Truyện Kiều ở Đức: Kỳ IV Truyện Kiều trong lòng các bạn Đức

Trần Đương| 05/11/2020 16:35

Năm 1964 có hai sự kiện liên quan diễn ra tại Berlin: Nhà xuất bản Rütten và Loening ấn hành tác phẩm Truyện Kiều do ông bà Faber dịch, và tháng 12 năm đó, Hội đồng Hòa bình thế giới ban hành quyết nghị kỷ niệm 200 năm ngày sinh Nguyễn Du. Năm đó, tôi không có mặt ở Berlin, nhưng sau này, sang làm phóng viên thường trú của Thông tấn xã Việt Nam, tôi đã được đọc các tin bài về hai sự kiện nói trên trong các phòng lưu trữ của Thông tấn xã ADN, của báo Nước Đức mới, các thư viện quốc gia và thủ đô Berlin. Đặc biệt, Cục lưu trữ của Trung ương Đảng xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức có cả một tập dày, ghim đầy đủ các bản tin về Nguyễn Du và Truyện Kiều. Điều đó nói lên rằng, Truyện Kiều và tác giả của nó được các bạn Đức nồng nhiệt quan tâm. Lời giới thiệu của Giáo sư, Tiến sĩ Johann Dieckmann, khi đó là Chủ tịch Quốc hội CHDC Đức, in trên giấy rời kèm theo bản dịch Truyện Kiều được trình bày rất trang trọng.

Chủ tịch J.Dieckmann viết: “Với Truyện Kiều, độc giả Đức được giới thiệu một tác phẩm thuộc nền văn hóa thế giới mà đến thời điểm này hãy còn xa lạ: trước mắt họ là cả một tài sản mang đậm tính nhân đạo, sự đẹp đẽ thuộc tầm cỡ lớn lao trong di sản độc đáo của dân tộc Việt Nam.

Đắm mình vào tác phẩm này, chúng ta hãy nhìn thật sâu vào tâm hồn của dân tộc Việt Nam dũng cảm - một dân tộc gắn bó với chúng ta trong tình hữu nghị, một dân tộc đã trải qua cuộc chiến đấu anh hùng chống ách ngoại xâm của thực dân Pháp và giờ đây đang bắt tay vào công việc làm sạch mảnh đất của tổ quốc mình khỏi ách áp bức trong nước và nước ngoài.

Công việc dịch thuật là một sự sáng tạo mới, một hoạt động thi ca mới. Với bản dịch này, điều đó được đo bằng cả một kích thước đặc biệt.

Lời giới thiệu bản dịch lưu ý bạn đọc một điều là: biết bao sự cần cù, biết bao sự nỗ lực đã đòi hỏi các dịch giả trong quá trình thực hiện công việc của mình. Các bạn đọc đầy nhiệt tình và đầy sự thông cảm sẽ bày tỏ lòng cảm ơn đối với họ”.

Ngay sau khi bản dịch phát hành, đông đủ các tầng lớp nhân dân xếp hàng dài trước các quầy sách để mua. Khi đến thăm nhà những người bạn Đức thân thiết, tôi thấy hầu như nhà nào cũng có một bản Truyện Kiều trong tủ sách của mình, được đặt ở vị trí quan trọng của ngăn “Văn học thế giới” hoặc xếp cạnh tác phẩm “Faust” nổi tiếng của đại thi hào Johann Wolfgang Goethe. Nhiều tờ báo và tạp chí trích đăng những chương mà họ tâm đắc nhất, kèm theo là những bức minh họa đặc sắc, kể cả những bức họa của các họa sĩ Việt Nam như Nguyễn Tư Nghiêm về cảnh Kim Trọng nghe Thúy Kiều đánh đàn.

Tạp chí Văn học Đức mới mùa hè 1965 dành hai trang lớn (khổ 30 × 50cm) giới thiệu bài viết của học giả G.Boudarel về nội dung Truyện Kiều, trong đó ca ngợi tài năng và đức độ của Nguyễn Du với tít “Từ ngòi bút của một vị đại diện triều đình”, trích đăng toàn bộ chương nói về Thúy Kiều và Từ Hải.

Tờ thông tin Người thủ thư, số 6, tháng 6/1965, ca ngợi “tính nhân đạo sâu sắc của Truyện Kiều, được diễn đạt với một nghệ thuật kỳ diệu đến ngạc nhiên: những vần thơ uyển chuyển, giàu nhạc tính, những hình tượng thi ca vô cùng sống động và đằm thắm”. Bài báo viết tiếp: “Chỉ trong một số câu thơ súc tích mà thể hiện biết bao cảm xúc, ý nghĩ và cả sự thông thái của một dân tộc!”. Tác giả so sánh tài năng thi ca của Nguyễn Du với J.W.Goethe về cả hai phương diện: tài năng nghệ thuật và chủ nghĩa nhân đạo - qua đó hình ảnh con người được ca ngợi với những phẩm chất cao quí nhất.

Báo Tiến lên ở thành phố Basel, số ra ngày 20/1/1966, cho rằng: “Truyện Kiều là bản trường ca về một mối tình vượt qua biết bao đau khổ nhưng không thể bị dập vùi”. Tờ báo bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đối với các dịch giả và nhà xuất bản đã cống hiến cho bạn đọc một tuyệt tác văn học qua bản dịch xuất sắc, đầy công phu trong việc chuyển ngữ một bản trường ca giàu hình ảnh và nhạc điệu.

Một số tờ báo ở cả hai miền Đông và Tây Đức trân trọng giới thiệu các hồi ức của ông bà Faber về các cuộc tiếp xúc với Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đã từng giới thiệu với họ một cách khái quát về nền văn học cổ điển Việt Nam và “gieo mầm” trong lòng họ ý định cũng như nghị lực trong việc chuyển ngữ một tác phẩm vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Và bản dịch ấy, không phải là thông qua một bản dịch của châu Âu nào khác, mà bằng sự dày công học hỏi ngôn ngữ và đặc điểm tư duy của một dân tộc sản sinh ra tác phẩm ấy.

Cũng như nhiều bạn Đức khác, Tiến sĩ Rudolf Oelschlagel, Ủy viên Trung ương Hội đoàn kết quốc tế (SODA) đã bày tỏ lòng cảm ơn đối với hai dịch giả Truyện Kiều - là ông bà Irene và Franz Faber trong một cuộc tọa đàm về Việt Nam ở khu Pankow (Berlin). Ông đánh giá cao sự nỗ lực trong hơn 7 năm trời dịch thuật của họ: từ một thứ ngôn ngữ có nhiều đặc điểm xa lạ với tiếng Đức, họ đã giúp cho độc giả Đức thưởng thức một công trình nghệ thuật độc đáo của Việt Nam bằng tài năng, nghị lực và sự trung thành với nguyên bản đến mức tối đa.

Vô cùng xúc động và biết ơn nhà dịch giả lão thành kính mến, tôi đã viết bài thơ ngắn để tặng ông và để nhớ đến hương hồn người vợ đầy tài năng của ông. Xin coi bài thơ này là một kỷ niệm về mối quan hệ lâu dài giữa ông bà Faber và tôi:

Bâng khuâng nửa thế kỷ rồi
Nàng Kiều sang Đức - bao người nhớ thương
Hai trăm năm, nỗi đoạn trường
Nguyễn Du hồn lớn vấn vương với ĐỜI…
Trái tim vằng vạc ánh trời
Soi cho triệu triệu kiếp người khổ đau
Dặm trường từ Á sang Âu
Tình người trĩu nặng, đâu đâu cũng là…
Ôi nhà thơ lớn của ta!
Biết chăng dân Đức tôn là vĩ nhân?
Rì rầm ai cũng: “Trăm năm…”
Hai tay nâng nén hương trầm, nhớ ai…
Nguyễn Du ơi, bậc thiên tài
Áng thơ sáng mọi chân trời nhân văn
Trải qua bao lớp phong trần
Qua phong trần, lại bội phần sáng trong!
Tiếng người xưa… hóa tiếng lòng
Chân người xưa vẫn bước cùng ta nay
Cùng ta, thi sĩ có hay
Bốn phương bè bạn dang tay đón Kiều…”

Đón đọc kỳ tới:
Đại thi hào Nguyễn Du trong cảm nhận của dịch giả Franz Faber
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Truyện Kiều ở Đức: Kỳ IV Truyện Kiều trong lòng các bạn Đức
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO