Nhà thơ Hữu Thỉnh ra mắt tiểu thuyết “Thép dưới cỏ”

Thật ra, sự kiện Tà Mây - Làng Vây đã được nhà thơ Hữu Thỉnh viết từ năm 1968 ngay sau khi chiến dịch vừa kết thúc. Ông kể: “Lúc đó binh chủng Tăng thiết giáp tổ chức một trại sáng tác cho năm anh em gồm: Long Minh, Hoàng Đông, Văn Kha, Trần Khôi và Hữu Thỉnh. Chúng tôi đã lấy tài liệu khá kỹ từ đoàn cán bộ, chiến sỹ của tiểu đoàn 198 vừa từ miền nam ra… Sau đó mỗi người được phân công viết một đơn vị hay một cá nhân trong đoàn”.

“Sau khi cặm cụi viết một tháng, bản thảo hoàn thành, cơ quan chính trị tổ chức đọc xin ý kiến tập thể. Rất nhiều ý kiến được đưa ra, các tác giả lắng nghe, ghi chép rất cẩn thận. Đọc từng bài thì hay, nhưng gộp tất cả vào một cuốn sách thì cần một “bàn tay” biên tập, nhưng hồi đó chẳng có ai được cử làm việc đó, nên cuốn sách cuối cùng cũng không được ra mắt công chúng”, nhà thơ Hữu Thỉnh cho biết thêm.

Gần 60 năm qua kể từ sự kiện Tà Mây - Làng Vây, binh chủng Tăng thiết giáp đã làm nên bao nhiêu chiến công hiển hách, tiêu biểu là chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Gần 60 năm ấy, biết bao sự kiện đã diễn ra, kéo theo rất nhiều thay đổi về tầm nhìn, thị hiếu, về cách cảm, cách nghĩ. Vì thế, viết về Làng Vây phải thoả mãn nhu cầu của ngày hôm nay, người ta không chỉ muốn biết về những bí mật của Làng Vây mà còn muốn giải mã về nó. Người ta không chỉ bằng lòng về một sự kiện mà còn muốn biết số phận những con người làm nên sự kiện đó sau chiến tranh ra sao?

Đó chính là cái khó của nhà thơ Hữu Thỉnh, ông không còn nhớ 60 năm trước, mình đã viết những gì vì không còn lưu giữ được một trang bản thảo nào, ông bắt đầu viết “Thép dưới cỏ” từ hai bàn tay trắng như các nhà văn vẫn thường làm. Tuy nhiên, bắt đầu từ cuốn “Lịch sử binh chủng Tăng thiết giáp”, Quân đội nhân dân Việt Nam, sự kiện Tà Mây - Làng Vây chỉ được viết chưa đến năm trang đánh máy, nhà thơ Hữu Thỉnh coi đó là một cái khung để tưởng tượng và hư cấu. Có một số nguyên mẫu được văn học hoá để tô đậm dấu ấn lịch sử, còn hầu hết các sự kiện và nhân vật đều là sản phẩm của sáng tạo.

Thép dưới cỏ viết về Làng Vây, nhưng nó là Làng Vây của văn học, không phải là bản sao của lịch sử. “Tôi đã dốc vào đây tất cả tình cảm của tôi sau 13 năm sống và phục vụ trong binh chủng Tăng thiết giáp, và xem đây là cách để trả món nợ lớn đối với cái nôi đã nuôi dưỡng tôi trưởng thành” - Nhà thơ Hữu Thỉnh chia sẻ.

Đại tá Nguyễn Văn Sáu, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, cho biết, Thép dưới cỏ là một tiểu thuyết lấy nguyên liệu từ trận đánh Làng Vây. Tác giả không quá lệ thuộc vào diễn biến hay kết quả của trận đánh, cũng không bị giới hạn bởi góc nhìn của nhân vật Tôi trong truyện, mà sáng tạo trong việc mở rộng không gian, bối cảnh, đi sâu vào khai thác tâm trạng, tính cách, miêu tả, ứng xử của các nhân vật trong truyện cả ở phía ta và địch.

Năm 2024, nhà thơ Hữu Thỉnh cho ra mắt Tác phẩm Giao hưởng Điện Biên gồm 21 chương và năm phần, đây là tác phẩm kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2024). Sau đó, Giao hưởng Điện Biên cũng đã được nhận giải A văn học nghệ thuật, báo chí về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng giai đoạn 2020-2025 do Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức

Nhà thơ, nhà báo Nguyễn Việt Chiến cho biết, "Thép dưới cỏ" không đơn thuần là một cuốn tiểu thuyết chiến tranh theo nghĩa kể lại một trận đánh. Chủ đề tư tưởng nổi bật đầu tiên của Thép dưới cỏ là sự tôn vinh người lính trong chiến tranh hiện đại. Hữu Thỉnh không miêu tả người lính như những biểu tượng chung chung, mà đặt họ vào những tình huống cụ thể, ở đó phẩm chất được thử thách bằng hành động.

’Có thể nói, "Thép dưới cỏ" không chỉ kể lại một chiến thắng. Nó làm sống lại một thế hệ. Một thế hệ “thép” mà không mất đi phần “cỏ”: cứng cỏi mà nhân hậu, gan góc mà giàu yêu thương, biết đánh thắng kẻ thù nhưng cũng biết thả chim lên trời xanh sau chiến tranh. Chính ở đó, tác phẩm đạt tới chiều sâu đáng quý: lịch sử không chỉ được ghi bằng chiến công, mà còn được giữ lại bằng nhân cách con người’, nhà thơ, nhà báo Nguyễn Việt Chiến nhấn mạnh

Còn theo nhà thơ Lê Thành Nghị, Thép dưới cò là cuốn tiểu thuyết đầu tay của nhà thơ Hữu Thỉnh. Ông đã từng có nhiều thành tựu với thể loại thơ trữ tình, trường ca, phê bình văn học. Nếu trong thơ ca của ông “cái thực” từ đời sống (Chúng tôi làm thơ ghi lấy cuộc đời mình) làm thành cái nền vững chãi cho “cái ảo” của những suy tưởng, tưởng tượng… đã làm nên một “thương hiệu” của thơ ca Việt đương đại, thì tiểu thuyết "Thép dưới cỏ" là một thử nghiệm mới của ngòi bút giúp ông chuyển tải khối lượng vốn sống phong phú, tích lũy từ những năm tuổi trẻ. Có thể ông chưa thật bằng lòng với những gì đã có, nhưng chắc chắn những đột phá mới sẽ hình thành từ những gì đã có.