Di tích Khâm Thiên - chứng tích B52 Mỹ huỷ diệt năm 1972 (quận Đống Đa)

Trước thất bại nặng nề trong chiến lược “Việt Nam hoá chiến tranh” và bị những đòn tấn công liên tiếp của quân và dân miền Nam dịp Xuân - Hè 1972, đế quốc Mỹ đã tiến hành trở lại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc nước ta với quy mô và mức độ ác liệt gấp nhiều lần trước. Hà Nội là điểm đánh tập trung của máy bay B52 Mỹ trong 12 ngày đêm, từ ngày 18 đến 30/12/1972.

Đêm 26/12/1972, đêm thứ chín Hà Nội rực lửa căm thù đánh trả quyết liệt máy bay Mỹ xâm phạm vùng trời Thủ đô. Lệnh sơ tán triệt để của thành phố đã được nhân dân thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, trên đường phố Khâm Thiên dài 1.170m với hơn 30 ngõ ngách hai bên, gồm 17 khối dân phố, vẫn còn hàng nghìn người vì lẽ nào đó chưa đi được và những người có nhiệm vụ chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

22 giờ 45 phút. Còi báo động vừa dứt. Tiếng máy bay ầm ì đã sôi lên cùng với lưới lửa phòng không tầm thấp, tầm cao nhất loạt nổ súng sáng đỏ trời Hà Nội. Hàng loạt máy bay B52 được nhiều máy bay các loại hiện đại khác của Mỹ bảo vệ đã rải một vệt bom chùm suốt từ đầu đến cuối phố Khâm Thiên, huỷ diệt khu phố lao động đông dân này. Bom Mỹ cày nát một vệt dài hơn 1 km, chiều ngang có chỗ 300m, chỗ ít nhất là 50m, đánh sập hoàn toàn 611 ngôi nhà, làm hư hỏng 1.624 ngôi nhà khác, giết hại 287 người, làm bị thương 290 người, trong đó có nhiều người già, phụ nữ và trẻ em. Tài sản của 2.601 gia đình bị phá hủy, 14.562 người không có chỗ ở. Nhiều gia đình bị giết hại từ 3 đến 8 người.

Báo chí cho biết, đêm ấy, Mỹ đã huy động 105 lần B52 và 110 lần máy bay chiến thuật đánh phá trọng điểm là Hà Nội, cùng với hai thành phố Hải Phòng và Thái Nguyên.

Quân và dân Hà Nội đã giáng trả quân thù một trận tiêu diệt lớn và chiến thắng oanh liệt: bắn rơi 5 máy bay B52, trong đó có 4 chiếc rơi tại chỗ, ở Định Công, Tương Mai...

Đảng, Chính quyền, nhân dân Thủ đô cùng với đồng bào miền Bắc đã đến với Khâm Thiên, nhanh chóng khắc phục hậu quả, chôn cất người bị giết hại, cứu chữa người bị thương, bị sập hầm; đồng thời giúp đỡ những gia đình bị nhà đổ có chỗ ăn ở tạm, ổn định đời sống. Các đồng chí lãnh đạo Trung ương và thành phố đều đến thăm, nắm tình hình, uý lạo nhân dân và chỉ đạo khu phố Đống Đa tập trung giải quyết mọi việc.

Các địa phương đã gửi về ủng hộ đồng bào Khâm Thiên từ cây gỗ, cây tre, tấm lợp đến những bao gạo, bao mì và cả bát đĩa, xoong nồi... Tình nghĩa yêu thương “lá lành đùm lá rách” đã làm ấm lòng người dân phố Khâm Thiên, giúp họ đứng lên vững vàng xây dựng lại cuộc sống.

Đài tưởng niệm những người dân Khâm Thiên bị bom Mỹ giết hại và khắc sâu căm thù giặc Mỹ được dựng lên trên nền đất của 3 ngôi nhà bị bom Mỹ san bằng, mang các số 47-49-51 ngay từ năm 1973. Nhà điêu khắc Nguyễn Tự đã đắp tại đây pho tượng thạch cao lớn toàn thân người phụ nữ mắt sắc căm thù, hai tay nâng xác đứa con thơ, trước bức tường đổ nát.

Đài tưởng niệm được tu sửa, nâng cấp nhiều lần. Mùa đông năm 2001, pho tượng được đúc lại bằng đồng dựng trên nền ốp đá đen, phía sau là cột cao 5m ốp đá trắng, trên có tấm biển “Khâm Thiên khắc sâu căm thù, 26-12-1972”, thềm có nhiều bậc đi lên lát đá. Bốn cây đại trồng từ năm ấy đã xoè cành lá che rợp một khoảng đài lúc nào cũng nghi ngút khói hương. Cạnh đài, phía phải có một gian hẹp trưng bày một số hình ảnh của Khâm Thiên sau khi bị bom Mỹ huỷ diệt.

Đài tưởng niệm Khâm Thiên - di tích Khâm Thiên, chứng tích B52 Mỹ huỷ diệt năm 1972 - đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích năm 1979./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02