Là ng ngư phủ trên cao nguyên

Giăng lưới cùng ngư phủ T™Lâm

Hồ Ayun Hạ có rất nhiửu cá. Cá tự nhiên vốn đã nhiửu nay được Công ty thuỷ sản miửn Trung thả giống chăn nuôi nên cuộc sống của hà ng trăm hộ dân sống quanh lòng hồ Ayun Hạ vốn đã ổn định từ nghử đánh bắt cá nay lại cà ng sung túc hơn xưa.

Аối với dân là ng T™Lâm mỗi ngà y dọc theo dòng sông Ayun hay chèo thuyửn ra giữa lòng hồ thuỷ lợi Ayun Hạ đánh cá thường được gần hà ng chục kg cá nước ngọt đủ để đáp ứng nhu cầu thực phẩm trong cả tuần, phần còn lại được bán cho các tiểu thương cung cấp cho các chợ Phú Thiện, Ayun Pa... Cá ở đây nhiửu nhưng chủ yếu vẫn là  cá trắm, mè, cá quả... Với nguồn thuỷ sản phong phú như vậy nên nhiửu lúc đánh bắt được nhiửu con cá mè, trắm nặng hơn 10kg. Tuy nhiên, khi đánh được cá to, người dân các buôn là ng sống quanh hồ Ayun Hạ thường không vui với quan điểm cá to rất khó bán tại chợ Phú Thiện và  tiểu thương thường trả giá rẻ từ 20-40 nghìn đồng/kg.

Một góc là ng ngư phủ Plei Trơk, xã Chư A Thai, huyện Phú Thiện.

Hơn 40 năm gắn bó với dòng sông Ayun, khi giận dữ lúc hiửn hoà , Аinh Breng, là ng T™Lâm, xã Ayun, huyện Chư Sê được xem là  người đánh cá giửi nhất vùng Tung Kê nà y. Theo nhận định của Аinh Breng, cách đánh cá của những ngư phủ trên sông Ayun rất khác người.

Buổi chiửu sau khi đi rẫy vử họ chỉ ra sông buông lưới xuống để sáng mai ra thu lưới và  cá vử dùng. Аiửu đáng quý là  đã bao mùa rẫy qua, thuyửn lưới và  cả cần câu của bất kử³ ai ở là ng T™Lâm hay các buôn là ng lân cận để qua đêm trên thượng nguồn sông Ayun hay lòng hồ Ayun Hạ chưa bao giử bị mất.

Buổi sáng thường gắn với hoạt động thu hoạch thuỷ sản đối với đồng bà o Bahnar tại là ng T™Lâm, xã Ayun, huyện Chư Sê.

Trời vử khuya, sương trắng như tấm mà n buông phủ xuống mà n đêm, khi phụ nữ và  trẻ em là ng T™Lâm chìm và o giấc ngủ, Аinh Breng tay cầm mái chèo, đốt điếu thuốc và  nhắc tôi mặc thêm áo ấm. Ra bử hồ Ayun Hạ, ông buông nhẹ mái chèo, chiếc thuyển độc mộc trượt nhanh theo dòng nước dần xa bử.

Mình buông lưới cách bử chỉ chục mét thôi nhưng phải cẩn thận đấy. Аoạn nước nà y khá sâu.. Аinh Breng vừa nhấc lưới lên đã thấy những chú cá mè nặng hơn 2kg đang giãy giụa trong lưới. Breng gỡ cá bử và o thuyửn và  lặng lẽ chèo con thuyửn tiếp tục xuôi theo dòng nước. Ngay tay lưới đầu tiên ông đã thu được hơn 16kg cá chủ yếu là  cá lóc và  cá mè.

à”ng Аinh Breng đi thu lưới vử cùng những sản phẩm sau một đêm giăng lưới.

Trên bến, những chiếc thuyửn khác cũng bắt đầu ra sông cùng gọi nhau những tiếng khẩu hiệu í ới chỉ có người dân là ng ngư phủ T™Lâm mới biết. Theo Аinh Breng, tại các buôn là ng dựa và o cuộc sống sông nước như là ng T™Lâm, như một kiểu hương ước được vạch sẵn, từ hà ng chục năm vử trước, những người đánh bắt cá giửi được cộng đồng ghi nhận mới có thể chèo xuồng ra sông và o ban đêm để đánh bắt được nhiửu hơn....

Và  sau đêm miệt mà i thu lưới và  thà nh quả lao động ngoà i nương rẫy, bình minh vừa ló dạng cũng là  lúc những con thuyửn bắt đầu cập bến, ở đó người mua cá đã đợi sẵn để cung cấp cho chợ Phú Thiện...

Những buôn là ng ngư phủ hình thà nh trong kháng chiến

Xã Ayun, huyện Chư Sê có lẽ là  nơi duy nhất tại Tây Nguyên có đến 7 buôn là ng mà  người dân “ chủ yếu đồng bà o Bahnar sống bằng nghử đánh cá dọc sông.

Theo cụ Аinh Kpuih, già  là ng T™Lâm, ngay từ lúc mới lập là ng, đời sống bà  con sống quanh thượng nguồn sông Ayun vốn chỉ biết dùng thuyửn độc mộc ra sông bắt cá nhưng thu được rất ít. Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và  chống Mử¹, chính nơi đây là  một trong những nơi đồng bà o Bahnar nuôi dấu cán bộ cách mạng, bộ đội. Аêm đêm thanh niên trong là ng chèo thuyửn độc mộc cùng bộ đội cụ Hồ vượt sông, mai phục dưới chân đèo Tung Kê tiêu diệt kẻ thù.

Vợ chồng Аinh Kpăk trên chiếc ghe phương tiện sản xuất nuôi cả gia đình.

Phía bên kia dòng sông là  các là ng King Pêng, Plei Bông, Plei Trơk và  Plei Hek, xã Chư A Thai, huyện Phú Thiện. Cả 11 buôn là ng dọc theo thượng nguồn sông Ayun, quanh lòng hồ Ayun Hạ gắn với cuộc sống sông nước từ những năm kháng chiến chống Pháp.

Trong thời gian bám trụ với dân, bộ đội cụ Hồ huyện H2 cũ đã dạy cho dân là ng T™Lâm cách câu cá, đan và  thả lưới bắt cá dưới dòng sông Ayun từng bước cải thiện cuộc sống. Và  cũng từ đấy, không riêng gì là ng T™Lâm mà  đời sống người dân tại các buôn là ng lân cận như Tung Giang, Plei Trơk, Plei Hek, King Pêng... được cải thiện nhử nguồn thực phẩm quý giá khai thác từ dòng sông Ayun.

Bao nhiêu mùa rẫy qua, cuộc sống của gần 350 hộ dân ngư phủ tại các là ng T™Lâm, Tung Giang 1, Tung Giang 2... đã gắn bó mật thiết với dòng sông. Nhưng theo già  Kpuih, là ng T™Lâm là  một ngôi là ng có nhiửu người đánh bắt cá giửi nhất như Аinh Breng, Аinh A Thin, Аinh Yuk...

Anh Аinh Ueng, trưởng thôn Plei Trơk lội xuống lòng hồ Ayun Hạ kiểm tra lưới.

Nghử đánh cá đã gắn bó với những đứa con là ng T™Lâm, từ nhử đã theo cha ra bử sông cầm cần câu cá. Trẻ con trong là ng khi vừa lớn lên lúc biết đi cũng là  lúc phải tập bơi, lên 10 tuổi đã được cha mẹ dạy cho cách dùng cần câu cá, thậm chí có đứa giăng lưới thà nh thục, biết canh con nước, ngọn gió để đặt câu, buông lưới.

Anh Аinh Аôk, là ng Plei Trơk cho biết: Lúc trước, tôi sống ở xã H™Bông huyện Chư Sê nhưng đời sống gặp nhiửu khó khăn khi không thể sản xuất, đất đai khô cằn và  nhiửu đá... Nhưng từ lúc chuyển cả gia đình vử sống tại đây, lòng hồ Ayun Hạ đã tiếp thêm sức mạnh cho anh và  nuôi cả gia đình.

Con sông Ayun hung hãn và o mùa mưa lũ là  thế nhưng cũng là  nguồn tà i nguyên gần như bất tận đối với đời sống của bà  con buôn là ng. Từ giọt nước mát mang đến những vụ mùa bội thu, dòng sông nà y cùng với sức người đã góp phần hình thà nh nên những buôn là ng ngư phủ ngay trên cao nguyên.

Dòng nước thuỷ lợi Ayun Hạ vừa tưới mát cho cây trồng vừa mang lại nguồn thức ăn dồi dà o cho bà  con đồng bà o Bahnar các là ng King Pêng, Plei Bông, Plei Trơk và  Plei Hek...

Do đã được trang bị kử¹ năng đánh bắt cá ngay từ thời kháng chiến nên ngay thuỷ lợi Ayun Hạ chính thức chặn dòng và o năm 1994, cuộc sống của hà ng trăm hộ dân đồng bà o Bahnar quanh lòng hồ Ayun Hạ ngà y cà ng no đủ, sung túc hơn xưa...

Thanh Luận “ Mộng Thường