Cây đa - Nét dân dã giữa Hà  Thà nh

Từ lâu hình tượng cây đa vốn gắn liửn với những nơi thường diễn ra những hoạt động mang tính cộng đồng quy tụ dân cư, dường như bởi cái thiên chức bảo vệ và  che trở của nó. Một bóng mát bử thế, bình yên cho người lao động sau những ngà y dà i mệt nhoà i.  Trong là ng, cây đa có mặt ở nhiửu vị trí khác nhau nhưng hầu như nó không vắng bóng ở các di tích, đặc biệt là  đình chùa, nơi bãi chợ, đầu là ng... những không gian chẳng của riêng ai- như biểu tượng cho sự công bình dà nh cho mọi tầng lớp, lứa tuổi. Аó là  nơi người nông dân nghỉ chân ngồi hút dăm ba điếu thuốc là o, nói và i câu chuyện nhà  nông. Những hình ảnh rất đỗi dân dã, bình dị nhưng thân thiết và  gần gũi mà  mỗi người đã lớn lên đửu không lưu lại trong kí ức.

Sự bửn vững của cây đa còn biểu tượng cho sự chung thuỷ, kiên định đợi chử đã đi và o trong ca dao, dân ca dân gian từ nhiửu thế kỉ. Có quán tình phụ cây đa/...Ba năm quán đổ cây đa vẫn còn hay Cây đa cũ, bến đò xưa/Bộ hà nh có nghĩa nắng mưa cũng chử. Cây đa còn đi và o thơ văn hiện đại với những hình ảnh song hà nh quen thuộc Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính. Thế mới biết trong tâm thức người Việt từ xa xưa, cây đa đi và o tiửm thức với nhiửu ý nghĩa khác nhau.

Nhưng ý nghĩa ấy không tách rời khửi hình ảnh tự nhiên xanh mát sum xuê và  sức sống bửn bỉ lâu dà i của cây đa. Hẳn bởi thế mà  ý nghĩa biểu tượng của cây đa là  sự trường tồn, sức sống dẻo dai. Không phải ngẫu nhiên mà  những bậc cao niên, những người đã có nhiửu thà nh tựu ở một lĩnh vực nà o đó thường được đồng nghiệp và  xã hội coi là  "cây đa, cây đử". Không chỉ có vậy, cây đa là ng Việt còn là  biểu tượng tâm linh của con người. Trong tín ngườ¡ng dân gian, thần cây đa ma cây gạo, chính vì thế người ta thường thử cây đa, một bát hương nhử dưới gốc. Trong các câu chuyện cổ tích,  khi ông bụt nhân từ xuất hiện cũng thường bước ra từ gốc cây đa. Chà ng Thạch Sanh trong truyện cũng có thời gian tuổi thơ khốn khó bên gốc đa, được cây yêu thương che chở.

Ngay cả khi chà ng bị Lý Thông lừa thất thế lại trở vử bên gốc đa xưa. Cây đa xanh tốt tửa bóng là m cho các di tích trở nên linh thiêng hơn, con người khi bước đến di tích cũng cảm thấy được thư thái hòa đồng hơn với thiên nhiên. Cây đa được coi là  nơi ngự trị của các thần linh dân dã và  các linh hồn bơ vơ. Cây đa nà o cà ng già  cỗi, cà ng xù xì, rậm rạp thì cà ng gắn bó với thần linh. Từ biểu tượng của là ng quê Việt Nam ấy, ta không khửi ngỡ ngà ng khi bắt gặp giữa chốn Hà  Thà nh ồn à o tấp nập những bóng đa bên đường, hay trong các góc phố nhở, bên cạnh các cổng chùa.

Cây đa có thể toả bóng lớn nhử khác nhau, nhưng theo thời gian những lớp vử đã sần lên, không biết bao nhiêu lớp rễ buông mà nh hử hững đủ để thấy khoảng thời gian từng trải trường tồn. Không biết cây ở đó tự khi nà o, có phải tự khi chợ mới được lập, đường mới được xây, đình chùa miếu mạo mới được hình thà nh. Trong quá trình đô thị hoá, nhà  cử­a mọc lên, đường xá được mở mang, nhiửu thứ bị phá bử, bị hư hại nhưng cây đa vẫn đứng đó bửn bỉ - lặng lẽ thâm trầm trải cùng nắng mưa và  thời gian ngắm phố phường tấp nập.

Ở những khu đô thị mới, người ta trồng những hà ng cây xanh rợp bóng: điệp, xà  cừ, hay hà ng liễu mướt mát...nhưng tuyệt nhiên không đặt cây đa và o nữa. Chỉ khi lang thang giữa những mái ngói rêu phong đậm mà u thời gian trên phố cổ, không khó để bắt gặp những chùm rễ đa buông mà nh hử hững: vừa đẹp, vừa đậm chất là ng quê. Nép mình bên gốc đa, một mái nhà  cổ kính, giữa phố phường nhử hẹp, mà  mở ra không gian thoáng rộng bởi cái mà u xanh, tán lá xum xuê và  cả cái vẻ già  nua cũ kĩ của nó.

Nhiửu người muốn tìm chút tĩnh lặng ở đây sau ồn ã cuộc sống. Những phố nhử, ngõ nhử nơi đây cũng chính là  những bến sông, bãi chợ buôn bán sầm uất từ thuở xa xưa, rồi lập lên là ng, xã, phường, hội. Аể trưởng thà nh được như ngà y nay, Hà  Nội đã trải qua cả ngà n năm lịch sử­. Và  trải theo chừng ấy thời gian, cây đa từ buổi nà o vẫn hiện hữu như một nét quê dân dã điểm xuyết giữa lòng Thủ đô. Bên hồ Gươm xanh thẳm những cây đa xanh mát  từ lâu đời soi bóng, cây đa Vân Hồ, cây đa trên đường Thụy Khuê .

Cây đa gần đửn Ngọc Sơn, bên cầu Thê Húc đã mấy mươi năm ngã bóng xuống mặt nước. Bất cứ nơi nà o mang dáng dấp là ng cổ thì ở đó có đa hiện hữu. Phải chăng, gắn liửn với sự lâu đời ấy mà  đa được lấy là m biểu tượng cho hội người cao tuổi. Аêm rằm, ngử­ng mặt ngắm ánh trăng, người ta vẫn bảo cây đa  hiện hữu. Mỗi năm cây đa chỉ rụng xuống thế gian có một lá và  chiếc lá ấy có thể dùng là m phép cải tử­ hoà n sinh. Xung quanh mỗi cây đa bao giử cũng gồm nhiửu huyửn tích ly kì cà ng là m tăng tính thần bí. Cây đa, biểu tượng của vẻ đẹp cổ kính là ng quê Việt, nay lại đứng giữa Thủ đô lặng lẽ như muốn góp một chút gì đó sức mình trước guồng quay đô thị. Giữa thị thà nh một dáng đa gợi nhớ quê xa, cũng là  một nét đẹp giản dị giữa lòng Thủ đô.