Làm giàu văn hóa Kinh kỳ

Vẫn còn quá sớm để trả lời, nhưng sau ba năm tao ngộ, văn hóa xứ Аoà i, trấn Sơn Nam Thượng đã cùng văn hóa của đất cổ Mê Linh góp phần tạo nên sự phong phú cho văn hóa Kinh kử³.

Mối "lương duyên" tiửn định

Nhà  nghiên cứu vử Hà  Nội Nguyễn Vinh Phúc từng nói: "Thăng Long - Hà  Nội xưa được xây dựng bởi bốn tiểu vùng văn hóa là : Kinh Bắc, xứ Аoà i, xứ Аông và  Lĩnh Nam. Bốn vùng văn hóa đó đã hòa trộn với đặc trưng văn hóa của Kinh thà nh để tạo nên bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà  Nội". Như vậy có nghĩa là  văn hóa xứ Аoà i, văn hóa trấn Sơn Nam Thượng luôn là  một trong những thà nh tố của văn hóa Thăng Long và  việc hợp nhất Hà  Nội và  Hà  Tây (cũ) như mối "lương duyên" tiửn định.

Hội Gióng đã được UNESCO vinh danh. Ảnh: Bá Hoạt

Có thể thấy rằng, từ lâu những nét văn hóa đặc sắc tạo nên "thương hiệu" cho văn hóa Xứ Аoà i, cho trấn Sơn Nam Thượng tự thân nó đã có sự giao thoa, kết hợp cùng các "thương hiệu" của văn hóa Kinh kử³ để tửa sáng. Ví như hệ thống đửn thử đức Thánh Tản, vị Thánh đứng đầu trong "Tứ bất tử­" của người Việt không chỉ có ở dải đất Sơn Tây, Ba Vì mà  còn được thử tự ở nhiửu nơi khác trên địa bà n Hà  Nội (cũ). Người dân phường Аồng Nhân (quận Hai Bà  Trưng), người dân xã Hát Môn (huyện Phúc Thọ), người dân xã Mê Linh (huyện Mê Linh) đửu thử Hai Bà  Trưng và  hằng năm tổ chức lễ hội tưởng nhớ công ơn Hai Bà  với các nghi lễ khá tương đồng.

Tương tự, lễ hội độc đáo bậc nhất vùng Аồng bằng Bắc bộ - Hội Gióng đã được UNESCO vinh danh có vùng lan tửa ở Thường Tín. Hay như phường rối nước Chà ng Sơn, Thạch Xá (Thạch Thất) cùng phường rối nước Аà o Thục (Аông Anh) và  Nhà  hát Múa rối Thăng Long đã nhiửu lần "hội ngộ" biểu diễn phục vụ công chúng tại Bảo tà ng Dân tộc học, đồng thời là m "sứ giả" giới thiệu văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế qua các liên hoan rối nước. Phường Ca trù Thượng Mỗ (Аan Phượng), An Khánh (Hoà i Аức), Chanh Thôn (Phú Xuyên), Lỗ Khê (Аông Anh) và  CLB Ca trù Hà  Nội, Ca trù Thăng Long... cũng đã nhiửu lần tao ngộ lảy nhịp sênh, nhịp phách là m say lòng du khách gần xa...

Hơn thế, tò he Xuân La, xã Phượng Dực (Phú Xuyên) tự thân nó tìm "đường sống" trên khắp ba mươi sáu phố phường của Hà  Nội cũ và  hầu như không "vắng mặt" tại bất cứ lễ hội nà o từ thà nh thị đến nông thôn... Sức lan tửa và  sự giao thoa văn hóa như những mạch ngầm âm ỉ chảy, chỉ chử có mối lương duyên là  quyện và o nhau, giúp nhau hội tụ và  tửa sáng. Аiửu nà y cà ng được minh chứng rõ hơn qua các lễ hội khai xuân của Hà  Nội sau khi mở rộng, qua sự thà nh công của Аại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long với nhiửu hoạt động văn hóa dân gian vô cùng độc đáo, hấp dẫn.

Cùng hội tụ và  tửa sáng

à”ng Nguyễn Chí Bửn, Viện trưởng Viện Văn hóa - Nghệ thuật Việt Nam khẳng định: "Việc mở rộng Thủ đô cho đến thời điểm nà y chỉ mang tính chất mở rộng địa giới hà nh chính, còn đặc trưng của các tiểu vùng văn hóa vử cơ bản không có gì thay đổi". Cũng theo ông Nguyễn Chí Bửn, văn hóa có sức mạnh nội sinh, nó được định hình qua hà ng nghìn năm lịch sử­ nên không dễ gì thay đổi, do đó trước mắt cũng như lâu dà i sẽ không có chuyện văn hóa xứ Аoà i hay trấn Sơn Nam Thượng sẽ bị "đồng hóa", "lép vế" trước văn hóa Kinh kử³, cà ng không có chuyện văn hóa Kinh kử³ bị pha tạp, lai căng bởi văn hóa các vùng miửn khác.

Cùng quan điểm nà y, ông Hứa Аức Thịnh, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây cho biết: Từ khi vử Hà  Nội, chưa bao giử cán bộ, nhân dân Sơn Tây bị áp đặt trong việc quản lý và  thực hà nh văn hóa, cũng chưa bao giử phải bức xúc vì nét văn hóa đặc trưng của địa phương mình bị thay đổi. Hơn thế, người dân xứ Аoà i còn học được nét văn minh, thanh lịch của người Trà ng An thông qua những việc là m cụ thể như tất cả các phường, xã đửu có đội thu gom rác thải, không vứt rác ra đường, dán quảng cáo rao vặt (QCRV) trái phép lên tường, tổ chức việc cưới, việc tang văn minh, tiết kiệm...

Nhử đó, số hộ gia đình đạt danh hiệu "gia đình văn hóa" của thị xã Sơn Tây mỗi năm tăng từ 2-3%... Chung niửm vui, ông Phạm Văn Luật, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Mê Linh chia sẻ: Hiện nay các hoạt động văn hóa, thể thao của huyện Mê Linh sôi động hơn rất nhiửu. Nếu như trước đây cả huyện chỉ có gần 20 đội văn nghệ quần chúng thì hiện nay hơn 90 thôn, là ng của Mê Linh đã thà nh lập đội văn nghệ, duy trì hoạt động thường xuyên. Nhiửu trò chơi dân gian như đấu vật, kéo co, cử người, đánh đu... từng bước được phục hồi và  phát triển. Tình trạng xâm lấn di tích đã được ngăn chặn. Việc tổ chức cưới, tang, lễ hội có bước chuyển biến rõ rệt. Аiển hình là  mô hình tang văn minh ở thôn Yên Bà i, xã Tự Lập.

Ba năm trước, việc tang ở Yên Bà i còn rất nhiửu hủ tục, ăn uống linh đình, nhưng hiện nay việc tang do chính quyửn thôn đảm nhiệm, bử hẳn ăn uống, lễ chín, lăn đường... Kết quả của sự hội tụ, giao thoa văn hóa giữa các tiểu vùng còn được thể hiện rõ hơn qua những con số hà ng chục di tích được trùng tu tôn tạo đúng quy trình, hà ng trăm nhà  văn hóa thôn mới được xây dựng, với tỷ lệ hộ gia đình văn hóa của thà nh phố năm 2010 tăng 0,2%, tỷ lệ là ng văn hóa tăng 4,2%, đơn vị văn hóa tăng 12,8% so với năm 2009... "Văn hóa vốn là  cái thượng tầng, kinh tế là  hạ tầng.

Hạ tầng giải quyết được thì thượng tầng cũng theo đó phát triển. Vì thế, trong quá trình xây dựng và  phát triển Thủ đô hôm nay, kinh tế và  văn hóa phải được quan tâm đồng bộ. Аó là  yêu cầu và  cũng là  nhu cầu tất yếu", ông Nguyễn Chí Bửn nói.