Tìm dấu sông Thiên Phù ở kinh thaÌ€nh Thăng Long xưa

Sông Thiên Phù là  một dòng sông cổ ở phía Tây Bắc Kinh thà nh Thăng Long. Theo tấm bản đồ cổ so với địa giới ngà y nay, thì dòng sông ấy khởi nguồn từ giữa hai Là ng Phú Xá và  Nhật Tân, chảy theo hướng Bắc Nam, qua cánh đồng Xuân Аỉnh, đến cánh đồng Xuân La thì một nhánh chảy vử phía Tây qua Cổ Nhuế hòa dòng với sông Nhuệ, một nhánh chảy xuống phía Nam, qua Bái à‚n đến vùng Nghĩa Аô-Yên Thái thì nối với sông Tô Lịch.

Sách Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên đầu Thế kỷ 14 có viết: Thời nhà  Đường (723-739), Thứ sử­ Quảng Châu là  Lư Ngư lúc ấy đang đô hộ nước ta, đóng quân tại An Аiửn (khoảng giữa hai Huyện Long Аỗ và  Từ Liêm) thấy đất nà y bằng phẳng rộng rãi, cử cây tươi tốt, phía sau có sông Già  La (sông Thiên Phù) địa thế rất đẹp, Lư Ngư bèn sai lập phủ huyện và  lập đửn thử Huyửn Nguyên Аế Quân. Một đêm, Lư Ngư nằm mộng, thấy một cụ già  râu tóc bạc phơ, tay chống gậy trúc đến bảo rằng: Quán nà y nên đặt là  Khai Nguyên, thôn nà y cũng đổi là  Khai Nguyên. Lư Ngư thức dậy cả sợ bèn theo lời thần mộng đặt lại tên thôn, tên quán và  dựng bia xây miếu thử. Chỗ ấy nay là  Chùa Khai Nguyên, thôn quán La Xã.

Bản đồ thà nh Thăng Long thời Hồng Аức.

Như vậy là  và o thời ấy, ở ngôi quán sau nà y là  Chùa Khai Nguyên đã có sông Thiên Phù chảy qua. Là ng Yên Thái vùng Bưởi có ngôi đửn thử ông Dầu bà  Dầu. Hai vợ chồng đã trẫm mình xuống ngã ba sông Thiên Phù và  sông Tô Lịch hiến linh thần, để góc thà nh phía Tây nhà  Lý không bị nước cuốn xói lở, giúp Vua khửi đau mắt, Vua nhớ ơn phong thần và  sai lập miếu thử. Nghe tin anh và  chị dâu mất, người em quá thương xót đã chạy dọc theo bử sông phía là ng Bái à‚n, đến vùng Quán cây ao cá thì vấp ngã rồi hóa. Trước tấm gương vợ chồng thủy chung, anh em chí nghĩa, dân là ng đã tôn ông là m Thà nh hoà ng.

Theo dân gian thì vùng ao cá hiện nay là  một đoạn còn lại của sông Thiên Phù. Cũng theo truyửn thuyết thì có lần Vua Lý Thái Tổ dong thuyửn trên sông để tìm hiểu dân tình. Thuyửn Vua đã ghé thăm là ng Bái, một là ng dệt vải. Dân là ng nô nức ra đón và  dâng Vua tấm lụa.

Cảm kích trước lòng dân nhân nghĩa, Vua ban cho là ng Bái thêm một chữ à‚n thà nh là ng Bái à‚n. Và o thời ấy giao thông đường thủy thuận lợi dọc ngang sông nước. Thuyửn đi từ sông Thiên Phù có thể ra sông Hồng ngược lên phía Bắc, hoặc theo sông Tô Lịch men theo một và i dòng sông có thể ra tới cử­a biển Ninh Bình-Nam Аịnh rồi và o Nam.

Trong bà i minh khắc trên tấm bia đá Vĩnh Tộ ngũ niên (1623) tại là ng Võng Thị vùng Bưởi cũng có câu: Tích hồ khâm giang (Mặt hồ là  chiếu, dòng sông là  giải áo) để nói lên hình thế Hồ Tây và  sông Thiên Phù ở vùng nà y.

Và o năm Cảnh Hưng (1747), Chúa Trịnh đã ra lệnh chỉ cho là ng Bái à‚n được canh tác trên các khoảng ao và  ruộng trũng vốn là  sông Thiên Phù lấy hoa lợi phụng sự Thà nh hoà ng. Аó chính là  thời dòng sông Thiên Phù bị lấp.

Аể tìm dấu tích dòng sông Thiên Phù, một chiửu nắng đẹp, lần theo dấu vết trên bản đồ thời Hồng Аức, phải đi dọc vệt dòng sông xưa. Ngã ba Nghĩa Аô, nơi vẫn còn ghi dấu góc thà nh phía Tây nhà  Lý, đoạn cuối Аường Hoà ng Hoa Thám và  con đê Bưởi.

Аây là  ngã ba hòa dòng của sông Thiên Phù và  sông Tô Lịch. Bến sông xưa, giử là  đường sá phố phường và  chợ búa buôn bán tấp nập. Аi tiếp phía bên phải Hồ Tây mặt gương loáng bạc in bóng những ngôi chùa cổ. Nà o chùa Vạn Thiên, chùa Thiên Nhiên, chùa Tà o Sách.

Аoạn rẽ qua Cổ Nhuế chảy ra sông Nhuệ, giử chỉ còn dấu vết những đoạn mương nhử ngắt quãng. Chỗ trước Аình Chạ, là ng Cổ Nhuế, vẫn còn một vệt cũ, mà  theo các già  là ng thì đấy là  vạch chảy còn lại của sông Thiên Phù.

Tìm dấu cũ chỉ để hiểu thêm vử mảnh đất địa linh nhân kiệt, để nhớ vử một thuở hà o hùng cha ông dựng nước và  giữ nước, để cà ng tự hà o vử một Thủ đô hòa bình và  anh dũng, đang bước và o dựng xây, chỉnh trang, quy hoạch, với khí thế rồng và ng bay lên./.