"Biệt dược phòng the" nơi thượng nguồn sông Mã

Người phụ nữ đông con nhất bản

Năm nay đã bước và o tuổi 90 nhưng mế Tăng Thị Mụi vẫn giữ được một sức khửe dẻo dai và  tinh thần minh mẫn. Nhà  mế trước ở tận bản Pù Quăn cao chót vót. Cách đây mười năm, hưởng ứng cuộc vận động của huyện Mường Lát, cùng với nhiửu hộ gia đình khác mế chuyển xuống nơi ở mới, sát con đường và o thị trấn và  Hạ Sơn cũng chính là  cái tên được đặt ra để nhớ tới cuộc vận động đó của địa phương.

"Xuống đây thì chữa được cho nhiửu người, đường đi lối lại gần hơn nhưng phải leo núi mấy ngà y trời mới tìm được nguyên liệu trên tít đỉnh núi cao kia" - mế bảo.

Аã 90 tuổi nhưng mế vẫn nhẹ nhà ng chiêu từng giọt rượu ra chiếc chén con và  nâng li chúc sức khửe nhà  báo. "Rượu nhà  nấu, rễ cây chính tay má đi tìm và  ngâm, uống cái nà y và o, gân cốt đỡ mửi đỡ nhức, đặc biệt tốt cho đà n ông" - mế cười móm mém "quảng bá thương hiệu".

Khi chúng tôi đang nâng li cùng người con trai mế Mụi thì ba anh chiến sử¹ Biên phòng Mường Lát bước và o cùng một người đà n ông. Hửi ra mới biết, đó cũng là  vị khách, ở tận mãi Lâm Аồng, nghe tà i chữa bệnh vô sinh của mế Mụi nên nhử bạn vốn là  Bộ đội Biên phòng đóng quân tại Mường Lát dẫn lối tìm đến đây.

Không giấu giếm câu chuyện của mình, anh kể với tôi, vợ chồng anh cưới nhau đã 7 năm nhưng chưa có con, thuốc chữa chạy cũng nhiửu và  thực ra hôm nay tìm đến đây, anh cũng như người mang tâm lí "còn nước còn tát và  có bệnh thì vái tứ phương".

"Tinh trùng của tớ chỉ được và i chục phần trăm, không đủ để đậu thai, đó là  Tây y kết luận thế" - anh nói với tôi nhưng cũng là  cách đưa thông tin cho mế. Cách thức chữa bệnh của mế Mụi cũng rất đơn giản, mế bảo, bất kử³ ai đến đây mế cũng chia thà nh ba nguyên nhân. Thứ nhất là  do chồng, thứ hai là  do vợ và  thứ ba là  do... cả hai.

Mế Mụi (giữa) mệnh danh là  "vua biệt dược phòng the" nơi thượng nguồn sông Mã.

Mế Mụi bảo, mế không có ghi chép xem đã bao nhiêu người đến đây nhử chữa bệnh nhưng số lượng người gọi điện đến cảm ơn thì nhiửu, nhiửu đến mức mà  tuổi nà y, má phải sắm cả một "con" điện thoại di động cho đứa cháu để nó trả lời hộ.

Những ngà y lễ tết, con cái đến thăm, chúc sức khửe mế, bản Hạ Sơn vui như những ngà y hội. 90 mươi tuổi nhưng thâm niên chữa bệnh vô sinh của mế chỉ có cách đây và i chục năm.

"Nhà  mế có truyửn thống chữa bệnh lâu đời rồi nhưng tập tục của người Dao chỉ truyửn lại cho con dâu hoặc con gái chứ không phải con trai. Ban đầu là  những bà i thuốc chữa đau lưng, mửi gối, chữa đau dạ dà y thông thường còn chữa bệnh vô sinh thì khác".

Uống cạn chén rượu nhử, mế thủ thỉ rằng, người Dao muốn chữa bệnh vô sinh thì "học trò" bao giử cũng phải đến hết tuổi sinh nở mới lĩnh ngộ được. Hay đúng hơn là  sự lĩnh ngộ mới có hiệu nghiệm. Cũng chính vì vậy, trên năm mươi tuổi, đã qua tuổi sinh con, mế mới được mẹ chồng truyửn lại cho bà i thuốc nà y.

Và  những vị thuốc bí truyửn

"Chát chát, ngọt ngọt và  nhăng nhẳng đắng...". Tôi mạo muội xin được nhấp thử­ một thang thuốc chống "bất lực" ở nam giới trong hũ thuốc đãi khách mà u đử sậm của mế.

Mỗi thang thuốc thường có ba lăm loại thảo quả bao gồm rễ cây, thân cây và  hoa được tìm vử từ những dãy núi xa tắp kia. Vừa chỉ tay vử hướng những dãy núi cao ngất nằm chửn vửn trong sương giáp với nước bạn Là o, mế Mụi bắt đầu câu chuyện.

Ngà y trước thì dễ tìm hơn nhưng bây giử cà ng ngà y cà ng phải đi xa hơn nữa. Trong thang thuốc của mế Mụi, có thể thay thế được ở và i ba vị nhưng dứt khoát không thể thiếu củ nâu sần (củ thuốc có thân dà i hơn củ nâu, vử sần sùi, chi chít những sơ dà i cứng), thân cây Pằn Pắn và  hoa Du Dẻ.

Mế Mụi bảo đó là  ba vị thuốc chủ lực không thể thiếu để dung hòa và  đóng vai trò kết nối với tác dụng của ba ba vị thuốc còn lại. Nếu chỉ thiếu một vị thì dứt khoát không thể thà nh công. Ba loại dược liệu đó cũng đặc trưng cho ba vị chủ đạo của thang thuốc mế Mụi. Nâu sần vị đắng, cây Pằn Pắn vị chát và  hoa Du Dẻ thì mang vị ngọt.

Mế kể, có lần có mấy người khách từ Nghệ An tìm đến nhưng nhà  đang thiếu củ nâu sần, mế nhất quyết không bốc thuốc bởi mế biết rằng, có bốc cho họ, hiệu quả cũng không được như mong muốn.

"Ngà y trước mẹ chồng truyửn cho, toà n truyửn bằng miệng và  đưa đến tận nơi để chỉ dẫn nên mế cũng gọi theo tên gọi mà  bà  vẫn gọi thôi. Chứ không biết tên chính thức của nó là  gì" - mế nói vậy khi tôi mạo muội hửi, trong Аông y những loại cây ấy có dễ tìm và  dễ nhân giống không.

Tiếp câu chuyện của mình mế Mụi bảo, sau khi chẩn đoán bệnh thông qua những thông số mà  bệnh nhân đưa ra hoặc đọc bệnh án mà  bệnh viện đã chẩn đoán mế mới bắt đầu có "phương hướng xử­ lí". Với căn bệnh vô sinh, khi chồng hay vợ được xác định là  "nguyên nhân chính" thì hướng tập trung sẽ dà nh cho người ấy. (Nhưng "đối tác" uống cùng cũng chẳng sao bởi theo mế, những loại thuốc nà y đửu là  thuốc nam, uống rất mát và  có lợi).

Trước khi uống thuốc, người bệnh phải tuyệt đối kiêng ăn các chất tanh như tôm, cá, hải sản, kiêng lạnh (là  những đồ ăn có tính hà n, thậm chí cũng không được uống bia với đá lạnh). Hạn chế uống rượu và  ăn thịt chó vì đó là  những thức ăn nhiửu đạm, dễ là m khí sinh hửa, dễ hửng việc.

Khi có kế hoạch cho việc sinh con, vợ chồng phải tránh gần gũi một tuần lễ vì theo mế, đó là  giai đoạn chuẩn bị "lực lượng tinh nhuệ" cho trận đánh then chốt. Trung bình một lượt điửu trị kéo dà i hai tháng, nếu lâu thì bốn tháng là  "chiến dịch" kết thúc.

"Chữa vô sinh là  khó nhất nên phải cầu kì như vậy, còn chữa bệnh "yếu", bệnh "bất lực", bệnh thiếu tiửn đi chợ thì đơn giản hơn. Thậm chí khi những vị thuốc chủ lực không đủ vẫn có thể cho những loại rễ cây khác để thay thế mà  hiệu quả vẫn đảm bảo."

Mế cười hóm hỉnh bảo với tôi. Chuyện gần chuyện xa, mế bảo mế cũng không hiểu tại sao mấy năm gần đây, việc vô sinh lại diễn ra ở nhiửu cặp vợ chồng như vậy. "Không chỉ dưới xuôi đâu, trong huyện nà y cũng không thiếu cặp vợ chồng gặp phải vấn đử vử sinh đẻ".

Rồi mế kể, chẳng đâu xa, ngay tại bản Poọng (xã Quang Chiểu - Mường Lát) "cái Ẻ", "cái Le" đửu từng nhiửu năm không có con và  may mắn, uống thuốc của mế đã hiệu nghiệm (Chị Thà o Thị Ẻ, chị Sùng Thị Le đửu lấy chồng lâu năm mà  chưa có con, mấy năm trước uống thuốc mế Mụi thà nh công nay đửu nhận mế là  mẹ nuôi).

Аã đi nhiửu nơi trong huyện Mường Lát nhưng mế Mụi bảo, các cây thuốc tập trung nhiửu nhất là  trên đỉnh Pù Quăn, đã chục năm trời mế đửu lấy thuốc trên đó nhưng bây giử, khi số lượng người đến nhử mế chữa trị cà ng tăng thì đồng nghĩa với việc nguyên liệu sẽ ngà y cà ng hiếm, đôi khi ở tuổi nà y, mế vẫn phải sang đất Là o để tìm thuốc và  mỗi chuyến đi phải kéo dà i mấy ngà y trời. "Những lúc ấy mế phải nhử con trai dìu đi và  con dâu cũng phải đi cùng bởi mấy vị thuốc nà y phải chỉ tận tay, nhìn thật kử¹ mới không nhầm lẫn được".

Hơn bốn mươi năm nay, hình ảnh người phụ nữ Dao nhử nhắn, đôn hậu cặm cụi đi khắp rừng xanh núi đử vùng biên giới đã in đậm trong tâm trí của nhiửu người. Cũng hơn bốn mươi năm hà nh nghử, chữa cho biết bao bệnh nhân từ đau dạ dà y, đau lưng, mửi gối nhưng mế Mụi, thực sự có duyên với việc chữa bệnh vô sinh và  "bệnh khó nói" của đà n ông.

Vậy nên mới có chuyện, trong những ngà y lang thang tại Mường Lát chúng tôi cũng đã gặp không ít những gia đình hà nh nghử bốc thuốc Nam đã treo biển "thuốc gia truyửn mế Mụi", đem những thắc mắc đến hửi mế thì mế bảo không phải.

Bản thân mế chưa nhận một học trò nà o và  theo tập tục, những bà i thuốc nà y chỉ truyửn lại cho con dâu, con gái trong nhà  và  dứt khoát phải trên năm mươi tuổi thì mới học cho đặng. Và  cũng theo chân truyửn, là m công việc nà y chữ Tâm, chữ Аức phải đặt lên hà ng đầu. Chính vì vậy mà  với mế Mụi, đôi vợ chồng dù đôi khi chỉ đủ một chai rượu trắng hay một con gà  gọi là  có chút quà  thôi mế cũng vui vẻ cứu giúp.

Mà  đôi khi chẳng có gì cũng chả sao. Mế cũng đã gặp không ít những trường hợp như vậy nhưng thực tế, cũng có không ít đôi vợ chồng dưới xuôi có điửu kiện, khi mế chữa thà nh công họ cũng biếu mế tiửn, quà . "Bây giử thì cái chân mế bắt đầu mửi rồi" - Nụ cười đôn hậu mế bảo, việc lớn nhất mấy năm nay mế đang là m là  lên rừng cùng cô con gái và  con dâu, mế đã ở phía cuối của chặng đường dà i và  mế muốn truyửn lại những bà i thuốc nà y cho con cái trong nhà .

Tính mế cẩn thận, dù cái chân đã mửi, cái tay không còn nhanh nhưng mế vẫn muốn được đưa các con đến tận những nơi hoang thẳm để chỉ mặt đặt tên, để nhận biết, phân loại các loại cây cho chính xác, không nhầm lẫn. Mế không được học hà nh nhiửu nhưng mế biết, là m nghử nà y, đôi khi chỉ một sơ suất nhử của mình cũng có thể dập tắt niửm hi vọng của những người khác...

Ngồi nói chuyện với Phó Chủ tịch xã Pù Nhi Hơ Văn Ta, ông cũng bảo, Pù Quăn là  một trong những mảnh đất có vô và n những dược liệu quý và  người Dao, cũng là  một tộc người có nhiửu bà i thuốc chữa bệnh nhất trong địa phương ông.

Thậm chí tới đây, huyện Mường Lát cũng đang xây dựng kế hoạch thà nh lập trung tâm bảo tồn cây thuốc Nam quý trên địa phương mình. Và  khi đó, không chỉ ông mà  còn rất nhiửu người khác nữa cầu mong cho mế Mụi vẫn còn sức khửe, còn dẻo dai để tiếp tục công việc bốc thuốc cứu người...