Аôi lúc con người cảm thấy... sợ Tết

Tết của người Việt dựa theo luật can chi (à‚m lịch) kết hợp khá độc đáo cách tính chu kử³ mặt trăng (354 ngà y) và  mặt trời (365,5 ngà y) nên thời điểm đón Tết cổ truyửn diễn ra sau Tết Dương lịch, rơi và o khoảng cuối tháng 1 hoặc tháng 2... Có lẽ thế mà  cách ăn Tết của người Việt cũng khác, được ăn 2 cái Tết.

Một cái Tết Dương lịch vui vẻ, sôi động, có thể nói náo nhiệt, nhưng... bình thường. Còn Tết cổ truyửn, theo truyửn thống, đấy là  Tết đoà n tụ, Tết sum họp. Tất nhiên, trong khoảng thời gian ngắn ngủi giữa 2 cái Tết đó là  một cuộc chạy đua, chạy đua vử tiửn bạc để mong muốn sang năm mới không còn nợ nần, nhiửu tà i lộc, chạy đua vử thời gian để sớm trở vử ngôi nhà  của mình, quê hương bản quán với những người thân... 

Người Hà  Nội vui vẻ đón Tết

- Vì thế mà  Tết có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong sinh hoạt văn hóa người Việt, đúng không ạ?

- Theo nhịp đi của lịch âm dương, những ngà y đầu năm mới là  vô cùng quan trọng đối với từng con người, từng gia đình. Do đó Tết cổ truyửn được gọi là  Tết Nguyên đán, hay tiết đầu tiên, ngà y đầu tiên, giử phút đầu tiên của một năm mới. Giao thừa của người á Аông cũng khác, bắt đầu từ 23h đêm 30 Tết đến 1h sáng mùng Một Tết và  là  thời gian vô cùng thiêng liêng.

Con người, ai cũng kiêng đừng là m những điửu xấu, không nói những câu dơ, không đánh đổ nước mắm... ai cũng mong những điửu tốt đẹp nhất đến với mình, người thân, bè bạn của mình. Cũng theo cách tính thập thiên can, thập nhị địa chi với 12 con giáp, không phải ai cũng được mời và o nhà  trong những giử phút quan trọng của giao thừa, sáng mồng Một Tết.

Người Việt Nam bao giử cũng chọn người hợp tuổi để xông nhà , với mong ước người được tin tưởng xông đất sẽ mang những điửu tốt đẹp nhất, may mắn nhất đến với mình, người thân yêu của mình trong năm mới. Tết khiến con người sống giữ mình hơn, dọn dẹp sạch sẽ thân thể, tâm hồn.

Ai có những điửu vướng bận, những hà m ơn cần giải quyết trong năm cũ, từ à”ng Công, à”ng Táo 23 tháng Chạp, người ta đã tấp nập đi, và  đến; những chuyến đi lễ cầu may mắn, những cuộc hội ngộ đầu Xuân kéo dà i đến tận Rằm tháng Giêng, tạo nên một mùa Tết vui, ấm áp song cũng nhiửu tốn kém của người Việt.

- Tết từ bao đời nay vẫn thế, một nét sinh hoạt văn hóa riêng có của dân tộc. Theo bà , đâu là  những điửu tốt đẹp cần gìn giữ?

- Người Việt luôn coi trọng, trong ngà y Tết phải nói những điửu tốt là nh cho nhau nghe, cư xử­ sao cho mọi người thấy hà i lòng. Tết, mọi người sống với nhau chân thà nh hơn, bớt bon chen hơn, những mối hiửm khích được tạm gác sang bên, đi ra ngoà i đường có va chạm cũng dễ tha thứ... Giao thừa, mọi người bao giử cũng ngắt một nhà nh lộc đem vử nhà ...

Bởi hoa và  quả như một thứ đẹp nhất và  người ta cứ ngỡ rằng, có quyửn hưởng thụ nó, cứ thế ngắt, bứt và  cho đó là  một hà nh động... bình thường, và  người ta ứng xử­ với đô thị như với cái là ng người ta đã, đang sống. Nhưng ở Hà  Nội thì khác. Cái sự thanh lịch của người Hà  Nội được gìn giữ chính qua hình ảnh người ta bán lộc: cây mía, cà nh táo non, khế, lộc vừng, hay đi lễ chùa xin cà nh sung, bao diêm, tử tiửn đử để mong muốn những điửu hạnh phúc, thà nh công đến với mình.

Tết, những phong bao đử đựng tiửn mừng tuổi cho người già , trẻ nhử cũng không bị biến tướng và  trở thà nh nạn như nhiửu năm trước. Tục lệ đã trở lại một nét sinh hoạt văn hóa nhiửu ý nghĩa hơn khi người ta hiểu đúng giá trị của Tết và  những việc cần là m, nên là m trong Tết.

- Tuy nhiên như bà  nói, cách ăn Tết của người Việt dà i và  tốn kém...

- Tết của người Việt, hay cái lõi trong sinh hoạt văn hóa Tết chính là  cách ứng xử­ với nhau trong sự đan xen giữa Tết trong khuôn viên gia đình và  Tết trong không gian lễ hội Xuân, trong đó yếu tố sum họp gia đình là  vô cùng quan trọng. Tết ai cũng phải vử gia đình. Tết bao giử cũng phải hết sức tinh khôi. Người ta ai ai cũng mong muốn là m tất cả những gì tốt đẹp nhất cho một năm mới, phải giữ gìn.

Và  trong cái không gian sinh hoạt văn hóa rộng lớn mang tính là ng xã ấy, hà ng nghìn năm nay, người Việt đã quan niệm ăn Tết, chơi hội, ăn phải ăn cho thật ngon, đủ đầy, sung túc, chơi phải thật vui, chơi để giao tiếp, tìm hiểu và  thực sự hạnh phúc trong mối giao tiếp cộng đồng.

Vì thế, trong một môi trường văn hóa cơ bản vẫn là  văn hóa nông nghiệp như Việt Nam, sự đan xen không gian và  thời gian văn hóa cùng hệ thống lễ tết cổ truyửn: lễ hội đửn Sóc, hội Аống Аa, hội Lim, hội hát xoan ghẹo... cho thấy lát cắt văn hóa đó cứ trôi, nó khiến người ta quên thời gian, quên công việc. Thế cho nên mới có Tháng Giêng là  tháng ăn chơi/Tháng Hai cử bạc/ Tháng Ba hội hè....

Bánh chưng ngà y Tết

- Và  đi kèm đó là  những thói xấu phát sinh từ Tết?

- Аôi lúc con người cảm thấy... sợ Tết, vì cận Tết mọi công việc cứ gấp gáp, người người, nhà  nhà  bận rộn, lo lắng; ngoà i đường thì chật chội, bức bối, rồi ai cũng mong mua được tấm áo mới cho con, mong kiếm được một tấm vé tà u vử quê, mong sử­a sang nhà  cử­a đà ng hoà ng hơn, đẹp hơn... Và  Tết đôi lúc, đôi chỗ đã trở thà nh gánh nặng.

Rồi cuộc sống hiện đại chắc chắn sẽ khước từ cái nhịp chậm rãi như Tết. Trong Tết, người đến thăm nhau, nói với nhau những lời đã trở thà nh... công thức; đến nhà  ai cũng phải ăn, để chủ nhà  không bị dông, để lấy may; những cuộc thăm hửi họ hà ng, bè bạn kéo dà i, công việc bị trễ nải bởi Tết... Bên cạnh đó, tâm lý đám đông, bè phái, a dua cũng khiến nhiửu sinh hoạt văn hóa trở nên thái quá, tiêu cực, như sa đà  và o chơi hội, đánh bạc, uống rượu...

Аể sau ngà y mùng Ba Tết, những cơ quan công sở vẫn vắng người khi người ta còn bận chúc nhau, đi hội Xuân; các trường đại học, sinh viên vử ăn Tết lên muộn; nhiửu nhà  máy, người lao động chưa muốn đi là m vì còn mải chơi Tết.

- Vậy với một người đi nhiửu, hiểu nhiửu như bà , một góc nhìn riêng vử Tết, sẽ như thế nà o?

- Tôi thích nhất ngà y Tết chẳng phải suy nghĩ gì, nằm khểnh. Аêm 30 Tết hẹn mấy người bạn và o đửn Ngọc Sơn nghe dân ca, quan họ, mua một cà nh lộc; sáng mùng Một Tết trong khi tất cả mọi người còn đang ngủ, tôi thích thú đi trong cái không gian yên ắng đến lạ thường của Hà  Nội, qua hồ Bảy Mẫu, qua hồ Hoà n Kiếm, lên hồ Tây, và o chùa...

Những người sống một nhịp sống công nghiệp có lẽ rất kinh khi thấy sự dửnh dang của Tết, vì Tết kéo dà i và  là m lỡ nhịp nhiửu công việc, lỡ cơ hội trong cuộc hội nhập quan hệ, kinh tế thế giới. Song những chuyến đi thăm họ hà ng, bè bạn ngà y Tết lại rất tốt cho tâm hồn. Một khoảng thanh thản, ai cũng tự cho mình cái quyửn được lơ đãng, được nghỉ ngơi, được đi chơi, cơ mà  thấy trong lòng cũng nhẹ...

Vì thế nếu có thể, người Việt nên ăn Tết thật ngắn, 3 ngà y là  đủ. Tết nên đặt trong trái tim, trong tâm thức, phải sống đẹp và  chân thà nh, luôn ý thức hướng vử nguồn cội, sum họp gia đình nhưng đừng quá vì Tết mà  tốn kém bao tiửn của cho những cuộc trở vử, những mua sắm lãng phí. Tết không nhất thiết phải mất quá nhiửu thời gian cho nấu nướng, mà  nên cùng nhau chọn những món cần thiết, là m mâm cơm cúng tổ tiên; hướng dẫn con cháu những nét đẹp trong truyửn thống văn hóa, tại sao phải là m mâm cơn tất niên, sao phải cúng đầu năm mới, sao phải có măng, có miến, gà , bánh chưng trong ngà y Tết....

Tuy nhiên suy cho cùng, tất cả đó chỉ là  những việc nhằm củng cố, thắt chặt tình cảm gia đình, huyết thống. Do đó sau những cuộc thăm ngắn gọn nhiửu ý nghĩa, chúng ta cần dà nh thời gian cho nghỉ ngơi, đi chơi đâu đó thật thoải mái để khi hết Tết, bắt tay ngay và o công việc của năm mới với nhiửu dự định mới, niửm tin mới... 

- Trân trọng cảm ơn bà . Chúc bà  và  gia đình đón một mùa Xuân ấm áp, hạnh phúc và  nhiửu may mắn!