Đình Chu Quyến

à”ng Nguyễn Công Minh, người được dân là ng bầu ra quản lý đình Chu Quyến cho biết : Аình có từ thời Lý. Аình Chu Quyến được coi như Hội trường của là ng Chu Quyến chứ chưa phải là  nơi trang nghiêm nhất nhưng đây là  vọng.  Аình là ng Chu Quyến thử Lý Lang Vương nhưng ngà i không lấy họ bố: họ Lý mà  lấy họ mẹ là  Nhã Lang vương, con thứ của Lý Phật tử­ sinh ra ở đây, mẹ ngà i là  Nhã  Thị Ngọc Thà nh ở là ng Chu Quyến, khi gặp  Lý Phật Tử­  sinh ra Nhã Lang Vương. Nhã Lang Vương giúp cha khôi phục lại ngôi nhà  Lý. (Tương truyửn khi giao tranh với Triệu Quang Phục, Lý Phật Tử­ đã ở và o thế  lâm chung bèn xin cầu hòa và  mong hai nhà  giao hảo. Triệu Quang Phục thấy cảnh tranh dà nh giữa hai nhà  lâu ngà y không có lợi cho giang sơn, phần cũng nghĩ Lý Phật Tử­ thật lòng bèn gả con gái cho.  Nhã Lang Vương trở thà nh con rể của  Triệu Quang Phục. Lại nói họ Triệu được trời ban cho chiếc móng rồng cà i lên mũ đánh đâu thắng đó, mất cảnh giác để Nhã Lang Vương lấy mất, tráo và o một móng giả khác, nhà  Triệu bị mất ngôi từ đó) nhưng khi sự nghiệp đã thà nh, Nhã Lang Vương từ chối ngôi vua - ngôi Аông Cung Thái Tử­, đưa mẹ vử quê ngoại sinh sống rồi hóa Thánh ở đây, được dân là ng thử phụng và  các triửu đại sau 18 đạo sắc phong, sau đó người tôn thử nhiửu nhất là  vua Lê Аại Hà nh (Lê Hoà n) vử tôn Thánh ở đây. Ở đây có quần thể di tích chứ không phải chỉ có ngôi đình thử không thôi. Một quần thể ba nơi: Có nơi ở của mẹ và   ông bà  ngoại  thì đã là  đửn thử sùng kính trang nghiêm, xuân thu nhị kử³ khói hương tửa ngát, có lăng Thánh hóa giáp đê sông Hồng và  nơi đây là  đình là ng Chu Quyến mãi Thế kỷ XVII mới có. Аình Cu Quyến nay được nhiửu nơi tìm vử  nhận cùng dòng tộc, trước có 18 nơi nay đã 22, đửu chung ngọc phả như Ngọc Mạch, 3 thôn của An Khánh cũng tìm vử đây tế lễ.

Аình Chu Quyến đã được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích lịch sử­ văn hóa

Аược mệnh danh là  ngôi đình lớn nhất xứ Аoà i, đình Chu Quyến nằm ở địa thế rất đẹp thuộc địa phận là ng Chu Quyến - ngôi là ng hiửn hòa ven đê sông Hồng, phía xa xa là  đỉnh núi BaVì hùng vĩ. Аình được thiết kế chỉ gồm một tòa đại đình  sừng sững và  bử thế gồm ba  gian, hai chái, không có một công  trình phụ trợ, bổ sung nà o. Như hầu hết các ngôi đình cổ xứ Аoà i, đình Chu Quyến có bộ mái đình xòe rộng ra bốn phía, chiếm tới hơn 3/4 toà n thể ngôi đình nhưng lại lan rộng xuống thấp nên cà ng là m tăng thêm vẻ vững chãi, bử thế của ngôi đình. Bù lại, các đầu đao của mái đửu được uốn cong là m cho ngôi đình trở nên nhẹ nhà ng, thanh thoát và  duyên dáng gấp bội phần.

Аình Chu Quyến là  một ngôi đình cổ hiếm hoi có nhiửu tác phẩm trang trí đặc sắc được thể hiện cả trên đất nung và  trên gỗ.  Rất nhiửu đoà n chuyên gia, nhà  nghiên cứu văn hóa đã đến tham quan, tìm hiểu vử giá trị của ngôi đình cổ nà y và  đửu khẳng định: Những con giống là m bằng đất nung được trang trí trên hai đầu nóc, đầu đao của đình là  rất tuyệt vời:

Diện tích  khuôn viên chính của đình gần 700m2. diện tích  đình 395 m², khi đình được trùng tu, nhân dân nơi đây không tơ hà o xâm phạm vật liệu của đình.

Аình Chu Quyến có mặt bằng kiểu "chữ Nhất" (и€), tức là  hình chữ nhật chạy dà i 30m, với kiến trúc 3 gian 2 chái, kết cấu khung gỗ chồng rường truyửn thống, với đầy đủ 6 hà ng cột Các cột ở ngôi đình nà y đửu rất to, chắc chắn; đặc biệt : 2 hà ng cột cái  chu vi tới hơn 2,4m (hai người ôm không xuể), vì thế mà  người dân trong vùng từ lâu thường có câu ví quen thuộc: To như cột đình Chà ng, 2 hà ng cột quân (50 cm), 2 hà ng cột hiên (50 cm), đối xứng với nhau qua trục dọc nhà . Khung cột kiểu "Thượng thu hạ thách". Bốn cột cái lớn gian giữa (chính điện) có đường kính tới 81 cm. Hai đầu hồi cũng có 1 hà ng cột hiên ở mỗi hồi, quay vuông góc với hà ng cột cái, và  các cột hiên nà y nằm cùng trục dọc với 6 hà ng cột dọc. Hà ng cột hiên đỡ hệ thống kẻ bẩy ở 4 phía mặt đình. Các kẻ hiên được nối liửn, gác lên các cột quân. Nối giữa các đỉnh cột quân với cột cái, là  các rường cột, và  cột cái với nhau là  hệ thống xà , vì kèo giá chiêng kiểu chồng rường con nhị (nhị, ĐºŒ). Trên hệ kết cấu khung gỗ: kẻ bảy, rường cụt, ván nong (ván măng),... là  những tác phẩm điêu khắc dân gian tinh xảo, miêu tả các cảnh chọi gà , gảy đà n, hát múa dân gian, người cườ¡i hổ, cườ¡i ngựa, các họa tiết trang trí linh vật như: phượng mẹ và  đà n phượng con, rồng là  đử tà i chủ đạo ở đây và  được thể hiện bằng nhiửu cách khác nhau. Kết cấu nóc là  kiểu 4 mái dốc (hai mái dốc chính và  hai mái phụ vuông góc che 2 chái và  2 hiên đầu hồi), với 4 đầu đao vút cong thanh thoát ở 4 góc mái. Trên mái là  hệ thống tượng điêu khắc bằng gốm thể hiện các linh vật: con xô, con kìm nóc (cá hóa rồng) trên các bử nóc, góc mái, đầu đao. Hình ảnh mây lử­a mửm mại, hình tượng con lân, đầu rồng mắt to, trợn tròn, miệng há rộng hướng vử các đao lử­a trên bử guột của đình thể hiện tà i năng sáng tạo cao độ của người Việt xưa.

Nhiửu nhà  nghiên cứu đã đánh giá rằng: Các hình chạm trang trí được người nghệ sử¹ dựng đình Chu Quyến bố trí hết sức cầu kử³ với những mảng chạm nông, bố cục đăng đối xen với kử¹ thuật chạm "lộng, chạm kênh tạo ra nhiửu lớp hình khối phong phú tạo sự tương quan vử khoảng cách và  ánh sáng  rất vừa phải, hợp lý. Giá trị văn hóa lịch sử­ của đình Chu Quyến còn được thể hiện ở  thần tích và  các di vật cổ có giá trị lịch sử­ to lớn. Аặc biệt là  152 đạo sắc phong của các triửu Lê Trung Hưng, Tây Sơn, triửu Nguyễn phong thần cho Nhã Lang Vương. Аình Chu Quyến đã góp phần tạo thà nh một giá trị phong cách kiến trúc nổi bật ở một xứ nằm phía Tây Thăng Long, xứng với câu thà nh ngữ tục ngữ: "Cầu Nam - chùa Bắc - đình Аoà i".

Khác với đình là ng Bảng xã Аình Bảng huyện Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh, đình Chu Quyến là  một không gian kiến trúc mở, không có hệ thống ván nong, cử­a Bức bà n bao quanh 4 phía hà ng cột hiên, thay và o đó là  một hệ lan can thấp bao quanh hệ sà n gỗ. Sà n gỗ ở độ cao cách mặt đất 0,8 m, với 3 cấp để dân là ng ngồi theo thứ bậc (thế thứ) chức sắc và  tuổi tác, mỗi khi sinh hoạt cộng đồng là ng xã. Hậu cung, nơi thử thà nh hoà ng là ng là  Nhã Lang, cũng không được là m tách riêng, mà  nằm ngay trong gian giữa (chính điện), tại vị trí các cột cái và  cột quân phía sau gian trung tâm tòa đại đình, và  được quây kín cố định, tạo không khí thần bí và  trang nghiêm (Аình Bảng: hậu cung tách riêng đại bái, thà nh kiến trúc chữ Аinh, и).

Từ năm 2007 đình Chu Quyết được Bộ Văn hóa, Thể thao và  Du lịch tiến hà nh trùng tu lớn với những kử¹ thuật trùng tu di tích hiện đại. Khảo sát  trước khi trùng tu, tình trạng đình Chà ng sau 400 năm rất nguy cấp: 48 cột (là  toà n bộ số cột của đình) đửu bị tiêu tâm (ruỗng lõi), trong đó có 1 cột cái bị mục ruỗng tới 90% đã từng được gia cố bằng biện pháp đổ bê tông và o lõi. Toà n bộ kết cấu gỗ của đình bị 17 loại nấm gỗ xâm hại. Mái ngói qua nhiửu đợt trùng tu trong 400 năm pha tạp nhiửu loại ngói khác nhau (51 loại). Quá trình trùng tu đã giữ nguyên gần như tất cả phần vử các cây cột bị tiêu tâm, và  gia cố lõi của chúng chính bằng vật liệu gỗ, đảm bảo giữ nguyên trạng dáng vẻ kiến trúc, mà u sắc và  chất cảm vật liệu như nguyên bản, mà  vẫn tăng cường được sự bửn vững của di tích. Viện Bảo tồn di tích đã xử­ lý hết các loại nấm mốc gây hại cho các cấu kiện gỗ, thay thế toà n bộ số ngói nung bị mục nát trên mái đình bằng loại ngói nung đúng theo phương pháp nung truyửn thống bằng rơm và  với cùng một chất đất tương đồng với loại ngói cổ có ở mái đình. Riêng 2 cái cột bị hửng nặng phải thay thế bằng cột gỗ lim mới, những người trùng tu đã chế tạo bử mặt giống như các cột cũ còn lại của đình, 2 cấu kiện cột hửng được xử­ lý nấm mốc, và  trưng bà y ngay tại sân đình.

 Đến năm 2010 dự án trùng tu di tích đình Chu Quyến đã hoà n thà nh và  được đánh giá là  thà nh công. không chỉ đoạt giải thưởng lớn của Hiệp hội kiến trúc sư quốc tế (UIA) vử bảo tồn di sản kiến trúc năm 2010 khu vực châu à và  châu Аại Dương, mà  còn là  một công trình thí điểm để Bộ Văn hóa, Thể thao và  Du lịch xây dựng những chuẩn mực trùng tu di tích khác.