Truyện tranh “Thần Giấy Hlabar”: Đưa lịch sử chữ viết Bahnar đến với thiếu nhi

Chia sẻ tại buổi giao lưu ra mắt sách do NXB Kim Đồng tổ chức tại Hà Nội sáng 27/6, tác giả Phạm Thị Kiều Ly cho biết ý tưởng cuốn sách được hình thành trong quá trình chị thực hiện luận án tiến sĩ về lịch sử chữ viết Bahnar. Từ năm 2021, chị nhiều lần điền dã tại Kon Tum, khảo cứu tư liệu trong nước và tại Pháp, đồng thời công bố nhiều công trình khoa học về lịch sử chữ viết, giáo dục và chính tả tiếng Bahnar.

“Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar” được chuyển thể từ công trình nghiên cứu “Lịch sử chữ viết hệ Latinh của tiếng Bahnar với việc nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc” do TS Phạm Thị Kiều Ly làm chủ nhiệm Dự án.

Theo nữ tác giả, quá trình nghiên cứu đã mở ra câu chuyện về các thừa sai người Pháp đến Tây Nguyên từ thế kỷ XIX. Trong nhiều năm học tiếng Bahnar với người bản địa, họ ký âm ngôn ngữ này bằng chữ Latinh, biên soạn từ điển, ngữ pháp, mở trường học và xây dựng nhà in. Từ chất liệu lịch sử ấy, nhóm tác giả sáng tạo hình tượng Thần Giấy Hlabar - vị thần của chữ viết, tri thức và sự kết nối cộng đồng.

Hành trình chuyển một công trình nghiên cứu thành truyện tranh trải qua nhiều lần thử nghiệm. TS Phạm Thị Kiều Ly cho biết bản thảo đầu tiên vẫn nặng tính học thuật với nhiều trích dẫn và lập luận. Sau nhiều lần trao đổi với biên tập viên Hoàng Thanh Thủy, nhóm tác giả quyết định xây dựng tác phẩm theo hai phần: phần đầu là câu chuyện đời thường của cô bé Bahnar H'Nri như cánh cửa đưa bạn đọc bước vào không gian văn hóa Tây Nguyên; phần sau chuyển sang giọng kể sử thi để tái hiện lịch sử hình thành chữ viết Bahnar. Sau khoảng 15 bản thảo, cuốn sách mới hoàn thiện.

Về phần minh họa, họa sĩ Tạ Huy Long cho biết thử thách lớn nhất là tìm được ngôn ngữ tạo hình vừa gần gũi với thiếu nhi, vừa giữ được tinh thần văn hóa Bahnar. Anh lựa chọn lối vẽ giàu chất huyền thoại, kết hợp ký ức cá nhân, những chuyến đi thực tế cùng nguồn ảnh tư liệu sưu tầm tại Pháp. “Phải dùng chính tinh thần Bahnar, cách nhìn Bahnar để kể câu chuyện Bahnar”, anh tâm niệm. Theo họa sĩ, chất sử thi không chỉ hiện diện trong lời kể mà còn được thể hiện qua màu sắc, nhịp điệu của núi rừng, tiếng cồng chiêng và đời sống bản địa.

Lần đầu ra Hà Nội tham dự lễ ra mắt sách, dịch giả Ja Mi cho biết chị từng dạy tiếng Bahnar cho TS Phạm Thị Kiều Ly trong thời gian nghiên cứu. Những câu hỏi về nguồn gốc, ngữ pháp và lịch sử chữ viết Bahnar mà chính bản thân chưa thể giải đáp đã thôi thúc chị đồng hành cùng dự án.

Theo Ja Mi, đây là lần đầu tiên xuất hiện một cuốn truyện tranh mang tính giải trí được viết bằng tiếng Bahnar; trước đó, các văn bản chủ yếu là Kinh Thánh và các sử thi truyền thống. Trong quá trình chuyển ngữ, chị phải nhờ các bậc cao niên trong làng đọc, góp ý để bảo đảm văn phong phù hợp. “Đó cũng là cơ hội để tôi tìm hiểu thêm về nguồn gốc chữ viết và văn hóa của dân tộc mình”, chị xúc động nói.

TS Phạm Thị Kiều Ly chia sẻ, sứ mệnh của nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở các công trình hàn lâm mà còn phải đưa tri thức đến gần công chúng, đặc biệt là độc giả nhỏ tuổi. Nữ tác giả cũng mong muốn “Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar” sẽ đến với nhiều gia đình Bahnar, giúp trẻ em thêm yêu và làm chủ tiếng mẹ đẻ trước khi tiếp cận các ngôn ngữ khác.

Bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Tổng Biên tập, Phó Giám đốc NXB Kim Đồng bày tỏ kỳ vọng “Thần Giấy Hlabar - Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar” sẽ là “khởi đầu cho hành trình các em biết trân trọng sự khác biệt, sự đa dạng trong ngôi nhà chung 54 dân tộc Việt Nam cũng như thế giới rộng lớn”./.