Các phong tục cần biết khi đến là ng bản của đồng bà o các dân tộc

1. Khi đến bản là ng

Trên đường và o nhà  người Hà  Nhì, khi thấy một cánh cổng chà o dựng tạm phía trên buộc tua tủa những dao gỗ, kiếm gỗ, đầu cánh gà  ... đó là  lúc rong là ng đang tổ chức lễ cúng xua đuổi tà  ma.

Tương tự như vậy hà ng năm các nghi lễ chung cúng thần là ng, xua đuổi ma ác của đồng bà o Tà y, thái, Giáy, Là o, Bố y, Xá Phó... thường được tổ chức và o tháng 2 hoặc tháng 6, tháng 7 âm lịch. Khi cúng đồng bà o đặt các dấu hiệu kiêng kửµ cấm người lạ và o là ng như buộc chùm lá xanh ở cột cao trên đường và o là ng hoặc đan phên mắt cáo, buộc và o đó xương hà m lợn, trâu, bò. Cả là ng không ai đi là m, không cho người lạ và o là ng. Nếu người lạ vô tình gồng gánh, đội nón, che ô, đeo gùi, ba lô... và o là ng sẽ bị phạt bằng cách nộp đủ số lễ vật để là m lại lễ cúng là ng. Trường hợp có việc khẩn cấp, muốn và o là ng ngay, khách lạ phải bử mũ, ba lô, gồng gánh ... tất cả đồ đạc đửu phải xách tay. Như vậy mới mong được giảm hoặc miễn phạt.

Mỗi là ng đồng bà o các dân tộc ở Là o Cai đửu có khu rừng cấm, thử thế lực siêu nhiên. Nơi thử cúng có thể ở gốc cây to, hòn đá lớn ở trong rừng. Rừng cấm là  khu rừng chung của cả là ng. Mọi người tự nguyện bảo vệ rừng, không ai được tự tiện chặt phá, phóng uế, trai gái không được phép đến nơi đó tâm tình.

2. Khi và o thăm nhà 

Trước khi và o thăm nhà  đồng bà o các dân tộc, du khách cần quan sát kử¹, nếu thấy ở trước cử­a nhà , ở đầu cầu thang cắm hoặc treo một cà nh lá xanh, một cà nh gai hoặc cắm một tấm phên đan hình mắt cáo... Аó là  những dấu hiệu kiêng cấm, gia đình không muốn người lạ và o nhà .

Nhà  người Hà  Nhì Аen có hai lớp cử­a, khách xa tới chỉ nên và o cử­a thứ nhất. Nếu muốn và o cử­a thứ hai thì phải được gia đình chủ đồng ý.

Nhà  người Thái có đầu cầu thang, phụ nữ chỉ được lên cầu thang có sân phải ( bên trái), không được lên cầu thang bên phải.

Ở vị trí quan trọng nhất trong nhà  (vách nhà  ở gian giữa hoặc góc đầu nhà  sà n, là  nơi thử tổ tiên. Trang trí nơi thử tổ tiên mỗi dân tộc có khác nhau, nhưng đửu chung một quan niệm : Nơi thử tổ tiên là  chốn linh thiêng nhất . Khách không dược đặt mũ, nón, tư trang và  đồ dùng khác ở nơi đó, không được sử tay lên các đồ thử cúng . Khi ngồi không được quay lưng và o nơi thử. ở vùng người Thái Аen, phụ nữ không được đến gian đầu ngồi nhà  sà n- nơi thử tổ tiên.

Bếp lử­a vừa là  nơi nấu nướng vừa là  nơi tiếp khách của đồng bà o các dân tộc, đồng thời là  nơi thiêng liêng thử vua bếp, thần lử­a. Do đó có nhiửu kiêng kị liên quan đến bếp lử­a, ngồi cạnh bếp lử­a sưởi không đặt chân lên hoặc là m xê địch hòn đá kê là m kiửng , vì theo quan niện của một số dân tộc thì các hòn đá nà y là  nơi trú ngụ của thần lử­a . Khi đun nấu đồng bà o Tà y, Thái, Nùng, Giáy, Bố Y, Là o, Lự... đửu chú ý đặt quay ninh, chảo, nồi lên bếp không được để hai quay nồi , chảo theo hương cây xà  ngang (vì đó là  hướng nằm của người chết) mà  phải đặt theo hướng đòn nóc nhà  . ở vùng đồng bà o Mông, Dao, Hà  Nhì.... khi đưa củi và o bếp, không đưa ngọn và o trước, vì quan niện sợ con gái gia chủ sau nà y sẽ sinh ngược. Khi ngồi gần bếp , du khách không quay lưng và  giẫm chân và o bếp.

Trong ngôi nhà  đồng bà o các dân tộc cử­a và  cây cột chính cũng là  vị trí linh thiêng thử thần cử­a, thần cột cái. Vì vậy không nên ngồi bậu cử­a hoặc treo mũ nón và  tựa lưng và o cột cái.

Ở vùng người Thái, Tà y, Kháng, La Ha, Phú Lá kiêng không đem lá xanh, cà nh cây xanh, rau xanh và o cử­a chính.

Аồng bà o kiêng không huýt sáo ở trong nhà , vì nó là  tín hiệu gọi ma tà , bão giông.

3. Giao tiếp sinh hoạt

Chà o hửi: Khi đến nhà , đi đường, khách cần chủ động chà o hửi bằng thái độ chân thà nh, nụ cười thật thà  sẽ xoá đi mặc cảm bất đồng ngôn ngữ. Khi chia tay có thể bắt tay, không cần nói lời tạm biệt, hẹn gặp lại nhưng luôn nở nụ cười. Không xoa tay lên đầu trẻ em người Mông, Dao, vì theo quan niện của họ, hồn người trú ngụ ở đầu, người lạ sử và o , hồn hoảng sợ bử trốn ,là m cho trrẻ hay bị ốm đau.

Khi ăn uống: Mỗi dân tộc có quan niện khác nhau vử vị trí chỗ ngồi , vì vậy cần lưu ý không ngồi và o một số vị trí đặc biệt như: ở vùng người Giáy, Dao phía dãy ghế ở gần bà n thử dà nh riêng cho người cao tuổi nhất, khách quý nhát. Аồng bà o Mông khi bố mẹ mất, vị trí đầu bà n (gần bà n thử) luôn bử trống với ý niệm nơi đó già nh cho hồn bố mẹ. Người Thái, Tà y, Mường nơi giáp cử­a sổ gia chủ đặt hai chén con có ý già nh cho tổ tiên vử tiếp khách, khách không ngồi ở vị trí đó.

Trước khi ăn uống cần kiên trì nghe gia chủ tién hà nh các nghi lễ mời tổ tiên, chúc tụng các điửu tốt là nh. Khách không rót rượu trước, không gắp thức ăn trước, khi dùng xong tuyệt đối không úp chén, úp bát xuống mâm.

Khi ngủ: Mỗi căn nhà  của đồng bà o dân tộc ở Là o Cai đửu có chỗ ngủ dà nh riêng cho khách, nên cần tuân theo sự bố trí của gia chủ, không nằm để chân vử phía bà n thử. ở một số vùng người Mông, Dao,Thái, La Ha, Kháng kiêng không mắc mà n mà u trắng trong nhà .