Quán Giá và  tướng Lý Phục Man

KTĐT| 06/12/2011 10:45

(NHN) Xã Yên Sở (huyện Hoà i Аức) có tên nôm là  Giá Lụa hoặc Giá. Là ng Giá trồng rất nhiửu cây dừa nên còn họi là  là ng Dừa và  tương truyửn đây là  một sở đồn điửn ngà y xưa có người Chiêm Thà nh (Chăm pa) sinh sống.

Quán Giá là  đửn thử chung của hai xã Yên Sở và  Đắc Sở. Quán ở đây có nghĩa là  nơi thử thà nh hoà ng là ng, không phải nơi thử tự của Аạo giáo. Quán Giá thử Lý Phục Man, một danh tướng của Lý Bí, sống ở thế kỷ thứ VI, quê ông ở là ng Cổ Sở (huyện Hoà i Аức), không rõ họ tên thật. Tương truyửn ông giửi võ nghệ, theo Lý Bí khởi nghĩa chống quân Lương (Trung Hoa) xâm chiếm nước ta, lập nhiửu chiến công. Nhà  Tiửn Lý (544-555) thà nh lập, ông được cử­ trông coi vùng đất phía Nam, đánh tan cuộc xâm lấn của Chăm pa. Sau đó, ông kết hôn với công chúa Lý Nương, vua ban cho ông họ Lý và  chức thiếu úy, gọi là  tướng quân Lý Phục Man.

Quán Giá và  tướng Lý Phục Man

à”ng trở vử quản lĩnh vùng đất Аỗ Аộng, Аường Lâm. Nhà  Lương lại đưa quân sang xâm lược nước Vạn Xuân. à”ng chỉ huy quân sĩ đánh giặc và  hi sinh ở chiến trường. Thương nhớ và  biết ơn ông, nhân dân ở nhiửu nơi như Yên Sở (Hoà i Аức), Xuân Аỉnh (Từ Liêm)... dựng đửn, đình thử Lý Phục Man.

Năm 1947, giặc Pháp đã đốt phá gần hết Quán Giá, chỉ còn lại hai tam quan, ba bức tường và  hậu cung. Sau nà y, trên nửn cũ, nhân dân địa phương đã dựng lại cả ba nhà  đại đình, trung đình và  thượng điện, tuy có nhử hơn trước song vẫn bảo đảm sự thử cúng trang nghiêm. Tòa thượng điện vẫn còn bức tường hồi xây từ thời Nguyễn có các ô hình trang trí và  cột trụ phía trước có đắp nghê trên đỉnh cột như một sự kiểm soát người và o quán lễ thánh. Bên cạnh khu đửn chính, phía hồi phải có nhà  bia và  nhà  ở của tuần canh (thời xưa), phía hồi trái có dãy nhà  để ngựa và  nhà  bếp phục vụ cho sinh hoạt lễ hội.

Lại thêm vườn hoa, cây cảnh, hòn non bộ ở đằng sau, tạo thà nh một cảnh quan cổ kính, trang nhã. Riêng vử hai tam quan, cái ngoà i cách cái trong 20 mét, được các nhà  nghiên cứu coi là  trường hợp duy nhất trong cấu trúc đình đửn ở nước ta. Trên tam quan thứ hai có gắn 49 mảnh đất nung được trang trí. Ở hai bức tường liửn với hai cột trụ lớn có những viên gạch rất đặc biệt. Tường phía đông có 23 viên, tường phía tây có 26 viên. Аó là  những viên gạch nung, vuông, có đường chỉ viửn xung quanh, giữa là  những hình nổi, không hình nà o giống hình nà o, tạo thà nh một bức tranh sống động.

Các nhà  nghiên cứu văn hóa dân gian thì coi đó là  những cảnh sinh hoạt: người đang dong trâu cà y ruộng, cô gái tắm ở ao sen, người cườ¡i voi, người cườ¡i ngựa, người gánh củi, hai người đánh cử, người bơi thuyửn đánh cá, mấy chú bé chăn trâu đùa nghịch...

Các nhà  nghiên cứu Phật giáo thì lại coi đó là  những tích trong Phật thoại: cảnh hươu và  mặt trời (hay hoa) là  minh họa cảnh Phật Thích ca thuyết pháp lần đầu ở Lộc Uyển, cảnh ao sen có người tắm là  miêu tả cảnh Phật tắm trước khi lên ngồi dưới gốc cây bồ đử, cảnh voi và  hai người ngã vật là  cảnh voi điên ở Rajagrha...

Trong Quán Giá may mắn còn tượng Lý Phục Man (không bị giặc Pháp phá hủy) ở giữa và  tượng hai bà  Phương Dung và  Ả Nương ở hai bên, cùng bốn pho tượng đứng là  các thị nữ, hộ sĩ. Ba pho tượng chính được tạo tác rất cẩn thận, ứng với ba ngai thử, được chạm khắc tỉ mỉ, tỉa tót kử¹ lườ¡ng. Cũng trang trọng như ngai thử là  hai hương án và  một cỗ kiệu. Lại có một con ngựa to bằng đồng, bên ngoà i phủ lớp sơn. Nếu những di vật trên chỉ có thể biết niên đại tương đối khoảng thế kỷ XIX thì năm tấm bia đá lại cho biết niên đại tuyệt đối sớm hơn, thuộc các năm 1620, 1671, 1681, 1728 và  1803.

Chính các bà i văn bia nà y đã nói rõ thế đất địa linh sinh ra nhân kiệt, ca ngợi sự nghiệp của Lý Phục Man. Theo văn bia, thời Lý đã dựng Quán Giá, tạc tượng, thời Trần mở rộng đửn (quán) và  gia phong mử¹ hiệu, thời Lê Trung hưng nhiửu lần ban sắc, xây tam quan, nghi môn, thửm đá. Аến thời Nguyễn là m máng đồng, các hoà nh phi, câu đối...

Hà ng năm, nhân dân vùng Giá (gồm 3 xã Yên Sở, Аắc Sở và  Tiên Yên của huyện Hoà i Аức) mở hội từ ngà y 10 đến 16 tháng ba âm lịch. Hội Giá đã đi và o ca dao Bởi Аăm, rước Giá, hội Thầy... là  hội to được nhiửu khách thập phương tới tham dự.

Hai đám rước của Yên Sở và  Đắc Sở đến đình, quán của nhau rồi quay vử. Lễ hội tái hiện chiến trận của anh hùng Lý Phục Man. Mượn yếu tố tâm linh văn hóa, lễ hội nhắc nhở các thế hệ sau ghi nhớ công ơn của người tướng tà i đánh giặc, bảo vệ đất nước.

(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Tìm về dấu tích Giảng Võ trường ở Thăng Long xưa
    Trong suốt hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, nhân dân ta đã anh dũng chống lại nhiều kẻ xâm lược để bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ quốc. Để có được thành công như ngày hôm nay, việc đào tạo nhân tài là yếu tố quan trọng, gồm cả về văn và võ. Tuy nhiên, việc đào tạo nhân tài về võ rất ít được ghi chép và rất hạn chế thông tin. Các di tích đào tạo về võ ở Thăng Long như điện Giảng Võ, Giảng Võ trường được ghi nhận từ các thời Lý nhưng đến nay vẫn chưa rõ ràng. Giảng Võ hiện nay là một phường nằm ở phía Tây của Hoàng thành Thăng Long, trước đây khu vực này còn có tên là Thập Tam trại.
  • Lối đi đầy mùi khói cuối năm
    Một cảm xúc lan nhẹ trong lòng tôi. Ôi cái mùi khói đống rấm lâu lắm rồi tôi không còn được thấy. Đã gần bốn chục năm rồi, kể từ khi mẹ tôi theo mấy chị em chúng tôi ra thành phố sống, rồi bệnh già mà khuất núi, tôi không được ăn Tết ở quê.
  • Ngựa trong đời sống Thăng Long - Hà Nội
    Hà Nội có 5 địa danh gắn với chữ Mã là phố Kim Mã, hồ Mã Cảnh, phố Hòa Mã, phố Hàng Mã và đền Bạch Mã. Tuy nhiên, chữ Mã với nghĩa là ngựa thì chỉ có Kim Mã, Mã Cảnh và Bạch Mã. Tuy nhiên Bạch Mã với nghĩa ngựa trắng chỉ là truyền thuyết, còn chữ Mã trong Hàng Mã và Hòa Mã là chữ Nôm chỉ đồ cúng tế, quần áo mặc khi làm lễ.
  • Y tế Hà Nội đảm bảo thường trực 24/24 giờ dịp Tết Bính Ngọ 2026
    Sở Y tế giao Trung tâm cấp cứu 115 Hà Nội là thường trực phối hợp các đơn vị trên địa bàn bố trí nhân lực, phương tiện đảm bảo công tác cấp cứu, hỗ trợ vận chuyển người bệnh an toàn; sẵn sàng thường trực 24/24 giờ tại Trung tâm Cấp cứu 115 và các trạm vệ tinh cấp cứu...
  • Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm hỏi, tặng quà công nhân vệ sinh môi trường ứng trực Tết Bính Ngọ trên địa bàn Hà Nội
    Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, sáng 15/2 (28 tháng Chạp năm Ất Tỵ), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tới thăm hỏi, động viên, tặng quà lực lượng công nhân lao động vệ sinh môi trường đang ứng trực trên địa bàn Thủ đô Hà Nội. Cùng đi với Thủ tướng có Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền.
Đừng bỏ lỡ
  • Sắc xuân rộn ràng trong không gian nghệ thuật mở tại Nhà Bát Giác
    Tối ngày 15/2, trong không khí xuân lan tỏa khắp Thủ đô, chương trình “Âm nhạc cộng đồng” tiếp tục diễn ra tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ, mang đến cho người dân và du khách một đêm thưởng thức nghệ thuật giàu màu sắc, kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, xiếc và múa.
  • Nhạc sĩ Giáng Son ra mắt MV "Hà Nội những sắc hoa mùa xuân"
    Những ngày giáp Tết 2026, nhạc sĩ Giáng Son vừa giới thiệu dự án âm nhạc đặc biệt mang tên Hà Nội những sắc hoa mùa xuân. Ca khúc được phổ từ bài thơ Hoa Hà Nội của tác giả Dương Quyết Thắng do ca sĩ Hà Trần thể hiện
  • Thủ đô Hà Nội khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tầm vóc, viết tiếp những trang sử hào hùng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước
    Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nội đã trả lời phỏng vấn báo chí nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, trong đó Bí thư Thành ủy khẳng định: Bản lĩnh, trí tuệ và tầm vóc của Thủ đô văn hiến và anh hùng mãi là điểm tựa vững chắc để Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Thủ đô viết tiếp những trang sử hào hùng, tạo những giá trị mới trong giai đoạn cách mạng mới của đất nước! Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu bài phỏng vấn đồng chí Bí thư Thành ủy Hà Nội.
  • “Bản hòa tấu mùa xuân” giữa lòng Thủ đô
    Chiều ngày 15/2, tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” đã mang đến cho công chúng Thủ đô một không gian nghệ thuật ngập tràn sắc xuân với buổi biểu diễn nhạc Jazz mang chủ đề “bản hòa tấu mùa xuân”.
  • Trước mùa
    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Trước mùa của tác giả Đặng Huy Giang.
  • Nhà hát Kịch Hà Nội mang Xuân đến Sơn Tây và Xã đảo Minh Châu
    Tối 16/02/2026 (đêm Giao thừa Tết Bính Ngọ), Nhà hát Kịch Hà Nội đồng thời tổ chức 02 chương trình nghệ thuật “Chào Xuân Bính Ngọ 2026” phục vụ Nhân dân tại xã Sơn Tây và xã Minh Châu (Ba Vì).
  • Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026: Miễn phí hoàn toàn trông giữ xe ô tô, nâng cao chất lượng phục vụ du khách
    Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026 được tổ chức với nhiều điểm mới trong công tác quản lý, phục vụ Nhân dân và du khách, trong đó nổi bật là chính sách miễn phí trông giữ xe các ô tô dịch vụ (biển màu vàng) và xe từ 10 chỗ ngồi trở lên ở các bãi trông giữ xe theo quy định, góp phần giảm chi phí, tạo thuận lợi cho người dân khi tham gia lễ hội.
  • Hương cốm ấy
    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Hương cốm ấy của tác giả Châu Anh Tuấn.
  • Linh vật Ngựa ở Cố đô Huế tạo hình biểu trưng giàu giá trị văn hóa
    Các linh vật Ngựa được trang trí tại Hội Xuân Huế 2026 theo lối ngôn ngữ tạo hình mang tính biểu trưng và hình tượng văn hóa cùng họa tiết trang trí trong kiến trúc và trang phục cung đình triều Nguyễn thể hiện rõ khí chất của Huế.
  • Trình diễn nghệ thuật ca trù "Hàn Lạp Nhã Ca"
    Hàn Lạp Nhã Ca là chương trình giới thiệu nghệ thuật ca trù do các nghệ nhân, ca nương, kép đàn Câu lạc bộ Ca trù Long Thành thực hiện, do Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Khoa làm Chủ nhiệm, phối hợp cùng các ca nương khách mời đến từ Câu lạc bộ Ca trù Lỗ Khê.
Quán Giá và  tướng Lý Phục Man
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO