Nguyễn Thiện Аạo: à‚m nhạc bác học VN vẫn nằm trong bóng tối

Giáo sư - nhạc sĩ Nguyễn Thiện Аạo là  người có tên trong 2 cuốn từ điển danh nhân lớn nhất của Pháp: Le petit Larousse và  Le Petit Robert. Trong cuốn từ điển Le Petit Larousse danh giá, chỉ có 3 người Việt Nam được ghi danh là  Chủ tịch Hồ Chí Minh, Аại tướng Võ Nguyên Giáp và  nhạc sĩ Nguyễn Thiện Аạo.

Và , cho đến nay, ông là  1 trong 2 nhạc sĩ Việt kiửu (cùng nhạc sĩ Аặng Thái Sơn) được đặc cách mang 2 quốc tịch. Năm 2005, ông cũng là  1 trong 15 người được nhận danh hiệu Vinh danh đất Việt.

Nhạc sĩ Nguyễn Thiện Аạo (ngoà i cùng bên phải)

- Nhạc sĩ đã thổi hồn dân tộc và o các tác phẩm âm nhạc của mình như thế nà o?

Аiửu nà y là m sao mà  giải thích được? Tôi chỉ biết rằng, đã là  người VN thì phải nhớ năm 938 Ngô Quyửn đánh tan quân Nam Hán đem lại nửn độc lâp tự chủ cho đất nước, rồi đến Bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Lý Thường Kiệt, hay như câu ca đối đáp của Nguyễn Trãi hửi Nguyễn Thị Lộ: Ở đâu ta bán chiếu goong -  Tôi ở Tây Hồ bán chiếu goong... Tôi yêu say đắm vốn văn hoá dân tộc, tôi rung động với tất cả những gì của dân tộc, và  cứ như thế, các tác phẩm mang hồn dân tộc ra đời thôi.

- Nhạc sĩ có thể nói rõ hơn điửu nà y trong tác phẩm ˜Hồn thiêng sông núi™ sẽ được công diễn và o ngà y 1/9 tới tại Nhà  hát lớn?

Một tác phẩm nghệ thuật thì rất khó phân tích tính thẩm mử¹, chúng ta chỉ có thể phân tích đại khái thôi. Tôi tạm nói thế nà y nhé, trong tác phẩm ˜Hồn thiêng sông núi™ tôi sử­ dụng một giọng nữ cao không lời, dựa trên dân ca, nhưng không có nghĩa là  lấy nguyên một bản dân ca, mà  là  đi từ bản dân ca đó kết hợp dà n dây giao hưởng Tây à‚u, lại thêm một cây đà n bầu, đà n tranh, một sáo trúc và  tiêu.

Tôi muốn kết hợp âm nhạc truyửn thống của dân tộc và  Tây à‚u để tạo ra nét mới lạ và  độc đáo. Dà n dây của Tây à‚u rất mửm dẻo, có thể đánh những nốt lơ lử­ng, trong khi kèn đồng và  Piano không thể là m được vì nốt nó thẳng băng.

Hơn nữa, tôi cũng sử­ dụng một bộ trống rất hùng hậu để nói lên hùng khí của dân tộc. Аể là m được điửu nà y, tôi đã nghiên cứu  rất kử¹ phong cách đánh trống của Việt Nam trong tuồng, chèo cũng như là  trống ở Tây Sơn.

Mở đầu bản nhạc sẽ là  tiếng trống hùng vĩ vang vọng, sau đó là  tiếng sáo giao hưởng trữ tình theo phong cách Tây à‚u, dựa trên điệu dân ca, có dà n dây, đà n tranh đệm theo.

Sang tới chương 2, tôi viết nhạc cho sáo trúc dựa trên điệu ngâm thơ: Nhử ai đuổi hộ con oanh/ Không cho nó hót trên cà nh mỉa mai.... Yêu dân tộc là  thế, mọi thứ đửu từ tấm lòng mà  ra cả.

Và  cuối cùng, thông điệp muốn hướng tới khán giả không phải là  được mỗi cá nhân vỗ tay khen ngợi, mà  tôi muốn truyửn tải tình yêu da diết với sông núi dân tộc.

- Nhạc sĩ nghĩ sao khi đa số người được hửi đửu nói rằng, nửn âm nhạc bác học của Việt Nam vẫn còn nằm trong bóng tối?

Chúng ta có một nửn âm nhạc bác học non trẻ. Non trẻ ở đây không có nghĩa là  non nớt “ vì điửu nà y còn phụ thuộc và o vấn đử thời gian. Năm 1930, VN mới bắt đầu có những sáng tác văn học theo dòng văn mới, và  phải đợi đến 1938 ở Hải Phòng mới có những người như Hoà ng Quý, Tô Vũ sáng tác một số ca khúc dựa trên cung trưởng và  cung thứ. Аiửu nà y chứng tử rằng, nửn âm nhạc bác học của chúng ta dựa trên phong trà o Tây à‚u còn mới lắm, vẫn còn đang nằm trong bóng tối.

Аến năm 1961, VN mới có bản hưởng đầu tiên mang tên Quê hương do Hoà ng Việt sáng tác. Sau đó, nhà  nước đã gử­i một số nhạc sĩ sang một số nước ở Аông à‚u như Liên Xô, Bungari học tập. Thời kử³ nà y, chiến tranh cứu quốc đang nổ ra mãnh liệt, những nghệ sĩ chỉ được học cấp tốc trong 2 -3 năm là  phải trở vử phục vụ kháng chiến, sáng tác những ca khúc để khích lệ toà n dân đánh giặc.

Có thể nói những tác phẩm từ chiến trường là  những tác phẩm bất hủ của dân tộc nhưng nó lại gắn liửn lịch sử­ cách mạng VN, chính điửu nà y cũng hạn chế phần nà o sự phát triển của âm nhạc bác học VN.

Nếu bây giử mà  đặt ra câu hửi: à‚m nhạc bác học VN đứng đâu trên bản đồ thế giới? có lẽ còn quá sớm. àt nhất là  phải đến 2 thế kỷ nữa mới có chỗ đứng chăng? Một năm chúng ta có thể đà o tạo ra rất nhiửu kử¹ sư, bác sử¹, giáo viên giửi.... nhưng phải mất cả thế kỷ có khi là  hai thế kỷ mới đà o tạo được một ông nhạc sĩ lớn. Mà  người giửi thì cũng cần phải có môi trường để phát triển, phải được khai thác và  đầu tư. Ở Tây à‚u chỉ có gia đình già u có mới dám cho con đi học âm nhạc bác học.

- Theo nhạc sĩ, cần phải là m gì để âm nhạc bác học VN có thể phát triển lên một tầm cao mới?

Việt Nam chúng ta đã từng dà n dựng được bản Giao hưởng số 9 đỉnh cao của Beethoven, với 200 nhạc công của Nhạc viện Hà  Nội, nhưng do một nhạc trưởng người Pháp chỉ huy. Hay như bản Giao hưởng - Hợp xướng "Khai giác" đồ sộ từng vang lên tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, bế mạc Аại lễ Phật đản Liên Hiệp Quốc 2008, một tác phẩm rất khó, với ngôn ngữ hiện đại trong 40 phút, mà  500 nhạc công trẻ, đa phần lần đầu tiên tiếp xúc với âm nhạc bác học vẫn hát và  chơi được.

Аiửu nà y chứng tử tiửm năng của giới trẻ là  rất to lớn. Аiửu quan trọng là  phải có người khai thác và  hỗ trợ vử mặt tà i chính. Không có phương tiện vật chất hỗ trợ thì khó có thể phát triển lên tầm cao mới được.

-  Luôn sẵn sà ng từ Pháp trở vử Việt Nam để dà n dựng những chương trình âm nhạc lớn của đất nước, xin tò mò được hửi, với những nhạc sử¹ tầm cỡ như ông, tiửn cát - sê cho một chương trình chắc hẳn rất cao?

Tôi luôn tự túc vé máy bay, ăn ở mỗi khi vử VN và  không bao giử đòi hửi tiửn cát sê gì hết. Bởi với tôi, được xây dựng  và  chỉ đạo những chương trình lớn là  đã và  đang được thể hiện tấm lòng yêu nước vô bử bến của mình. Giử già  rồi, nhu cầu đời sống không cần nhiửu nữa, nhà  nước đã cho phép được mua một ngôi nhà  con con trước mặt hồ Hoà ng Cầu thế là  mãn nguyện lắm rồi.

Bây giử ăn uống cùng giản dị, buổi trưa ăn tương đối đầy đủ thì tối chỉ cần ăn 2 củ khoai nướng nhưng phải có mật (cười), và  một bắp ngô là  được, mà  còn rất tốt cho sức khửe nữa chứ. Nói vử vật chất thì năm nà o tôi cũng trao tặng hà ng chục học bổng cho các em học sinh nghèo, có niửm đam mê âm nhạc và  luôn coi đó là  nhiệm vụ của mình.

Nếu nói vô tư là m những việc đó thì tôi là  người giả dối, tôi cũng có mục đích của mình chứ, đó là  hy vọng được đóng góp cùng với các nhạc sử¹ trong nước xây dựng một nửn âm nhạc bác học thật tốt. Nếu tốt lên, nhiửu người quan tâm, tôi cũng sẽ là  người  được hưởng lợi cơ mà .

- Bên phía trời Tây, nhạc sĩ gìn giữ ˜hồn việt™ như thế nà o?

Tôi xây dựng cho mình được một thư viện có tương đối đầy đủ sách vở vử văn hoá VN và  phương Аông, cố gắng hun đúc, đọc thật kử¹ những cuốn sách đó. Rồi thì, phối âm phối khí, xây dựng những tác phẩm nghệ thuật đậm chất dân tộc để các nghệ sĩ Việt kiửu trong hội Người VN yêu nước biểu diễn.

Tôi ngâm thơ rất dở, nhưng tôi luôn ngâm nga bất cứ lúc nà o, vì nhử có văn học nghệ thuật mà  tôi thêm mến yêu với quê hương xứ sở.