Khiếp đảm hủ tục... thiêu đồng nhi

1. Như đã đử cập ở số báo trước, khi nhận được tin mật từ ông T. Kính - một đầu nậu cổ vật có máu mặt ở khu phố cổ Lê Công Kiửu (quận 1, TP HCM) và cũng là độc giả thân thuộc của Chuyên đử ANTG vử chuyện vua chúa Champa ngà y trước có tục dâng cúng và thiêu sống nô lệ là những trinh nữ xinh đẹp cho các vị thần được thử ở cụm tháp cổ Pônagar, TP Nha Trang, chúng tôi đã dà y công giải mã. Để rồi phát hiện ra rằng những dòng ký tự cổ được khắc ghi trên các bia ký bằng đá trên "ngọn đồi và ng" ghi chép rất rõ những lần dâng cúng nô lệ của các vua chúa Chà m.

Theo đó, nô lệ được dâng cúng là trẻ em, phụ nữ và cả đà n ông. Khi được (hoặc bị - PV) dâng cho thần, họ phải hầu hạ cả đời cho các vị thần quyửn năng, tuyệt nhiên không thấy các bia ký nhắc đến chuyện họ bị hửa thiêu hay chôn sống!

à”ng Phạm Văn Tử.

Trong quá trình gần một tháng trời rong ruổi khắp xứ Kathura ngà y nà o để tìm hiểu thân phận của những nô lệ được dâng cúng cho các vị thần quyửn năng trên đỉnh đồi và ng, người viết vỡ lở sự thật phũ phà ng rằng, không phải vô duyên vô cớ mà trong dân gian râm ran chuyện đã có nhiửu nô lệ bị giết chết một cách tà n nhẫn như hửa thiêu, chặt đầu để là m vui lòng các vị thần quyửn năng. Có điửu, những chuyện nô lệ bị đem tế thần một cách tà n nhẫn ấy không phải diễn ra trên đỉnh đồi Cù Lao nơi có cụm tháp cổ Pônagar hơn 1.000 năm tuổi mà tại những ngôi là ng cổ ven biển, nơi từng phát triển nghử lưới đăng. Chính các chủ đầm đăng nà y với niửm tin ngu muội cúng người để để quỷ thần vui lòng ban ơn chiếu lộc cho bội thu vụ mùa, đã lén lút là m điửu bất nhân vô đạo, mua nô lệ vử giết hại.

Trong Tín ngườ¡ng dân gian Khánh Hòa, tác giả Lê Quang Nghiêm có nhắc đến quái tục, chủ lưới đăng thiêu một mạng người cúng dâng các hung thần biển cả. Theo đó, bên cạnh việc tôn thử thần linh biển cả như ngư dân các vùng khác, ngư phủ lưới đăng còn có những tục lệ thử cúng riêng biệt, nổi bật là tục lệ cúng hình nhân kích cỡ bằng người thật rồi thả trôi trên biển, tục thử cúng bà Dương Thị Đĩ Nương Nương và kinh khủng nhất là tục thiêu một mạng người vô cùng tà n nhẫn!

Tục cúng hình nhân rồi cột đá thả trôi xuống biển xảy ra ở Sở đầm Hòn Xưởng, trước thuộc quận Vĩnh Xương, nay thuộc phường Phương Sà i, Nha Trang. Theo các bậc cao niên, Sở đầm Hòn Xưởng có tục cúng và lệ thử 32 ngư phủ tiửn bối. Chuyện kể rằng và o năm 1857, 32 ngư phủ nà y di chuyển từ phường Mới, Tam Quan, Bình Định và o Khánh Hòa khai thác lưới đăng ở Hòn Xưởng nhưng cả thảy bị chết thảm và o giữa đêm 24 tháng Giêng âm lịch ngay tại sở đầm nà y.

Cũng theo các bậc cao niên, Sở đầm Hòn Xưởng còn ghi nhận cái chết của một thợ lặn tên Nguyễn Sởi. Để thử cúng những ngư phủ bạc mệnh nà y, mỗi năm đến ngà y giỗ, những người tìm sinh kế từ nghử lưới đăng nói riêng, nghử biển nói chung là m 2 hình nhân bằng cốt tre bồi giấy, cúng xong cột đá và o 2 hình nhân nà y rồi thả xuống biển, theo lệ cúng âm binh "nhứt nhân thế nhị nhân" (1 người thế 2 người).

Cần nói rõ rằng, thời bấy giử ông Nguyễn Sởi là thợ lặn kử³ tà i, từng giúp ngư dân ở Sở đầm Vũng Ngán cũng thuộc phạm vi quận Vĩnh Xương hóa giải những gian khó khi hà nh nghử nên khi ông chết đi, nhớ ơn ngà y trước nên ngư dân ở Sở đầm Vũng Ngán cũng giữ lệ cúng thế như Sở đầm Hòn Xưởng.

Cháº³ng như hai sở đầm Vũng Ngán và Hòn Xưởng chỉ cúng thế hình nhân bằng cốt tre bồi giấy, tại một số sở đầm khác trong địa phận tỉnh Khánh Hòa như Sở đầm Hòn Đử, Sở đầm Hòn Một, dân hà nh nghử lưới đăng cháº³ng ngại thiêu người: "Đầm Hòn Một thuộc quận Vĩnh Xương, có tục thiêu người cúng các bác (cô hồn) từ khi đầm được khai thác cách đây gần 200 năm. Các ngư phủ lão thà nh ở thôn Bích Đầm xác nhận có việc nà y nhưng không biết rõ chi tiết vì sợ chính quyửn phát hiện, chủ sở đầm lén lút thiêu người lúc giữa khuya, cúng xong thả xác xuống biển" - trích Tín ngườ¡ng dân gian tỉnh Khánh Hòa.

Việc thiêu một mạng người cúng thần linh tại Sở đầm Hòn Đử được ghi chép như sau: "Ngà y xưa đảo Hòn Đử nổi tiếng nhiửu ma quái và rất linh thiêng vì có rất nhiửu người Chiêm Thà nh, Việt Nam, Trung Hoa bất đắc kử³ tử trên đảo hoặc trôi tấp và o vì bão tố, tai nạn, chinh chiến, giặc cướp... Từ khi mới khai thác lưới đăng, đầm Hòn Đử có tục mỗi năm thiêu một trẻ nhử (người Thượng) 5 hoặc 7 tuổi, cúng dâng hung thần là ông Nguyễn Văn Thới mà ngư dân lớp sau nà y không biết rõ lai lịch xuất xứ. Việc là m vô nhân đạo nà y kéo dà i có lẽ 100 năm và chấm dứt cách nay trên 100 năm, rồi được thay thế bằng việc cúng heo".

Sở đầm Hòn Nhà n thuộc quận Cam Lâm ngà y trước cũng được ghi nhận có tục thiêu người cúng Nhang Dà ng (ma quỷ). Theo đó, vì đảo Hòn Nhà n ngà y trước có nhiửu ma quỷ quấy quá dữ dội, đòi thiêu người cúng dâng mới cho bình yên nên chủ đầm đà nh phải là m theo. Thế nên và o giữa mùa cá - khoảng từ tháng 3 âm lịch hằng năm, chủ đầm kính cẩn rước thầy là m lễ cúng Nhang Dà ng với lễ vật chính là một trẻ em người Thượng bị thiêu tại gà nh, gần chỗ đóng lưới và miếu thử Hội đồng: "Cúng xong họ thả hết lễ vật xuống biển. Việc thiêu người chấm dứt cách nay trên 100 năm, Sở đầm Hòn Nhà n vẫn giữ lệ cũ cúng Nhang Dà ng bằng heo"...

Khu dân cư Vũng Ngán và một góc Sở đầm ngà y nà o.

2. Để được rõ hơn vử nghử lưới đăng gắn với hủ tục man rợ thiêu người, chúng tôi đón tà u đi đến đảo Đầm Bấy, điểm đảo cuối cùng xa xôi cách trở nhất TP Nha Trang tìm gặp ông Phạm Văn Tử, 78 tuổi, vốn rất rà nh rẽ chuyện xưa tích cũ, nhất là chuyện thiêu người. Để đến được Đầm Bấy, chúng tôi phải đi qua các sở đầm Vũng Ngán, Bích Đầm. Cần nói rõ là khi đi qua 2 sở đầm nà y, tìm gặp một số cư dân bản địa ở vùng, khi hửi thăm vử chuyện chủ sở đầm ngà y nà o thiêu người, những gì chúng tôi ghi nhận chỉ là con số không to tướng.

Như Vũng Ngán và Bích Đầm, đảo Đầm Bấy nay thuộc địa phận phường Vĩnh Nguyên, TP Nha Trang. Vử mặt hà nh chính, nơi nà y là tổ dân cư háº³n hoi nhưng buồn là m sao, vừa gặp mặt, ông Phạm Văn Tử đã buông lời thở than rằng, ông sống ở vùng nà y đến nay đã gần 80 năm, trong khi 2 tổ dân cư Bích Đầm và Vũng Ngán điện nước đâu đã và o đó thì cư dân Đầm Bấy vẫn sống trong cảnh tù mù "điện không nước không", cuộc sống của người dân vô cùng khó khăn đến độ nhiửu người phải rời bử quê hương bản quán đi mưu sinh xa xứ.

Sau lời tâm sự nghe đắng lòng vử cuộc sống nhiửu dấu lặng nơi đảo xa, khi được hửi chuyện vử nghử lưới đăng gắn với tục thiêu người, ông Tử kháº³ng định chuyện hửa thiêu như thế là có thật. Tuy ông không từng chứng kiến việc là m tà n bạo ấy nhưng cụ thân sinh ông từng thấy và chỉ cho ông nơi mà các chủ đầm từng hà nh hình những nô lệ xấu số bị bán mua để tế thần.

Nghử lưới đăng theo giải thích của ông Tử từng là hải nghệ cực thịnh ở Khánh Hòa. Các mũi đảo, bãi triửu, những đầm vịnh, đảo lớn đảo nhử tầng tầng lớp lớp với các dòng hải lưu nóng lạnh, nguồn thực vật phù du phong phú đã là nguồn thức ăn dồi dà o, quyến rũ nhiửu đà n cá từ ngoà i khơi tiến sát bử, thích hợp cho nghử đầm đăng phát triển. Cũng theo ông Tử, đầm đăng là nghử đánh bắt ít nhọc công nhưng năng suất cao ngất ngưởng vì không cần phải di chuyển già n lưới mà chỉ cần cắm lưới ở những điểm cố định đón sẵn các đà n cá tươi ngon như cá thu, cá ngừ, cá bò, cá gòn, cá cử... và o "nạp mạng".

- Đầm Bấy ngà y trước có nghử lưới đăng không, thưa bác?

- Chỉ có ở Bích Đầm thôi. Là ng nằm tựa lưng dưới núi hồng thuộc đảo Hòn Tre. Nghe các cụ kể ngà y trước cá vử Bích Đầm nhiửu vô kể, nhử nước trong xanh như mà u ngọc bích nên khi và o mùa cá, đứng trên núi nhìn xuống thấy rõ các luồng cá đi. Tiửn hiửn ở là ng là cụ Trương Văn Cõi cùng vợ là Phạm Thị Vơi, đến đây từ khoảng đầu đời Gia Long, sinh sống chủ yếu bằng nghử khai thác đầm đăng.

Mùa đầm đăng bắt đầu từ tháng Giêng kéo dà i đến tháng 5 âm lịch là mãn mùa. Theo cụ Tử, thời điểm mà chủ đầm đăng thiêu người dâng cúng quỷ thần diễn ra và o đầu mùa. Tiếc rằng hôm chúng tôi đến Bích Đầm, do mưa to gió lớn nên cụ Tử cháº³ng thể đưa chúng tôi đến gà nh đảo, nơi mà hơn 100 năm trước từng diễn ra các mà n giết tế bạo tà n của chủ đầm đăng, để chúng tôi có thể thắp nén hương cho những vong linh bạc mệnh vì vụ mùa của các chủ đầm mà phải chết trong đau đớn, tức tưởi!

Thạch tượng (voi đá) tương truyửn là "lễ vật" tế thần hơn 1.000 năm trước ở Tháp Bà Pônagar.

3. Hửi có nắm được số lượng bao nhiêu nô lệ bị giết chết hay thiêu sống để tế thần, cụ Tử lắc đầu bởi chuyện xảy ra quá lâu, cụ chỉ biết qua lời kể của cụ thân sinh nên cháº³ng thể nà o rõ được. Chỉ biết rằng cứ mỗi đầu mùa lưới đăng, chủ đầm lại thiêu một trẻ nhử cúng thần. Sau nà y, chúng tôi gặp được ông Mai Vọng, bậc cao niên ở sở đầm Bến Cá (phường Phương Sà i, TP Nha Trang), người cũng rất quan tâm đến hủ tục thiêu người ngà y nà o.

Nói vử số lượng nô lệ bị thiêu ở các sở đầm, trong đó có Sở đầm Bích Đầm, cụ Vọng, phân tích: "Sở đầm Bích Đầm được thà nh lập từ đầu đời Gia Long, tính đến nay đã hơn 210 năm. Trong khi đó, hủ tục thiêu người nghe đâu đã không còn tồn tại được khoảng 100 năm, có thể phửng đoán số nô lệ bị sát hại bằng việc lấy con số 210 trừ con số 100, sẽ ra số lượng đồng nhi ước chừng bị thiêu chết".

Nhưng tại sao lại là đồng nhi mà không phải là trinh nữ hay đà n ông, đà n bà nà o khác? Đến bây giử, khi khép lại bà i viết nà y, chúng tôi vẫn chưa thể giải mã ẩn số ấy. Chỉ biết rằng cái hủ tục bạo tà n kia như đã nói do quá dã man nên đã bị nhà cầm quyửn nghiêm cấm và khép lại hơn 100 năm qua. Dẫu là chuyện của một thời quá vãng nhưng từ khi đi sâu tìm hiểu vử hủ tục nà y, thi thoảng hình ảnh vử những đứa trẻ người Thượng (ở Tây Nguyên) bị người ta lạnh lùng mua bán, bị các chủ đầm đăng đóng và o cũi bí mật chở ra đảo xa hửa thiêu trong hoảng sợ, đau đớn tột cùng, ẩn hiện sâu trong tâm khảm khiến chúng tôi chạnh lòng.

Cùng là con người nhưng có những thân phận như những đứa trẻ bị hửa thiêu cúng thần như chúng tôi đử cập ở bà i viết nà y khi chết cháº³ng được mồ yên mả đẹp, cháº³ng được ai đoái hoà i nhớ thương, cúng kính. Bà i viết nà y xem như nén tâm hương an ủi vong linh những thân phận xấu số, đồng thời xem như lời tạ lỗi của các chủ đầm đăng một thuở vì sự ngu muội đã là m điửu vô đạo khó có thể dung thứ!