Chùa Một Cột còn có tên gọi là Diên Hựu Tự hoặc Liên Hoa Đài, tọa lạc ở phố Chùa Một Cột, quận Ba Đình, Hà Nội, được xây dựng vào năm 1049. Tương truyền, chùa được xây theo giấc mơ của vua Lý Thái Tông (1028-1054) - vị vua thứ hai của Triều Lý và theo gợi ý thiết kế của nhà sư Thiền Tuệ.
Vào năm 1049, vua Lý Thái Tông đã mơ thấy Quán Thế Âm Bồ Tát tọa trên một đài sen, sau đó Phật Bà còn mời nhà vua ngự cùng. Khi biết câu chuyện chiêm bao của vua Lý Thái Tông, nhà sư Thiền Tuệ đã khuyên vua nên xây dựng một ngôi chùa với cột đá, tòa sen đặt trên cột như đã thấy trong mơ, đặt tên là Diên Hựu, có nghĩa là “phúc lành dài lâu”.
Vở kịch “Huyền tích chùa Một Cột” đưa người xem trở về thời kỳ thịnh trị đó của đất nước để khám phá câu chuyện lịch sử độc đáo và hấp dẫn này. Cùng với tư liệu lịch sử, những tương truyền trong dân gian, tác giả Lê Thế Song đã hư cấu một cách hợp lý để có cốt truyện kịch khá hấp dẫn, lôi cuốn. Trong đó, có những mâu thuẫn trong triều đình, những âm mưu của kẻ ngoại bang... Xung đột lớn nhất trong vở kịch là âm mưu của giặc muốn cắm chiếc cột lớn để phá long mạch đang thịnh của đất nước. Nhưng vua Lý Thái Tông - một bậc quân vương anh minh, cơ trí, đã biến âm mưu đen tối đó thành điểm sáng khi xây dựng trên chiếc cột một ngôi chùa mang hình dáng hoa sen như thấy trong giấc mơ…
Thông qua huyền tích về sự ra đời của chùa Một Cột, vở diễn tái hiện một giai đoạn thịnh trị của đất nước thời Lý, từ đó nổi bật hình tượng vua Lý Thái Tông với thuật “trị nước lấy nhân tâm làm trọng”. Đúng như lời thoại của nhân vật vua Lý Thái Tông còn ấn tượng mãi với người xem: “Phải lấy nhân trị đức, muốn an dân thì phải biết nghe lời can gián của các bậc trung thần, bởi xưa nay ai được nhân tâm thì hưng thịnh, ai cậy vào sức thì sẽ mất. Bình thiên hạ, ở trí chứ không ở sức, thu tấm lòng thiên hạ ở nhân chứ không phải ở bạo…”.
Nghệ sĩ ưu tú, đạo diễn Bùi Như Lai đã chọn cách kể chuyện gần gũi, mộc mạc, giàu tính ước lệ để người xem dễ tiếp nhận. Các tuyến nhân vật được khắc họa rõ nét, cốt truyện mạch lạc, thiết kế sân khấu linh hoạt, âm thanh, ánh sáng chỉn chu hỗ trợ nhiều cho thành công vở diễn. Dàn diễn viên bên cạnh những gương mặt kỳ cựu như Nghệ sĩ nhân dân Lệ Ngọc (vai hoàng hậu Thiên Cảm), nghệ sĩ Văn Hải (vai vua Lý Thái Tông), còn có các nghệ sĩ Anh Tuấn, Lâm Cương, Thu Phương, Lưu Hoàng, Diệu Linh, Anh Đào… Tuy khá quen thuộc nhưng với diễn xuất đa dạng, vững chắc, họ đã tạo nên dấu ấn riêng.
Với vở diễn “Huyền tích chùa Một Cột”, thêm một lần nữa Sân khấu Lệ Ngọc cho thấy sự dấn thân tìm tòi, khai thác đề tài lịch sử với mong muốn thế hệ hôm nay thêm hiểu biết lịch sử, nâng niu những giá trị văn hóa, từ đó khơi dậy niềm tự hào, tình yêu nước, tình đoàn kết dân tộc.
