Các triều đại "chinh phục" Hồ Tây

Hồ Tây là  con đẻ của Sông Hồng do các cuộc thăng trầm dâu bể vử mặt địa chất mà  thà nh. Xa xưa, xung quanh bử hồ rừng tre ngà , bà ng, lim, lau sậy và  gỗ tầm...

Một số loà i thú quý cũng vử quần tụ nơi đây. Sử­ chép Năm 1044, tháng 9 Vua sai đặt cũi lớn ở Dâm Аà m (địa phận Thôn Tây Hồ) lấy con voi nhà  của Chiêm Thà nh (vừa đem cống) là m mồi nhử­ voi rừng và o trong ấy. Cuối Thế kỷ XI còn có trăn hoa trườn bò trong rừng Voi Phục (Thủ Lệ). Từ chốn rừng rậm, đầm lầy hoang hóa, qua công lao khai khẩn xây dựng của bao thế hệ, trong đó có sự đóng góp rất lớn của một số vương phi các triửu đại, Hồ Tây đã trở thà nh một thắng cảnh văn hóa - du lịch nổi tiếng của Kinh đô Thăng Long - Hà  Nội ngà n năm văn hiến.

Nếu Hồ Tây được ví như nhụy hoa thì Thập tam trại (13 là ng trại) là  những cánh hoa đẹp tửa hương sắc thơm là nh. Tương truyửn Chùa Kim Liên được dựng trên nửn cung điện của Công chúa Từ Hoa - con Vua Lý Thần Tông (1127-1138). Аể phát triển cơ sở tầm tang, Công chúa Từ Hoa đã mang các cung nữ ra khu vực Hồ Tây khai hoang, lập ấp và  dựng nghử trồng dâu nuôi tằm dệt lụa cho họ. Trại Nghi Tà m là  một điửn trang lớn quán xuyến việc nà y.

Thời Trần, Hồ Tây vẫn được khai phá, cải tạo. Công chúa Túc Trinh con Vua Trần Thánh Tông (1258-1278) đã rời cung điện ra vùng Bắc Kinh thà nh Thăng Long rồi bử tiửn phát chẩn, cấp giống vốn cho dân nghèo là m ăn sinh sống. Lúc đầu chỉ chiêu mộ được 10 nhân khẩu, thấy mảnh vườn bên sông vừa đẹp lại vừa tiện đi lại nên lập ấp nhử ở xứ Vườn, sau dân lập thà nh là ng đặt tên là  Cổ Nhuế viên.

Với ý thức khuyến nông và  từ thiện, Chiêu nghi Vũ Thị Ngọc Xuyến (Vương phi của Chúa Trịnh Tạc) ở Thế kỷ XVII (triửu đại Lê Trung hưng) đã mua 529 mẫu ruộng hoang hiến cho dân là ng Xã Minh Cảo - Xuân Аỉnh (nay thuộc Quận Tây Hồ) cà y cấy và  cúng hậu và o đửn chùa là  10 mẫu 2 sà o 8 thước.

Chiêu nghi Vũ Thị Ngọc Xuyến còn cho khôi phục lại Аửn Sóc (thử Thánh Gióng) với quy mô khang trang. Theo gương mẹ, Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Lan đã mua 10 mẫu 2 sà o 8 thước hiến cho Xã Minh Cảo - Xuân Аỉnh.

Khát vọng dân già u nước mạnh

Аiểm lại lịch sử­ có thể khẳng định một điửu: Công việc khai hoang lập ấp dạy nghử của một số Công chúa Vương phi các triửu đại ở Hồ Tây không chỉ là  hà nh động của mỗi công dân thực hiện chủ trương chính sách khuyến nông của Nhà  nước phong kiến đương thời mà  qua đó cũng thể hiện rõ chủ trương chính sách của triửu đình ban bố rất phù hợp với nguyện vọng của dân chúng. Sở dĩ Công chúa Từ Hoa có điửu kiện mở mang trại Nghi Tà m để trồng dâu nuôi tằm dệt lụa bởi nhà  Lý suốt 2 Thế kỷ XI và  XII rất chú trọng đến vấn đử dùng hà ng dệt trong nước và  người dùng khởi đầu chủ trương ấy là  Vua Lý Thái Tông (1022-1054). Vua cho đón các thợ dệt giửi từ các vùng vử Kinh thà nh dạy cung nữ dệt, những phụ nữ bị tội đồ đửu phải đi nuôi tằm. Tại kinh thà nh Thăng Long Vua cho lập một xưởng dệt gấm. Các đời Vua Lý kế vị vẫn duy trì chính sách dùng hà ng dệt do dân Аại Việt sản xuất. Nhử thế nghử dệt ở Thăng Long dưới triửu Lý thịnh đạt, các nghệ nhân phát huy khả năng sáng tạo những mặt hà ng có chất lượng cao: lụa, là , sa, the, đoạn, quyến, gấm, nhiễu, vóc, lượt v.v...

Năm 1156 nhà  Lý còn tặng nhà  Tống nhiửu vật phẩm quý trong đó có 850 đoạn mà u và ng có hoa rồng cuốn. Thế kỷ XIII nghử dệt được cải tiến thêm một bước. Chính đoà n sứ thần nhà  Nguyên sang ta năm 1280 sau khi qua các vùng quê ở Thăng Long đã ghi nhận nhiửu điửu vử nghử dệt. Sứ giả Trần Phu đã thấy khắp nơi có vườn dâu nho nhử và  Từ Minh Thiện đã thấy tận mắt sử tận tay những tấm lụa ngũ sắc sợi nhử.

Khát vọng vử dân già u nước mạnh, nhà  Trần hiểu thấu vấn đử Có thực mới vực được đạo, Thực túc binh cường nên năm 1266 (tức 8 năm sau khi chiến thắng quân Nguyên lần thứ nhất) Vua Trần đã xuống chiếu Cho các Vương hầu, Công chúa, Phò mã, Cung tần khai khẩn ruộng hoang, lập thà nh điửu trang. Công chúa Túc Trinh cũng hòa nhập và o trà o lưu ấy. Quyửn sử­ dụng ruộng đất và  việc trông coi chăm sóc, bảo vệ tà i sản, ruộng đất cá nhân cúng tiến là ng xóm được pháp luật bảo đảm. Không chỉ thời Lý - Trần động viên mọi người khai khẩn ruộng đất mà  thời Lê - Trịnh cũng vậy.

Nhà  nước còn hỗ trợ thêm cho những người là m việc thiện, có công đầu tư, bảo tồn di sản văn hóa Quốc gia. Khi bà  Vũ Thị Ngọc Xuyến - Chiêu nghi đệ nhất cung tần của Hoằng tổ Dương Vương Trịnh Tạc khôi phục Аửn Sóc thử Phù Аổng Thiên Vương thì triửu đình đã cử­ quan Thượng thư Nguyễn Công Cơ vử địa phương điửu khiển công trình văn bia ở đửn Sóc và  các sắc phong cũng đử cao công lao của bà  Chiêu nghi Vũ Thị Ngọc Xuyến trong việc hiến ruộng đất cho là ng xã.

Những sự kiện khai khẩn ruộng đất, lập ấp, dạy nghử của một số Công chúa, Vương phi các triửu đại ở Hồ Tây đã đạt được những thà nh tựu đáng kể, đã cho thấy đây là  bà i học kinh nghiệm hợp với đạo lý, luật pháp trong từng hoà n cảnh, thời kử³ lịch sử­ cụ thể để phát huy được sức mạnh vật chất, tinh thần của mỗi cá nhân và  cộng đồng. * Các tiêu đử do Tòa soạn đặt

Trích Tổng tập Nghìn năm văn hiến Thăng Long