ông bị run, nhưng những lúc tinh thần minh mẫn là Tô Hoà i ấy lại cầm lấy bút. Cuối năm2009 nhà văn phải nhập viện mấy lần, may thay thời gian nà y ông đã đi lại được chứ không phải ngồi xe lăn. Nhưng trong căn phòng là m việc cửa đóng kín cả ngà y vẫn bử bộn giấy tử trên bà n viết.