Âm nhạc

Ký ức về cha và bản tình ca ngày thống nhất đất nước

NSND Việt Hương • 19:40 03/05/2025

Từ năm 13 tuổi, tôi theo bố (nhạc sĩ Lê Việt Hòa) ra Hà Nội học tại Nhạc viện, trong khi mẹ vẫn dạy học ở quê, chăm lo cho các em và bà ngoại. Hai bố con sống trong căn phòng nhỏ 16m² trên tầng 2 khu nhà lắp ghép E2, Tập thể Đài Tiếng nói Việt Nam (128 Đại La).

Nhà nghèo, đồ đạc đơn sơ - chỉ có hai chiếc giường cũ, một giá sách nhỏ, cây đàn guitar, chiếc tủ xinh xắn cao hơn mét và chiếc quạt con cóc. Nhưng trong không gian chật hẹp ấy, tình cha con và âm nhạc vẫn luôn tràn đầy.

Nhạc sĩ Lê Việt Hòa cùng con gái Lê Thị Bằng Hương (NSND Việt Hương)

Bố tôi không chỉ là cha mà còn là người thầy, người dẫn dắt tôi trên con đường nghệ thuật. Nhà chỉ có hai bố con nên tôi thường được bố cho theo dự các buổi liên hoan, hội họp cùng những nhạc sĩ tiền bối - bạn bè thân thiết của ông. Nhờ vậy, từ nhỏ, tôi đã có cơ hội gặp gỡ nhiều nhạc sĩ lão thành, trở thành đứa trẻ con được các bác sai vặt, khi thì đi mua vài bìa đậu, lúc lại ít vó bò hay cút rượu để các bác vừa nhâm nhi vừa bàn chuyện đời, chuyện văn hóa nghệ thuật. Các bác đều là những nhạc sĩ tài hoa, văn minh, luôn đi trước thời đại. Có lẽ nhờ những lần “chầu rìa” lặng lẽ lắng nghe mà tôi già dặn hơn so với bạn bè cùng trang lứa. Tôi cũng thấy mình may mắn khi được hiểu thêm về đời sống văn nghệ sĩ vì các bác chẳng giấu diếm gì, luôn trải lòng rất thật…

Nhiều lần, tôi có dịp theo bố trong những chuyến đi sáng tác, mỗi chuyến đi đều để lại trong tôi những kỷ niệm khó quên. Tôi nhớ một đêm hè oi ả ở nông trường chè Sông Cầu (Thái Nguyên), bố con tôi vác cây đàn ghi-ta ra đồi chè ngồi hát. Tiếng đàn, tiếng hát vang lên giữa không gian tĩnh mịch, khiến mọi người trong nông trường lục tục kéo ra nghe, quây quần bên nhau đến quá nửa đêm. Tôi cũng không quên lần theo bố lên Hà Tuyên (nay tách thành 2 tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang). Ban ngày, bố bận làm việc, tối đến, các cô chú đưa bố con tôi đi chơi trên sông Gâm. Chúng tôi ngồi trên ca nô, lao hết tốc lực ngược về thượng nguồn rồi thả cho thuyền trôi tự do trở về bến. Đêm ấy, trời trong, trăng sáng vằng vặc. Bố ôm đàn đệm cho tôi hát, có lúc tôi tự chơi đàn ghi-ta, say sưa cất giọng giữa không gian mênh mông của miền sơn cước. Cảnh vật tĩnh lặng, chỉ có tiếng đàn hát hòa vào dòng sông lững lờ trôi. Nghĩ lại, tôi vẫn thấy đó là một khoảnh khắc thật đẹp, thật nên thơ và lãng mạn…

Từ trái qua phải: Nhạc sĩ Mộng Lân, ông Chấn, nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, nhạc sĩ Lê Việt Hòa, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, NSND Việt Hương, nhạc sĩ Trần Triền trong một buổi gặp gỡ tại Hà Nội.

Từ thiếu sinh quân, bố tôi nhập ngũ, trở thành bộ đội và thăng cấp bậc dần lên Trung úy, Đại đội phó Trung đoàn 269, Quân khu Hữu Ngạn. Đến năm 1959, ông chuyển ngành, theo học tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Sau khi tốt nghiệp, bố công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam, trở thành một nhạc sĩ gắn bó với sóng phát thanh và sáng tác nhiều ca khúc mang đậm chất dân gian. Trong số đó, có thể kể đến những tác phẩm như: “Gửi em chiếc nón bài thơ”, “Gửi Sông La”, “Mùa xuân trên sông Tô”, “Rừng Hà Tuyên quê em”, “Cô gái Na Hang”, “Nhớ xứ Đoài”, “Về đồng trăng”, “Cửa sổ xanh”... Đặc biệt, với “Gửi Sông La” và “Gửi em chiếc nón bài thơ”, nhiều người lầm tưởng quê nội tôi ở Nghệ An. Nhưng thực ra, gốc gác bà nội tôi trước ở vùng Tam Hiệp (xứ Đoài) và ông nội tôi ở vùng Phú Diễn (Từ Liêm, Hà Nội). Có lẽ, chính tình cảm đặc biệt dành cho mảnh đất xứ Nghệ hiếu học, giàu truyền thống văn hóa đã thôi thúc bố sáng tác những ca khúc hay nhất của mình về miền Trung.

Mùa xuân 1975, dự cảm chiến thắng, Trung ương chỉ thị cho các nhạc sĩ của Đài Tiếng nói Việt Nam chuẩn bị viết một số ca khúc để sẵn sàng chào đón ngày thống nhất đất nước. Khi ấy, nhạc sĩ Phạm Tuyên viết “Như có Bác trong ngày vui đại thắng”, nhạc sĩ Hoàng Hà có “Đất nước trọn niềm vui”. Bố tôi cũng được giao nhiệm vụ sáng tác, nhưng ông chọn một hướng đi riêng. Thay vì viết những ca khúc trực diện ca ngợi niềm vui vỡ òa như bác Phạm Tuyên hay bác Hoàng Hà, ông muốn sáng tác một bản tình ca để tôn vinh thành quả của hòa bình, thống nhất. Bởi vậy, khi bắt gặp bài thơ của nhà thơ Sơn Tùng - một tác phẩm trùng ý tưởng với bài thơ “Nón bài thơ” mà ông đã viết năm 1955, bố tôi đã quyết định phỏng thơ (phỏng thơ chứ không phải phổ thơ) để sáng tác ca khúc của riêng mình.

Từ cảm xúc trong bài thơ của nhà thơ Sơn Tùng và sự đồng điệu trong tư duy, bố tôi đã sáng tác ca khúc “Gửi em chiếc nón bài thơ”. Là một bản tình ca chào đón ngày hội non sông thống nhất, ca khúc có câu: “... em đội nón bài thơ đi đón ngày hội lớn...”. “Ngày hội lớn” ở đây chính là ngày 30/4 - ngày thống nhất đất nước. Bài hát không chỉ đáp ứng yêu cầu mừng ngày giải phóng mà còn tôn vinh thành quả của hòa bình. Bố tôi nói, tác phẩm của ông vừa đáp ứng được “yêu cầu chính trị” vừa thể hiện được chất trữ tình theo đúng mong muốn.

Trong kháng chiến, các ca khúc cách mạng, cổ vũ tinh thần chiến đấu của người lính mới được khuyến khích sáng tác, còn tình ca ít có cơ hội xuất hiện. Chỉ sau ngày thống nhất, dòng chảy tình ca mới thực sự bùng nổ. Tuy nhiên, theo làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, ca khúc của bố tôi chính là bản tình ca đầu tiên được công bố sau ngày đất nước thống nhất. Tôi ghi nhớ điều này qua lời kể của nhạc sĩ Thụy Kha, người từng nói với tôi về dấu ấn đặc biệt của bài hát. Sau này, khi thực hiện bộ phim tài liệu về bố mình mang tên “Lê Việt Hòa: Vòm trời nón bài thơ” với kịch bản do chính nhạc sĩ Thụy Kha chấp bút, tôi càng thấm thía hơn giá trị của tác phẩm. Trong phim, lời bình của ông có đoạn: “Nón bài thơ – bản tình ca đầu tiên sau ngày thống nhất đất nước của Lê Việt Hòa”.

Bố tôi kể rằng khi ca khúc “Gửi em chiếc nón bài thơ” ra đời, bài hát là một bản tình ca thuần túy, trong đó chỉ có duy nhất một từ “Nghệ” dùng để xác định địa danh, còn lại toàn bộ ca từ chỉ nói về tình yêu đôi lứa được trọn vẹn nhờ đất nước đã thống nhất. Lúc bấy giờ, một lãnh đạo của thành phố Huế, sau khi nghe ca khúc, đã rất yêu thích và ngỏ lời với bố tôi: “Anh ơi, anh có thể thay từ “xứ Nghệ” thành “xứ Huế” được không? Vì Huế cũng nổi tiếng với nón Huế mà”. Việc thay đổi này rất đơn giản, chỉ cần luyến một nốt nhạc cho chữ “Huế” là đủ. Nếu đồng ý, có lẽ bố tôi đã nhận được một khoản thù lao đáng kể. Nhưng dù khi ấy còn nghèo, bố tôi vẫn kiên quyết giữ nguyên ca từ, bởi ông muốn tôn trọng lịch sử.

“Gửi em chiếc nón bài thơ” - bản tình ca sau ngày thống nhất đất nước.

Bố tôi giải thích, từ xa xưa, chiếc nón đẹp và nổi tiếng của cha ông chính là nón Nghệ. Điều này thể hiện rõ trong các tài liệu lịch sử, khi nón Nghệ từng được đưa vào tục thách cưới của giới nhà giàu và quan lại từ hơn 300 năm trước. Khi nghiên cứu văn hóa để sáng tác, ông đã tìm hiểu và đọc được một bài thơ cổ có tên “Thách cưới”, được dịch từ Hán Nôm, có niên đại hơn 300 năm:

Em là con gái nhà giàu
Mẹ cha thách cưới ra màu xinh sao
Cưới em trăm tấm lụa đào
Một trăm hòn ngọc, hai mươi tám ông sao
trên trời
Tráp tròn dẫn đủ trăm đôi
Ống thuốc bằng bạc, ống vôi bằng vàng
Sắm xe tứ mã đem sang
Để quan viên họ nhà nàng đưa dâu
Ba trăm nón Nghệ đội đầu
Mỗi người một cái quạt tầu thật xinh...

Bên cạnh đó, xứ Nghệ còn có truyền thống lâu đời về nghề làm nón, minh chứng qua những câu hát ví phường nón đặc trưng của vùng đất này. Sau này, khi chúa Nguyễn chọn Huế làm kinh đô, mọi tinh hoa từ khắp nơi đều tập trung về đây để buôn bán, trong đó có nghề làm nón. Dần dần, người Huế cũng sản xuất nón, và nón Huế trở nên nổi tiếng ở thời kỳ sau. Quyết định giữ nguyên ca từ gốc của bài hát, bởi ông muốn tôn trọng và bảo tồn lịch sử của nón Nghệ - loại nón đẹp và danh tiếng đã có từ nhiều thế kỷ trước, gắn liền với văn hóa truyền thống của dân tộc./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • “Thần đồng âm nhạc” gốc Việt  Shumo AG ra mắt MV Pop Dance đầu tay
    Tiếp nối chuỗi gặt hái thành công vang dội trên trường quốc tế trong năm 2026, nghệ sĩ trẻ gốc Việt Shumo AG chính thức trở lại đường đua âm nhạc với MV "Young Boy Young Girl".
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • Ca sĩ Nguyễn Đức Thương Thảo ra mắt album đầu tay “Nỗi nhớ lăn tròn”
    Ca sĩ Nguyễn Đức Thương Thảo vừa ra mắt công chúng album đầu tay mang tên “Nỗi nhớ lăn tròn”, gồm 8 ca khúc do nhà thơ, nhạc sĩ Ngọc Lê Ninh sáng tác. Với giai điệu trữ tình, sâu lắng và ca từ giàu chất thơ, album đánh dấu một cột mốc trong hành trình âm nhạc của nữ ca sĩ trẻ, đồng thời đưa giọng hát của cô đến gần hơn với thế giới sáng tác giàu cảm xúc của Ngọc Lê Ninh.
  • Hồ Gươm mở ra không gian sáng tạo nghệ thuật mới giữa lòng Thủ đô
    Không chỉ là điểm đến văn hóa, lịch sử quen thuộc, khu vực Hồ Gươm đang từng bước mở rộng những trải nghiệm nghệ thuật cộng đồng, tạo thêm không gian gặp gỡ giữa nghệ sĩ và công chúng. Những chương trình âm nhạc được tổ chức trong không gian mở góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, đồng thời khơi gợi sức sáng tạo nghệ thuật giữa lòng Hà Nội.
  • Bồi đắp tình yêu văn hóa Hà Nội từ những giai điệu cuối tuần
    Diễn ra định kỳ vào 17h mỗi Chủ nhật hằng tuần, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của những tâm hồn yêu nghệ thuật, nơi mọi người có thể thả mình trong những giai điệu jazz nồng nàn cùng những bài ca đi cùng năm tháng.
  • Điểm hẹn cuối tuần cùng những giai điệu jazz giữa lòng Hà Nội
    Vào 17h ngày 8/11, tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” sẽ đưa khán giả bước vào không gian âm nhạc nhiều sắc thái, nơi những ca khúc thân thuộc về Hà Nội gặp gỡ các giai điệu jazz quốc tế. Qua phần trình diễn của NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club, âm nhạc trở thành nhịp cầu kết nối công chúng với nghệ thuật giữa không gian công cộng của Thủ đô.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • [Video] Khẳng định giá trị di sản Quốc Tử Giám trong kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chiều 11/11, tại sân Bái Đường, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Thủ đô Hà Nội), Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”.
  • Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất: Cơ sở để xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới
    Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 24/11/1946 có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định vị trí, vai trò, sứ mệnh của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới.
Ký ức về cha và bản tình ca ngày thống nhất đất nước
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO