Đi tìm..."con gái Hàng Đào"

Người Trà ng An đi và o trong thơ ca cũng nhiửu, mà  ngay đến cả những thà nh ngữ, tục ngữ dân gian cũng lắm. Chẳng thơm cũng thể hoa là i/ Dẫu không thanh lịch cũng người Trà ng An". Các bậc tiửn nhân đã đóng khung niửm yêu của mình đối với người đẹp Hà  thà nh trong câu thơ nhử nhắn, giản dị mà  chẳng cần giấu giếm đi cái chút kiêu hãnh, tự hà o ấy.Khi diện kiến với ông lão "Hà  thà nh gốc" trên con phố Hà ng Аà o già  nua và  cổ kính, tôi mới hiểu, không phải cứ những người sinh sống trên đất kinh kử³, cũng đửu chui và o câu ca ngợi khen ấy.

Tôi tìm gặp ông lão Hà  thà nh gốc, ngụ tại số nhà  72 Hà ng Аà o, có tên Nguyễn Thái An. à”ng kể... Thời Pháp thuộc, khu phố dà i chưa đầy 400 mét nà y, vửn vẹn gần 100 số nhà , có tên là  phố Rue De la Soie, có nghĩa là  phố tơ lụa. Lùi xa lại một chút, Hà ng Аà o là  khu phố tập trung những ông quan vử hưu, sống cuộc sống hưởng thụ an nhà n. Các quan bà  mở cử­a hà ng buôn bán các thứ lụa là  tại gia. Аầu thế kỷ XX, các thương gia Ấn Аộ đã góp phần không nhử và o sự phát triển sầm uất của Hà ng Аà o.

Cự phú vi thương, Hà ng Аà o trở thà nh khu phố già u có nhất Hà  thà nh. Nghử buôn bán vải vóc, lụa là  đã trở thà nh thương hiệu của cả khu phố. Ngay như cái tên Hà ng Аà o, cũng là  đọc chệch từ chữ điửu mà  ra. Cả phố buôn bán vải vóc, tơ lụa, nhiễu điửu... Cả phố rực lên sắc vải lụa mà u đà o, mà u điửu. 

Tôi thắc mắc với ông Thái An, một khu phố toà n con buôn, thương gia như thế, thì quả là  vô lý để mà  con gái Hà ng Аà o có phẩm chất thanh lịch Trà ng An. à”ng Thái An chỉ cười. Rồi vẫn cái giọng rủ rỉ, nhẹ nhà ng nhất mực từ tốn, ông lấy ngay cái câu chuyện nhà  mình ra là m minh chứng...

à”ng An bảo, khách của Hà ng Аà o không phải chỉ những người dân Bắc, hay ngót hai chục vạn dân Hà  thà nh, mà  nó trải rộng khắp trong Nam ngoà i Bắc, sang cả Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Аộ, Anh quốc... Con gái Hà ng Аà o nếu không đảm đang, tháo vát, một tay chẳng thể quán xuyến được cơ nghiệp. Tuyệt đại bộ phận, người dân Hà ng Аà o đửu có thân thế cao sang, quý phái, đửu xuất thân từ các gia đình quan lại.

Những khuôn phép, lễ nghi... của chính thể phong kiến, đã trở thà nh thước đo để rèn giũa con cháu mình. Con gái Hà ng Аà o được cha mẹ dạy cho từng lời ăn tiếng nói, từng bước đi, cử­ chỉ, công - dung - ngôn - hạnh. Ngay đến việc buôn bán, cũng có cái đạo của nghử.

Thiếu nữ Hà  Nội xưa

Thường, sáng sáng, cụ thân sinh của ông Thái An bao giử cũng dậy sớm trước nhất cả nhà . Cụ đi chợ, phần để mua được những thức hà ng tươi ngon, vử là m ăn sáng cho cả nhà , phần còn cho kịp giử mở hà ng buổi sớm. Khi tất cả gia đình đã có cái lót dạ, bà  mới ra trông cử­a hà ng.

Thời bấy giử, không chỉ riêng Hà ng Аà o, tất thảy những phố buôn bán tại đất kinh kử³ Kẻ Chợ, đửu lấy chữ tâm là m trọng. Khách đến, bất kể sang hèn, nhất mực đửu nhẹ nhà ng từ tốn, đón tiếp niửm nở, ân cần. Аến giử nấu ăn, cụ lại một tay cơm dẻo canh ngọt, không để món ăn nấu ra lạc khẩu vị của bất cứ ai. Tiếng là  bận, nhưng việc dạy dỗ con cái học hà nh, rèn tính người ngay từ nhử, cụ cũng không hử sao lãng.

Một bận, có hai cha con ông khách từ quê lên ghé hà ng Thái An. à”ng khách nhìn chiếc áo rồi hửi: Cái áo nà y có tốt không hả bác?. Bà  cụ xem chừng khi đó còn đang mải việc, đáp: Tốt hay không tốt, bác cứ xem đi. Nhà  tôi không bán đắt cho nhà  bác đâu!. Rốt cuộc, ông khách vẫn mua chiếc áo đó. Nhưng, đến bữa trưa, bà  cụ cứ thở vắn than dà i. Cụ ân hận, đến độ bử cả bữa cơm trưa. Hửi ra, cụ cứ áy náy vử cái việc ban sáng: Lẽ ra, lúc đấy mẹ phải bảo, cái áo đó thực ra không được tốt lắm.

Hình như mình chẳng bán đắt cho người ta.... Khi bà  cụ có con dâu, thời gian đầu, cụ vẫn trông cử­a tiệm, cho cô con dâu ngồi cùng, cốt là  để truyửn nghử. Những người đến là m dâu Hà ng Аà o, dù là  gốc Hà ng Аà o, hay từ phố khác đến, thì cũng vẫn phải học lại từ đầu, bởi mỗi nhà  có một nử nếp gia phong riêng. Ngay như vợ của ông Thái An bây giử, vử là m dâu hiệu vải Thái An từ năm 1967, mất mấy tháng đầu bà  không quen với những sự khắt khe, kử¹ tính của mẹ chồng. Ngay đến tà i nấu nướng từ thời con gái, bà  nghĩ mình sẽ là m tốt khi vử là m dâu. Nhưng rồi bà  vẫn phải học cách nấu ăn của mẹ chồng, để ý khẩu vị của từng người, cho đến từng lời ăn, tiếng nói.

Con gái Hà ng Аà o kử¹ tính chứ không phải là  khó tính. Nhưng lại rất mực tinh tế, luôn hồ hởi với mọi người. Hồ hởi thật lòng chứ không phải đãi bôi. Ngay đến trang phục thường ngà y, các cô, các chị dù ngồi ở nhà  trông coi cử­a hà ng, nhưng lúc nà o cũng mặt hoa da phấn, quần áo đoan trang... Thế nhưng, đối với những người nghèo khó, lúc nà o cũng sẵn sà ng chia sẻ, chứ không bao giử khinh rẻ.

Trước, gần cử­a tiệm Thái An, mẹ tôi vẫn cho các bà  buôn len cuộn, len đan, (thời bấy giử gọi là  len bà n chân) ngồi nhử. Còn, sự cạnh tranh trong buôn bán thì chẳng bao giử có, bởi mỗi nhà  là  một thương hiệu, mỗi nhà  có một loại hà ng riêng, không lẫn và o đâu được. Khách quen ăn mối, muốn mặt hà ng nà o thì cứ đến tiệm hà ng đó mà  mua vử. Thời bấy giử, buôn bán là  buôn bán bằng tín nghĩa, chứ không phải kiểu buôn bán chụp giật bây giử, anh ạ....

Phố vẫn Hà ng Аà o, có còn "con gái Hà ng Аà o"?

Con phố Hà ng Аà o cổ kính, bây giử đã trẻ lại bởi những ngôi nhà  cao tầng hiện đại, những cử­a hiệu cử­a kính, điện mà u lấp lánh, những tấm biển hiệu bằng tiếng nước ngoà i... Thảng hoặc, giữa những ngôi nhà  hiện đại và  già u có, chợt bị tụt xuống một khoảng hõm của một mái nhà  ngói liêu xiêu, hay một ngôi nhà  tường sơn và ng, kiến trúc kiểu Pháp đã bắt đầu xuất hiện những vết nứt. 400 mét phố Hà ng Аà o vẫn thế. Hơn một trăm số nhà  chẵn lẻ chia đửu cho hai bên vẫn thế. Phố hà ng Аà o bây giử không còn là  phố nghử nữa, mà  nó trở thà nh phố buôn bán. Tất tật, mặt hà ng nà o cũng có: điện thoại di động, đồng hồ, và ng bạc đá quý, hà ng nước, hà ng ăn, hà ng thịt chó...

Hoa hậu Mai Phương Thúy trong trang phục thiếu nữ Hà  Thà nh

Các chị bán hà ng mặt vẫn hoa da phấn, quần áo thời trang, xinh đẹp như minh tinh mà n bạc ngồi trước những cử­a tiệm kính dà y chừng 30 ly, bán hà ng lưu niệm cho khách Tây. ử’n à o và  xô bồ. Tiếng nhạc, tiếng còi xe, tiếng gọi điện thoại oang oang của người đi đường thà nh một thứ tạp âm không thể gọi thà nh tên!

Vẫn giọng nói của ông Thái An, nhưng bây giử không còn rủ rỉ nữa, mà  đã nhuốm vẻ chán chường, mệt mửi: Lớp trẻ bây giử, tôi không thể hiểu được họ như thế nà o nữa. Chúng tiêu tiửn giửi hơn kiếm tiửn. Nói như thế, vì Hà ng Аà o là  phố nghử, con cái được học hà nh văn hoá, nhưng vẫn phải học cái cách kiếm tiửn, giữ tiửn, và  sử­ dụng đồng tiửn... để duy trì, phát triển cái nghiệp của gia đình. Tất nhiên, bây giử chúng không còn như thế hệ chúng tôi ngà y xưa, suốt ngà y cặm cụi giúp đỡ bố mẹ trông coi cử­a hà ng. Nhưng việc giữ nử nếp, gia phong thì lúc nà o cũng phải trân trọng....

à”ng Thái An lại thủng thẳng kể những câu chuyện mắt thấy tai nghe vử một bộ phận giới trẻ Hà ng Ngang, Hà ng Аà o bây giử: ăn chơi, sà nh điệu, chỉ giửi tụ tập, tiêu tiửn như rác, và  thiếu sự cảm thông đối với đồng loại.. Cuối cùng, ông thở dà i: "Lối sống bây giử của nhiửu người con gái sống ở Hà ng Ngang, Hà ng Аà o nó đảo lộn hết cả rồi, anh ạ!".

à”ng An cười buồn: Người Hà ng Аà o gốc, còn sót lại là  mấy. Kử bên nhà  tôi, nhà  cụ Аức Hoà , nhà  ông Quảng Аại Lợi, nhà  cụ Tín Nghĩa... đầu phố, cuối phố may ra được chục nhà  vẫn còn ở lại. Hà ng Аà o bây giử, toà n là  những người mới đến. Trước, cả phố ai chẳng biết mặt nhau. Có chuyện gì thì cả phố đửu biết. Nay, nhà  nà o biết nhà  đấy. Hà ng xóm kử bên tên gì, còn chịu nữa là ... Ngay như cái phố nghử bán vải vóc, lụa là  xưa kia của các cụ còn mất, huống chi là  con người ?".

Và i năm nay, ông Thái An đã cho người ta thuê tầng 1 là m cử­a hà ng buôn bán. Cả nhà  ông quần tụ trong 5 phòng còn lại của ngôi nhà  3 tầng xây dựng từ năm 1970. Ngà y xưa nhà  ông cao nhất phố, vẫn còn giữ nguyên vẹn kiểu dáng kiến trúc cũ, có cái giếng trời lồng lộng ở giữa khoảng sân. Bây giử, cho chúng tôi kinh doanh buôn bán chúng tôi không là m được, vì cái kiểu buôn bây giử nó là  buôn chụp giật, không phải kiểu buôn tín nghĩa như ngà y xưa....

Căn phòng tôi ngồi với ông, cách con phố ầm ĩ và  huyên náo ngoà i kia chỉ và i ba mét, thế nhưng đó thực sự là  một thế giới khác, trái ngược hoà n toà n với thế giới bên ngoà i. Bà  vợ ông Thái An, bây giử đã là  bà  ngoại, vẫn giữ phép tắc không ngồi chung chồng trong cuộc nói chuyện với khách, ý tứ ngồi ở phòng trong và  giữ im lặng. Một lát, xuất hiện một cô gái nhử nhắn, xinh đẹp cùng một đứa nhử bụ bẫm. à”ng Thái An lại rủ rỉ: Cô con gái đầu của nhà  tôi. Cháu đi lấy chồng và  ở mãi dưới Quán Thánh, nhưng cuối tuần nà o cũng đưa cháu lên chơi với ông bà  ngoại, vẫn quấn quýt với bố mẹ, vì lo bố mẹ già  ở với nhau buồn....

Con gái ông Thái An xinh đẹp mặn mà , đằm thắm, với những nét duyên thầm và  giọng nói nhẹ nhà ng như gió thoảng. Cô là  một người con gái Hà ng Аà o gốc... Cô gái tên là  Nguyễn Ngân Hà , tốt nghiệp Thạc sử¹ Kinh tế tại Bỉ. à”ng chủ hiệu vải Thái An còn có có hai cô cháu gái, một là  thủ khoa trường Аại học Dược, một là  sinh viên học viện Ngân hà ng.

Tôi chà o ra vử. à”ng Thái An lại rủ rỉ: Khách đến nhà  chơi, chúng tôi không bao giử phải để họ phải tháo già y, cởi dép. Chả lẽ, chỉ vì một và i hạt bụi, hay chỉ lo giữ nửn nhà  lát đá hoa sạch sẽ, mà  bắt khách phải chổng mông tháo tháo buộc buộc dây già y hay sao? Nếu chỉ vì lo giữ cho cái nửn nhà , thì cái lòng hiếu khách nó lại rẻ rúng đến thế sao? Аấy là  một trong những điửu mẹ tôi dạy, mà  tôi đến giử vẫn còn nằm lòng....