PGS-TS Trịnh Khắc Mạnh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm là người được mời viết lại hồ sơ sau khi hồ sơ của Sở VH -TT-DL Hà Nội bị phê là thiếu và yếu tại hội thảo khoa học ngà y 8.8.
- Cái khó nhất khi là m hồ sơ cho 82 bia Tiến sĩ Văn Miếu - Quốc Tử Giám là gì, thưa ông?
Khó nhất là phải chứng minh được tính độc đáo và duy nhất, quý hiếm và không thể thay thế, ý nghĩa quốc tế và tính xác thực của di sản. Từ kinh nghiệm viết hồ sơ mộc bản triửu Nguyễn, tôi thấy để là m rõ những tiêu chí nói trên không dễ. Tôi tiếp xúc với đử tà i nà y thuận lợi là vì đã có thời gian tìm hiểu. Nếu không nghiên cứu trước thì trong thời gian gấp rút như vậy không thể viết được.
- Các nước Đông Bắc à cũng có di sản bia Tiến sĩ, như Trung Quốc. Việt Nam cũng có bia Tiến sĩ ở Văn Miếu - Huế. Vậy, đâu là tính độc đáo và duy nhất, tính quý hiếm và không thể thay thế của 82 bia Văn Miếu Hà Nội?
- 82 bia đá các khoa thi Tiến sĩ (1442-1779) là những bản gốc duy nhất hiện còn ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội. Trên bia còn lưu những nét độc đáo vử văn tự và điêu khắc mang tính nguyên bản của thời dựng bia, là bằng chứng hết sức giá trị vử mặt văn bản học đối với các nhà khoa học. 82 bia đá Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng là những trang sử đá vử lịch sử văn hóa giáo dục Việt Nam, mang tính độc đáo và duy nhất, bởi trải dà i gần 300 năm với 82 khoa thi Nho học, trong khi, bia đá ở Văn Miếu - Huế có niên đại từ 1822 đến 1919 với 43 khoa thi Tiến sĩ Nho học.
Mặt khác, nội dung bia đá Văn Miếu - Hà Nội cũng phong phú hơn, với 3 phần: tiêu đử, bà i ký, họ tên các Tiến sĩ và quê quán; trong khi, 32 bia Tiến sĩ ở Văn Miếu - Huế chỉ có phần họ tên các Tiến sĩ và quê quán. Vử hình thức, 82 bia đá Văn Miếu - Quốc Tử Giám đửu khắc hoa văn rất cầu kử³, cách điệu cao, gồm các chủ đử hoa lá, mây, trăng, long, ly, quy, phượng; có giá trị nghiên cứu lịch sử điêu khắc Việt Nam từ thế kỷ XV- thế kỷ XVIII. Trong khi, 32 bia đá ở Văn Miếu - Huế trang trí giản đơn, không hoa mử¹, và chỉ có chủ đử hoa lá, mây và mặt trăng.
Việc khắc bia đá các khoa thi Tiến sĩ ở Việt Nam đã tiếp thu truyửn thống khắc bia đá các khoa thi Tiến sĩ của Trung Quốc. Tuy nhiên, bia đá Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn những bà i ký có giá trị nghệ thuật, tư tưởng.
- Trong hồ sơ trước đây, có chi tiết Nguyễn Trãi (1380-1442) được ghi danh trong bia Tiến sĩ ở Văn Miếu, Quốc Tử Giám. Tuy nhiên, tại hội thảo ngà y 8.8, có ý kiến bác bử, bởi Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh năm 1400, trong khi bia Văn Miếu đử danh từ khoa thi 1442?
- Tên của Nguyễn Trãi, với tư cách là quan chấm thi (độc quyển) được ghi trong bia, khắc năm 1484 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Lúc bấy giử, Nguyễn Trãi là Hà n lâm viện Thừa chỉ Học sĩ kiêm Trung thư Quốc sử sự, giữ trọng trách chấm bà i các thí sinh thi Tiến sĩ và trình lên vua.
- Theo nhận xét của Cục Di sản văn hóa, Bộ VH-TT-DL thì thiếu sót trong hồ sơ lần trước chứng tử ngay người đử cử cũng chưa hiểu rõ vử di sản của mình. Với hồ sơ lần nà y, liệu có thể thuyết phục được các chuyên gia UNESCO, thưa ông?
Theo chủ quan của tôi, với những giá trị độc đáo như đã phân tích, di sản 82 bia đá Tiến sĩ Văn Miếu - Hà Nội xứng đáng được UNESCO vinh danh. Tuy nhiên, khi bảo vệ trước Hội đồng các chuyên gia UNESCO, chúng ta phải chọn đúng người am hiểu để thuyết phục được họ. Khi chuyên gia UNESCO sang Việt Nam, có thể họ chỉ hửi và i câu mà người sở hữu nếu không nắm chắc thì đúng là không nên
.jpg "Tự hào hành trình 50 năm xây dựng và phát triển Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng")
.jpg "Vinh danh 34 tác phẩm báo chí về Phát triển Văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh năm 2026")
.jpg "Mở cổng đăng ký 5000 vé miễn phí xem Concert Quốc gia “Tự hào là người Việt Nam 2026” vào ngày 27/10")
