Đình Trung Lập (quận Hoàng Mai)

Theo bản ngọc phả của đình, thì đình Trung Lập được dựng lên để thờ vua Chiêm là Nha Cát đại vương và vợ là Nguyệt Nga công chúa. Theo Đại Việt sử ký toàn thư của sử gia Ngô Sĩ Liên thì đời vua Lê Thánh Tông (1460 - 1497), quân Chiêm đã nhiều lần đến cướp phá Châu Hoá (vùng đất Quảng Bình, Quảng Trị... nam Hoành Sơn ngày nay), Lê Thánh Tông đã từng cử các tướng Lê Bôi, Lê Xí, Lê Khả dẫn quân đi đánh trả.

“... Năm 1470 Trà Toàn (vua Chiêm) sai con đem quân đánh lại vua (Lê Thánh Tông). Tháng ba ta bắt sống được Trà Toàn đưa về và cho Trà Toàn ra ngoài trấn làm nhà nhỏ để ở. Nguyệt Nga là vợ vua Chiêm đã không chịu khuất phục nên nhảy xuống sông tự trẫm. Vua Lê cho là người khí tiết. Sau này ở vùng Vĩnh Tuy, Trung Lập, vua Lê cho quân lính người Chiêm đã về hàng, ra khai khẩn làm ăn và cho phép làm đình thờ Nhát Cát, Nguyệt Nga, và việc thờ cúng bắt đầu có từ đó, về sau lại còn được phong làm phúc thần”.

Đối chiếu với lịch sử và bản thần phả về phúc thần đình Trung Lập đó là có thật, chỉ có điều là tên vua Chiêm có khác, có thể do ngôn ngữ, phiên âm.

Theo truyền thuyết, thì đình Trung Lập ngày xưa có quy mô lớn nhưng đình cổ đã hư nát, nhiều lần phải tu sửa, năm 1953 là đợt tu bổ lớn và sau này tiếp tục được sửa chữa.

Kiến trúc đình gồm có Tam quan, Tả hữu mạc, Đại đình và Hậu cung. Tam quan được xây kiểu hai tầng mái (giả) hai bên có trụ xây, đây là phần mới xây thêm sau này. Đình chính làm kiểu chữ “đinh” gồm Đại đình và Hậu cung. Đại đình có năm gian, hai chái, xây bít đốc, trên bờ nóc đắp rồng chầu mặt trời. Nối với Đại đình, Hậu cung được xây theo kiểu vòm cuốn, trong đặt ngai thờ Thành hoàng là Nha Cát và Nguyệt Nga công chúa, ngoài ra còn thờ thổ thần và có hai bài vị ở đền dựa vào là Nguyệt Nga và Nguyệt Thái công chúa.

Đình Trung Lập còn một số đồ thờ tự có giá trị nghệ thuật, trong đó có hai phỗng đá và bộ bát tiên theo dạng bát bửu, được tạo hình phía trên bằng gỗ sơn son thếp vàng.

Đình và chùa Trung Lập đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1994./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02