Hữu Thỉnh - Mưa ẩm cả hồn anh

Anh đang ngồi đọc tập bản thảo đánh máy mửng pơ-luya. Nhà  thơ Trúc Thông giới thiệu với tôi: Kim à , đây là  anh Hữu Thỉnh - bạn mình - nhà  thơ và  là  đại úy Bộ tư lệnh thiết giáp đến chơi. Tay bắt mặt mừng, Hữu Thỉnh nói chuyện với tôi thật cởi mở. Hóa ra, tập bản thảo anh đang đọc là  tập Lá Cử của nhà  thơ Oan Wuytman - nhà  thơ Mử¹. Bản thảo chưa in thà nh sách, truyửn tay nhau đọc trong giới bạn bè là m thơ thuở ấy. Sau nà y, khi gặp lại, Hữu Thỉnh thường "kiểm tra" trí nhớ của tôi cái lần gặp đầu tiên khó quên ấy.

Lại nữa, tôi có kỷ niệm với riêng anh trong khi biên soạn cuốn Ai vử Kinh Bắc (NXB Thanh Niên - 2000). Bà i Chiửu sông Thương được đông đảo bạn đọc yêu thơ nhắc đến, đọc và  thuộc, trong đó có những câu thơ thật gợi: Dùng dằng hoa quan họ - Nở tím bử sông Thương. Bà i nà y nhà  thơ Hữu Thỉnh viết cách đây hơn 30 năm trên một chuyến tà u đêm. Hồi ấy, anh lên Ty văn hóa Hà  Bắc sơ tán ở xóm Chùa, xã Tân Mử¹ - Yên Dũng liên hệ đón đoà n văn công quan họ vử biểu diễn ở Bộ Tư lệnh Binh chủng thiết giáp.

Việc đơn vị giao không thà nh (Аoà n nghệ thuật quan họ đi theo kế hoạch là m phim của xưởng phim truyện Việt Nam). Nhưng bà i thơ bù lại chuyến đi vất vả của anh. Sau bà i thơ Chiửu sông Thương tác giả đã dứt khoát lựa chọn theo hướng tiếp nhận và  chuyển hóa mạch nguồn văn hóa dân gian để tạo nên bản sắc riêng cho thơ mình. Аược anh kể lại những gì có liên quan, tôi đã chọn và  bình bà i thơ nà y.

Nhà  thơ Hữu Thỉnh có trí nhớ và  sự mẫn cảm khá đặc biệt chẳng phải riêng gì tôi, bạn bè trong giới văn học thán phục mỗi khi gặp anh, Hữu Thỉnh nhắc lại những kỷ niệm tươi rói như mới hôm qua, hôm kia... Hữu Thỉnh cẩn trọng trong công việc, chí nghĩa chí tình trong quan hệ bạn bè, đồng nghiệp nên nhiửu người quý và  nể anh. Theo tôi, hình như ẩn giấu đằng sau con người quản lý với cương vị Chủ tịch Hội Nhà  văn Việt Nam còn là  một hồn thơ Hữu Thỉnh với nhiửu da diết, đắm say, nặng lòng với thơ:

Em ở kử bên hoa trước mặt/Ngà y mai thương nhớ đã qua trời

(Ấm lạnh)

của những xao động trong lòng:

Trời biết ta xa cách/Soi biển, soi không đà nh/Xuân vử chưa đủ lá/Mưa ẩm cả hồn anh

(Tám câu)    

Аằng sau một người lính dầy dạn trận mạc vẫn là  tấm lòng đồng đội sẻ chia:

Anh vịn và o tiếng hát vượt gian lao/Những năm Trường Sơn bạn bè trong trẻo quá/Tiếng hát đi rồi căn hầm ở đó/Thà nh chiếc hộp đà n giữa lòng đất âm sâu

(Tiếng hát trong rừng)

của những nhắn nhủ ân tình:

Trong cuộc chiến tranh nà y/Аừng để ngượng với nhau khi gặp mặt

(à nghĩ không vần)

Аằng sau nỗi lòng của người con trai xa nhà  đánh giặc vẫn không nguôi ngoai nhớ vử mẹ già  trong căn nhà  bé nhử - hà nh trang suốt cuộc đời anh:

Bước chân con chưa kín mảnh sân nhà /Phía biên giới lại những ngà y súng nổ/Ngôi nhà  mẹ là  chiếc ga bé nhử /Chúng con đến và  đi trong suốt cuộc đời mình

(Ngôi nhà  của mẹ)

Nhà  thơ Hữu Thỉnh

của những nghẹn thắt mất mát người thân trong từng mảnh đất:

Anh không giữ cho mình dù chỉ là  ngọn cử /Аất thì rộng anh không vuông đất nhử/Аất và  trời Phan Thiết có anh tôi

 (Phan Thiết có anh tôi)

Duyên kử³ ngộ của tôi với nhà  thơ Hữu Thỉnh - có thể trực tiếp hoặc gián tiếp - đửu có những nguyên cớ. Hồi công tác ở báo Hà  Bắc, tôi thân với anh Аỗ Tuân vốn là  bạn học với anh Hữu Thỉnh hồi còn phổ thông (anh đã mất bởi một căn bệnh trọng). Biết tôi là m thơ, lại cùng là m việc ở phòng tòa soạn, anh thường gọi tôi sang uống trà , nhâm nhi chén rượu hoặc phập phèo điếu thuốc. Chuyện nhà , chuyện công việc, chuyện bếp núc tòa soạn... vòng vèo thế nà o anh cũng đửu trở lại chuyện quê, chuyện chiến trường, chuyện những năm thiếu thời... nhất là  chuyện thơ.

Anh Tuân kể: - Hữu Thỉnh ham đọc sách, có được đồng nà o anh đửu mua sách, đọc ngấu nghiến. Nhà  anh xa lại trọ học, ở cùng phòng với anh Thỉnh nên thương nhau lắm! Có những đêm khuya trong ánh đèn le lói, anh nhìn thấy Hữu Thỉnh ra đứng dưới loa phóng thanh nghe hết buổi tiếng thơ của Аà i tiếng nói Việt Nam mới vử, người ướt đẫm sương khuya.

Ra Hà  Nội công tác, anh đến tòa soạn báo Văn nghệ thăm bạn cũ, Hữu Thỉnh bử cả buổi tiếp anh, hà n huyên với anh vẫn như đôi bạn cùng trường Tô Hiệu - Vĩnh Yên ngà y nà o. Ngà y ấy, anh Аỗ Tuân là  Hiệu đoà n trưởng phụ trách học tập, Hữu Thỉnh là  Hiệu đoà n phó phụ trách văn thể. Cả hai người đửu yêu văn và  học giửi môn văn. Riêng anh Аỗ Tuân thì học đửu cả văn và  toán. Còn Hữu Thỉnh thì lệch hẳn sang văn. Và  họ đửu rất nghèo. Anh Аỗ Tuân nhắc mãi những mo cơm nắm và  những đôi guốc mộc thuở hà n vi...

Năm tháng gian khó cứ thấm và o anh như "tro vùi trong lử­a" là m nên diện mạo đời và  thơ Hữu Thỉnh. Anh hiểu được cái giá của sự hy sinh, của chia xa nên cũng thấm cái giá của đảo lộn cuộc sống, của người biết nỗi lo cho đời:

Chưa viết chợ đã đông/Chưa viết đồng đã bạc/Người than thở vì mất mùa nhân nghĩa

(Tạp cảm)

Аá rơi hạt chắc đầu bông rụng/Ếch nhái kêu ran cử hội hè/Hạt lép vồng lên trương với gió/Аồng như canh bạc nước như mê

(Mưa đá)

và  mỗi sớm mai anh tự tìm lời an ủi:

Buổi sáng thức dậy/Mùa đã qua, mùa đã qua/Những khung cây hoang vắng/Аi qua nhiửu mũ áo/Аể tìm một bà n tay

(Buổi sáng thức dậy)  

Tri âm ấy sao mà  thiếu vắng là m vậy? Cả đời đi tìm mà  cứ thấy ngút xa... cứ chập chửn như ảo ảnh trước mặt, như "cuốc kêu gì mà  khắc khoải trưa nay". Chợt thấy bóng hình nhà  thơ nhẫn nại trong tư thế ấy, tư thế vừa ngẫm ngợi, vừa vấn hửi kiếp người:

Tôi ngồi buồn tôi đếm ngón tay/Có mười ngón tay đếm đi đếm lại/Аếm đi đếm lại trời ngả sang chiửu

Và  anh ngộ được:

Chúng ta bị cái chết gạt vử một phía/Bị hư danh gạt vử một phía/Phải vượt mấy trùng khơi mới bắt gặp nụ cười/Vừa bắt gặp nụ cười/Thì lại nghe tiếng cuốc

(Nghe tiếng cuốc kêu)

Cũng vì duyên kử³ ngộ, tôi mới thấy ra một điửu ngỡ như đơn giản: "Người là m sao chiêm bao là m vậy". Người và  Thơ trong Hữu Thỉnh nhất quán nhau. Hiện nay anh là  người phụ trách cao nhất Hội Nhà  văn Việt Nam, đôi khi được lòng người nà y, mất lòng người kia là  điửu khó tránh khửi. Nhưng Hữu Thỉnh biết chăm chút vì sự sáng tạo của các nhà  văn (trong phạm vi có thể). Anh đã từng hiểu sự nhọc nhằn và  vinh nhục của nghử văn. Và  anh vẫn đang lặng lẽ theo đuổi cái nghiệp ấy, mặc dù thời gian để dà nh cho sáng tác ít hơn. Mặc dù bận rộn trong công việc điửu hà nh Hội, anh vẫn âm thầm là m thơ. Thơ là  nghiệp chướng mà . "Аã mang cái nghiệp và o thân". Thi hà o Nguyễn Du đã dạy rồi. Аố có sai...