Ra mắt công trình khảo cứu chuyên sâu về “Tứ bất tử”

“Tứ bất tử” là một danh đề rất phổ biến trong văn hóa, xã hội Việt Nam, từ nơi tín ngưỡng cho tới những sinh hoạt công cộng hằng ngày. Chính bởi nằm trong nhận thức xã hội quá đỗi gần gũi, "Tứ bất tử" thường được đại chúng nhìn nhận qua loa dưới góc nhìn huyền ảo, mê tín. Ngay cả trong giới học thuật các nghiên cứu cũng mang tính cục bộ, cá nhân khiến cho dòng chảy văn hóa này chưa được đặt đúng vị thế trong kho tàng văn vật của dân tộc.

Nhận thấy những khoảng trống còn tồn tại, Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã chủ trì đề tài “Tứ bất tử - Tư liệu và Khảo cứu” do TS. Nguyễn Xuân Diện làm chủ nhiệm cùng tập thể Phòng Văn bản học thực hiện.

"Qua nhiều năm nghiên cứu tài liệu và theo dõi những thành tựu của giới học giả về “Tứ bất tử”, chúng tôi nhận thấy đây là đề tài nghiên cứu mở, không những có khối lượng tư liệu đồ sộ, phức tạp chưa được khảo sát và biên dịch nhiều, mà còn là một đề tài nghiên cứu mà nếu được tiến hành bài bản sẽ hứa hẹn nhiều thành tựu mới”, TS. Nguyễn Xuân Diện cho hay.

Công trình được thực hiện trên cơ sở thu thập, thống kê, khảo sát khối lượng lớn tài liệu Hán Nôm liên quan trực tiếp tới “Tứ bất tử”, hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và một số di tích ở các địa phương. Về tư liệu điền dã, nhóm thực hiện đề tài đã phát hiện, nghiên cứu 8 bản thần tích, khảo sát 34 sắc phong cổ, 1 cuốn văn tế cổ, 2 bia đá, 1 lệnh chỉ. Đề tài cũng tiến hành dịch, chú giải 458 trang tài liệu Hán Nôm sang tiếng Việt có hiệu đính và xây dựng 8 chuyên đề khảo sát chuyên sâu về văn bản học.

Cuốn sách “Tứ bất tử - Tư liệu và khảo cứu” dày hơn 500 trang, gồm hai phần chính: phần nghiên cứu và phần tuyển dịch tư liệu Hán Nôm. Ở phần nghiên cứu, các tác giả đi sâu khảo cứu thuật ngữ “Tứ bất tử” trong tư liệu Hán Nôm, đồng thời phân tích hệ thống tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh, Chử Đồng Tử, Phù Đổng Thiên Vương và Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Công trình cũng làm rõ mối liên hệ giữa 4 vị thần trong cấu trúc tín ngưỡng dân gian Việt Nam, quá trình hình thành, biến đổi và lan tỏa của tín ngưỡng này qua các thời kỳ lịch sử.

Phần tuyển dịch tư liệu giới thiệu nhiều văn bản Hán Nôm quý liên quan đến các vị thần trong “Tứ bất tử”, được dịch thuật, chú giải và hiệu đính công phu.

Trong lời mở đầu cuốn sách, TS. Nguyễn Xuân Diện chia sẻ, chuyên khảo “Tứ bất tử - Tư liệu và khảo cứu” hướng tới nghiên cứu toàn diện tín ngưỡng “Tứ bất tử”, từ khảo cứu, thống kê tư liệu Hán Nôm, dịch các tài liệu quan trọng sang tiếng Việt đến phân tích những “tín hiệu văn hóa” ẩn chứa trong ngôn ngữ và hệ biểu tượng dân gian. Qua đó, nhóm tác giả bóc tách các lớp văn hóa tích tụ trong hình tượng “Tứ bất tử”, đồng thời làm rõ bản chất tín ngưỡng của từng vị thần trong đời sống tâm linh người Việt.

Thông qua các phương pháp nghiên cứu văn bản học Hán Nôm, tôn giáo học, văn hóa dân gian và liên ngành, cuốn sách góp phần làm rõ quá trình văn bản hóa các truyền thuyết dân gian, quá trình truyền bản của các văn bản Hán Nôm qua các thời đại, từ đó nhận diện bản chất của tín ngưỡng “Tứ bất tử”.

“Hy vọng chuyên khảo sẽ góp phần nhận diện về lịch sử tín ngưỡng thờ phụng các vị thần linh "Tứ bất tử" của Việt Nam, đặc biệt là phân tích diễn trình của tín ngưỡng và những ảnh hưởng qua lại giữa văn hóa với tín ngưỡng các vị thần bất tử trong lịch sử”, TS. Nguyễn Xuân Diện chia sẻ./.