''Nhà cây liễu'' của Thạch Lam

HNM| 28/08/2021 12:17

“Nhà cây liễu” ở đầu làng Yên Phụ, ven hồ Tây (Hà Nội) đã gắn bó với Thạch Lam trong khoảng thời gian sáng tác văn chương sung mãn nhất đời ông, từ năm 1935 đến năm 1942.

''Nhà cây liễu'' của Thạch Lam
Đình làng Yên Phụ (quận Tây Hồ) nơi có con đường dẫn vào “Nhà cây liễu” của nhà văn Thạch Lam.

Thạch Lam (1910-1942) là nhà văn tài hoa của đất Hà thành. Trong cuộc đời ngắn ngủi 32 năm trên dương thế, tác phẩm mà Thạch Lam gửi lại cho đời không nhiều, song đến nay vẫn được độc giả yêu mến tìm đọc. Đặc biệt, cuốn “Hà Nội băm sáu phố phường” chính là tấm lòng gắn bó sâu nặng và thái độ trân trọng của ông đối với văn hóa Hà Nội.

Năm 1935, khi Thạch Lam lấy vợ, chị gái ông đã nhường lại ngôi nhà nhỏ tại đầu làng Yên Phụ, ven hồ Tây cho vợ chồng nhà văn. Theo hồi ức của bà Song Kim - phu nhân nhà thơ Thế Lữ, thì tổ ấm của Thạch Lam “là ngôi nhà lá hai gian nằm bên bờ hồ Tây. Phía trước nhà có trồng cây liễu, khi đó đã thành cổ thụ. Sát phía sau nhà là hồ Ao Vả. Vào mùa đông, anh em Tự lực văn đoàn thường nhóm lửa sưởi ở giữa nhà để đàm đạo và ngắm nhìn tơ liễu trên mặt nước xanh”... Bởi vậy mà mọi người thường gọi đó là “nhà cây liễu”.

Trong ký ức của bà Nguyễn Thị Dung, con gái cả của Thạch Lam, “nhà cây liễu” rất thơ mộng: “Tàn liễu sà xuống gần mặt nước, hồ có cái cầu bằng gỗ. Tôi hay ra cầu đó ngồi thả chân xuống nước, rồi đung đưa đôi chân dưới làn nước thật mát. Ðường từ ngoài vào làng toàn lát bằng gạch đỏ, trên đường đi chỗ nào cũng nhìn thấy nước hồ, đi qua một ngôi đình lớn là tới nhà tôi. Ði sâu vào trong làng rất đẹp, hai bên là hàng rào trồng bằng cây duối, được cắt thật bằng phẳng, khi tới mùa quả duối chín vàng trông xa như những sợi tơ tằm óng ánh”.

Ngôi “nhà cây liễu” đã ghi dấu những năm tháng sáng tác sung mãn nhất của Thạch Lam, với ba tập truyện ngắn “Gió đầu mùa” (1937), “Nắng trong vườn” (1938), “Sợi tóc” (1941), một truyện dài “Ngày mới” (1939), tập tiểu luận “Theo dòng” (1941) và tập bút ký “Hà Nội băm sáu phố phường” (1943).

Những năm cuối đời, Thạch Lam hay đau yếu. Vì thích cây liễu, nên ông bắt người nhà kê giường để khi nằm vẫn nhìn thấy cành liễu rủ xuống khung cửa sổ. Khi sắp mất, ông vẫn muốn nằm quay mặt ra cây liễu bên hồ...

Với tấm lòng trân trọng tài năng Thạch Lam, nhà thơ Khuất Bình Nguyên (bút danh của Tiến sĩ Khuất Văn Nga, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao), đã lần theo dấu xưa, trở lại tìm ngôi “nhà cây liễu”.

Nhà thơ Khuất Bình Nguyên kể: “Chúng tôi đi theo con đường Yên Hoa, bắt đầu từ cuối đường Cổ Ngư xưa, men theo bờ hồ Tây, đến cây đa cổ thụ trước cổng làng Yên Phụ. Cây đa thời Thạch Lam ngả bóng xuống hồ Ao Vả, nay không còn nữa. Khoảng năm 1983, người ta trồng lại cây đa mới vào chính chỗ cũ. Sau gần 40 năm, cây đa đã trở thành cổ thụ”.

Tiếp sau cây đa là đoạn đường lát gạch đỏ, nay đã trải nhựa, bên tay phải là hồ Ao Vả, bên tay trái là đình làng Yên Phụ. Đây là ngôi đình có từ thế kỷ XVII, mang dáng vẻ bề thế, uy nghiêm, mặt nhìn ra hồ Ao Vả, lưng quay về phía hồ Tây. Giữa mênh mang sóng nước, đình Yên Phụ như một điểm nhấn đặc sắc với lối kiến trúc thờ dọc có một không hai.

“Nhà cây liễu” của Thạch Lam thẳng từ đình vào, chỉ cách chừng ba, bốn chục bước chân. Bây giờ chỗ đó là một biệt thự nằm ngay chính giữa hai nhánh đường nhỏ chạy vòng quanh rẻo đất nằm giữa hồ Tây và hồ Ao Vả. Con đường vòng đó vẫn chưa được đặt tên. Biệt thự mang biển số 29 của làng Yên Phụ. Nó giản dị và khiêm nhường đứng giữa lối rẽ của hai con đường... Chỉ còn lại một cây thị cổ thụ hàng trăm tuổi đứng bên ngoài tường của ngôi nhà số 29.

Cũng theo nhà thơ Khuất Bình Nguyên, năm 1947, sau khi người nhà Thạch Lam tản cư về Cẩm Giàng sinh sống, mảnh đất “nhà cây liễu” được một người Pháp dựng nhà để ở. Sau đó, mảnh đất “nhà cây liễu” được trao cho ông Trịnh Đình Cửu, một trong số ít người tham gia thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở số 5D Hàm Long. Trước năm 1990, khi ông Cửu còn sống, các đồng chí Trường Chinh, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng thường đến thăm và thường ngồi dưới cây thị cổ thụ ấy...

Nhà thơ Khuất Bình Nguyên tâm sự, ông có một mong ước, dùng tên Thạch Lam để đặt cho con đường hiện vẫn không tên chạy quanh doi đất giữa hồ Tây và hồ Ao Vả của làng Yên Phụ, như là sự nhắc nhở tên gọi của một người đã viết ra “Hà Nội băm sáu phố phường".

(0) Bình luận
  • Những nghịch lý của tuổi trẻ trong kỷ nguyên số
    Giữa một thế giới chỉ cần vài giây để gửi đi một tin nhắn, vài thao tác để kết bạn và một chiếc điện thoại để tiếp cận vô số thông tin, vì sao người trẻ lại có thể cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết? Với cuốn sách "iGen - Thế hệ Smartphone", Tiến sĩ tâm lý học Jean M. Twenge không chỉ đặt ra câu hỏi về những thay đổi của thế hệ lớn lên trong kỷ nguyên số, mà còn mở ra một cuộc đối thoại cần thiết giữa người trẻ với gia đình, nhà trường và xã hội.
  • Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đưa 7 cuốn sách lên Amazon
    Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa chính thức đưa 7 cuốn sách đầu tiên lên nền tảng Amazon, bắt đầu mở bán tới bạn đọc toàn cầu. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới của Nhà xuất bản trong đổi mới phương thức phát hành, đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
  • Hồi ký “Nghèo”: Viết lại cuộc đời từ những ký ức đau thương
    Có những cuốn sách khiến người đọc day dứt không phải bởi câu chuyện được kể quá đẹp đẽ, mà bởi hiện thực trong đó trần trụi đến mức người ta khó lòng ngoảnh mặt làm ngơ. “Nghèo” của Katriona O’Sullivan do NXB Thế giới và Alpha Books liên kết xuất bản là một cuốn tự thuật như thế. Qua những ký ức về tuổi thơ nghèo khó, gia đình bất ổn và hành trình vượt lên nghịch cảnh, tác giả không chỉ kể lại những gì mình đã trải qua mà còn cho thấy một con người có thể phải đấu tranh đến nhường nào để giành lấy quyền đ
  • Hồng Thanh Quang - một hồn thơ lãng mạn say đắm
    Trong thơ tình Việt Nam đương đại, Hồng Thanh Quang là một giọng thơ dễ nhận ra bởi sự say đắm, nồng nàn, giàu nhạc tính và một nỗi muộn màng rất riêng. Thơ ông không phải tình yêu trong trẻo, non tơ, cũng không phải lời than thở ủy mị của một cái tôi thất tình, mà là tiếng nói của một trái tim từng trải qua lỡ dở, xa cách, nhớ thương, tha thứ và mất mát. Đó là hồn thơ lãng mạn hiện đại, say đắm mà từng trải, ngọt ngào mà đắng xót, da diết mà không bi lụy; luôn biết biến tình yêu thành nhạc điệu, ký ức thành những hình ảnh trữ tình lay động. Nếu “Chút sen còn lại” lấy hình tượng sen làm trung tâm cảm xúc, thì “Cúc muộn” nghiêng về vẻ đẹp cuối mùa, sau bão giông, lỡ làng và những dấu vết của thời gian.
  • Ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Đoan Bui
    Chiều ngày 11/10/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức buổi giao lưu, ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Doan Bui, do dịch giả Thuận chuyển ngữ. Tác phẩm từng được đề cử Giải Femina (Prix Femina) - một giải thưởng văn chương danh giá của Pháp.
  • Nhà thơ Bằng Việt nhận Giải thưởng Lớn tại lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2026
    Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), chiều 2/10, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026 đã diễn ra, tôn vinh những cá nhân, tác phẩm, ý tưởng và việc làm có giá trị, thể hiện tình yêu sâu sắc với Thủ đô.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
''Nhà cây liễu'' của Thạch Lam
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO