Tiểu thuyết “Phi công” - kiệt tác văn học đương đại Nga ra mắt độc giả Việt

“Phi công” mở đầu bằng một tình huống giàu tính biểu tượng: một người đàn ông tỉnh dậy trên giường bệnh nhưng hoàn toàn đánh mất ký ức về bản thân. Anh không biết mình là ai, đến từ đâu hay vì sao lại có mặt ở đây. Theo lời khuyên của bác sĩ, anh bắt đầu ghi chép lại những mảnh ký ức dần hiện về: thành phố Petersburg đầu thế kỷ XX, những mùa hè tuổi thơ ở vùng dã thự, thời niên thiếu, mối tình đầu, niềm say mê hàng không, cuộc Cách mạng năm 1917 và cả quãng đời trong trại Solovetsky.

Những ký ức ấy hiện lên với độ chính xác kỳ lạ, từ con người, lời nói đến âm thanh và mùi hương của một thời đại đã lùi xa. Điều đó dẫn đến câu hỏi lớn xuyên suốt tác phẩm: vì sao nhân vật có thể nhớ rõ quá khứ như vậy khi hiện tại đã là năm 1999?

Nhân vật chính Innokenty Platonov sinh năm 1900, bị đưa vào trạng thái đông lạnh từ năm 1932 và chỉ tỉnh lại vào cuối thế kỷ XX. Anh mang trong mình ký ức của cả một thế kỷ Nga đầy biến động nhưng lại tồn tại trong cơ thể của một người đàn ông trẻ tuổi. Từ tiền đề giả tưởng này, Evgeny Vodolazkin xây dựng nên một cuốn tiểu thuyết vừa giàu lịch sử, vừa mang chiều sâu triết học và tinh thần nhân bản.

Với kết cấu kết hợp giữa yếu tố giả tưởng, tiểu thuyết lịch sử và suy tưởng triết học, “Phi công” không chỉ kể câu chuyện về một con người bị tách khỏi thời đại của mình mà còn tái hiện ký ức của cả một thế kỷ, phản chiếu những mất mát sau các biến động lịch sử, đồng thời khẳng định khả năng con người vẫn có thể yêu thương, tha thứ và tiếp tục sống sau mọi đổ vỡ.

Ngay sau khi ra mắt, tác phẩm đã nhận được nhiều giải thưởng và sự ghi nhận của giới chuyên môn. Năm 2016, “Phi công” giành giải Nhì Giải Sách lớn (Big Book Prize) - một trong những giải thưởng văn học uy tín nhất của Nga, đồng thời xếp thứ ba ở hạng mục bình chọn của độc giả. Cuốn sách cũng được đề cử tại nhiều giải thưởng văn học quan trọng khác.

Giới phê bình Nga đánh giá "Phi công" là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu của văn học Nga hậu Xô viết. Nhà phê bình Pavel Basinsky nhận định đây không chỉ là một tiểu thuyết lịch sử mà còn là tác phẩm đặt ra câu hỏi về cách con người hiện đại đối diện với một thế kỷ XX đầy bạo lực và đổ vỡ. Còn nhà văn, nhà thơ Dmitry Bykov gọi đây là một áng văn "xuất sắc".

Việc xuất bản “Phi công” cũng nằm trong hành trình của Nhã Nam nhằm giới thiệu diện mạo văn học Nga đương đại đến bạn đọc trong nước. Qua tác phẩm, độc giả có dịp khám phá một nền văn học vẫn không ngừng vận động, đối thoại với lịch sử và đặt ra những câu hỏi lớn về con người hôm nay./.