Vườn Bách Thảo xưa đã từng bị "bức tử­"

Vườn Bách Thảo nằm trong khu vực Giảng Võ của triửu Lê trước kia. Thời vua Lê Thánh Tông, vua cho dựng một quả núi đất (mà  hiện nay vẫn còn) là  nơi duyệt võ đà i để mọi người đứng đó xem quân sĩ thao luyện. Vì thế người người xưa mới đặt tên núi ấy là  Khán Sơn. Sau đó, tại đây người ta xây lại thà nh đửn thử Lê Thánh Tông. Và o khoảng thế kỷ 17, người ta lại tô tượng vua Lê Thánh Tông thử trong đửn để kỷ niệm việc diễn võ. Аến cuối đời Lê, trong những cuộc biến động trong thà nh Thăng Long giữa các thế lực vua Lê chúa Trịnh, đửn bị phá hủy, tượng vua Lê Thánh Tông được đem vử thử ở chùa Huy Văn.

Và o cuối thế kỷ 19, thực dân Pháp phá thà nh Thăng Long, mở rộng khu nà y thà nh vườn Bách Thảo và  chiếm thêm một phần lớn đồng ruộng là ng Thanh Bảo, một phần ruộng là ng Ngọc Hà  và  một cái đầm thuộc là ng Khán Xuân. Trong vườn có trồng nhiửu loại cây, mở nhiửu lối đi, ở giữa dựng một cái lầu bát giác gọi là  nhà  kèn.a

Vườn Bách Thảo xưa

Trước đây, khi mới tạo dựng, vườn có diện tích trên 33ha, bao quanh và  sân sau của toà n bộ quần thể các dinh phủ và  biệt thự của người Pháp. Nơi đây ngoà i các loại cây sẵn có, các nhà  khoa học còn sưu tập trồng các giống cây bản địa quý hiếm từ Bắc đến Nam, và  dẫn giống nhập trồng thí nghiệm các loà i cây cử lạ từ nhiửu vùng trên thế giới. Аể tăng thêm sự hấp dẫn và  tham quan thưởng ngoạn, rải rác dọc theo lối đi, dưới những rặng cây, người ta cho xây các những chuồng, lồng để nuôi chim thú như hươu, khỉ, hổ, gấu... Trong vườn lại có trồng hoa và  có người thường đem hoa bán ở đấy cho nên trước kia người ta vẫn gọi là  vườn Bách thú hay Trại hà ng hoa.

Tuy gọi là  một công viên trong thà nh phố nhưng vườn lại được mở ngay sát phủ Toà n quyửn của Pháp nên mục đích chính vẫn là  để là m nơi dạo chơi cho bọn thực dân và  quan lại. Nhân dân ít khi qua lại hay dạo chơi tại nơi đây vì thái độ kử³ thị của bọn chúng và  đặc biệt là  sự đối xử­ hỗn xược của tên thực dân coi vườn.

Аã từng có một tác giả vô danh là m một bà i thơ cảm tác vử khu vườn nà y:

Dưới đám cây xanh một dãy chuồng/Mỗi chuồng nuôi một thứ chim muông/Khù khì vua cọp no nằm ngủ/Nhớn nhác dân hươu đói chạy cuồng/Lũ khỉ được ăn bầy lắm chuyện/Аà n chim chực miếng hót ra tuồng/Lại còn gấu dại và i ba chú/Hì hục tranh nhau một cục xương.

Một bà i thơ tả đúng cảnh vườn bách thú nhưng cũng phơi bà y rất chân thực cảnh xấu xa của bọn Việt gian bán nước đang thi nhau bợ đỡ bọn thực dân Pháp để hưởng chút bơ thừa sữa cặn đồng thời cũng nói đúng cái cảnh dân bị đà n áp, bóc lột cực khổ phải nháo nhác chạy cuồng. Một vị cố lão ở là ng Ngọc Hà  cũng cho biết, ngay sau đêm có cuộc dạ hội ở nhà  kèn, bọn thực dân Pháp mời vua Khải Аịnh tới dự, bà i thơ nà y đã được viết ra bằng nhiửu bản chữ Nôm đem dán ở quanh nhà  Kèn và  dưới những gốc cây trong vườn hoa.

Vườn Bách Thảo nay

Nhưng chim muông ở đây vử sau do tên thực dân coi vườn ít chăm sóc, bớt xén thức ăn nên chết dần. Còn một số thì đến trước chiến tranh thế giới thứ 2, để tránh việc chi tiêu dồn lấy tiửn gử­i vử Pháp, chúng đã giết thịt và  đem một số gử­i và o Sở thú Sà i Gòn nên nơi đây chỉ còn là  vườn cây thôi.

Sau khi giải phóng Thủ đô, vườn Bách Thảo được cải tạo và  trở thà nh nơi họp trại, vui chơi, nghỉ ngơi của người dân Hà  Thà nh. Vườn Bách Thảo bị thu hẹp sau khi nhường một phần khá lớn diện tích đất để xây dựng Khu di tích lịch sử­ Ba Аình, chỉ còn diện tích trên 10ha nằm trong địa phận phường Ngọc Hà , quận Ba Аình. Ngà y nay, khu vườn Bách Thảo là  một nơi có không gian xanh yên tĩnh, thanh bình nằm ngay cạnh khu Phủ Chủ Tịch, đó là  nơi thân thuộc của những người Hà  Nội yêu cây cử, hoa lá.