Văn hóa – Di sản

Văn hóa dân gian cần được xem như một nguồn lực phát triển đất nước

Quỳnh Phạm • 09:35 16/04/2026

Từ thực tế di sản văn hóa truyền thống của dân tộc, GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng, chúng ta cần xem xét văn hóa dân gian như một nguồn lực cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước trong kỉ nguyên vươn mình của dân tộc, đúng với định hướng phát triển văn hóa Việt Nam mà Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra.

Khái quát kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam, GS.TS Lê Hồng Lý cho biết có các loại hình. Thứ nhất, “ngữ văn dân gian”, toàn bộ mảng văn học dân gian và ngôn ngữ dân gian gộp lại thành Ngữ văn dân gian. Thứ hai là tín ngưỡng, phong tục, lễ hội dân gian.

bacly2(1).jpg
GS.TS Lê Hồng Lý trả lời phóng viên báo chí bên lề Hội thảo Khoa học quốc gia “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị” diễn ra ngày 15/4. (Ảnh: H. Quỳnh).

Thứ ba, nghệ thuật dân gian bao gồm nghệ thuật tạo hình và nghệ thuật biểu diễn dân gian. Và cuối cùng là tri thức dân gian (lĩnh vực bao gồm tri thức, nghề thủ công, ẩm thực, trò chơi dân gian…, với ý nghĩa chứa đựng toàn bộ tri thức dân gian về nghề thủ công, chữa bệnh, dự báo thời tiết, kinh nghiệm sống, lao động, chăm sóc con người…).

“Đó là 4 lĩnh vực bao quát nhất của văn hóa dân gian mà cơ bản đã được triển khai nghiên cứu trong thời gian qua và được các nhà nghiên cứu chấp nhận. 50 năm qua kể từ khi thống nhất đất nước, công việc sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian đã đạt được những thành tựu đáng kể với kết quả là những công trình sưu tầm về sử thi Tây Nguyên, Luật tục các dân tộc, các bộ kho tàng về văn hóa dân gian, âm nhạc dân gian, nghề thủ công…” - GS.TS Lê Hồng Lý, chia sẻ.

Văn hóa dân gian đồng hành cùng dân tộc bằng những làn điệu dân ca, ca dao, hò vè, những truyền thuyết về các vị tổ tiên, anh hùng dân tộc. Cùng với các sáng tác mới của các văn nghệ sĩ, văn hóa dân gian một thời mang “bốn mươi thế kỉ cùng ra trận” để làm nên những chiến thắng oanh liệt. Song cũng có không ít những giai đoạn mất mát, nhiều giá trị văn hóa dân gian bị quên lãng, thậm chí bị hủy hoại do quan niệm coi nó là mê tín, dị đoan, lạc hậu…

Tuy nhiên, sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc ẩn sâu trong các loại hình này không bị mất đi để đến khi đổi mới được bùng dậy và phát triển mạnh mẽ như thời gian gần đây. Đảng và Nhà nước đã có chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa với 12 ngành: Quảng cáo, Kiến trúc, Phần mềm và trò chơi giải trí, Thủ công mỹ nghệ, Thiết kế, Điện ảnh, Xuất bản, Thời trang, Nghệ thuật biểu diễn, Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và triển lãm, Phát thanh và truyền hình, Du lịch văn hóa. Riêng với Hà Nội có thêm một ngành đó là Văn hóa ẩm thực.

Như vậy, ngoài những ngành văn hóa nghệ thuật hiện đại thì chúng ta thấy liên quan đến văn hóa dân gian có thể kể đến: Thủ công mỹ nghệ, Nghệ thuật biểu diễn, Mỹ thuật, Du lịch văn hóa và Văn hóa ẩm thực. Đó là chưa kể những ngành văn hóa nghệ thuật hiện đại khai thác văn hóa dân gian khá mạnh cho mỗi ngành của mình như thiết kế, thời trang, truyền hình, quảng cáo…

com-lang-vong-2.jpg
Cốm làng Vòng - ẩm thực Hà Nội nổi tiếng trong và ngoài nước.

Còn lại 5 ngành thực sự liên quan đến văn hóa dân gian và nguồn lực văn hóa dân gian đã đem lại cho nó sức mạnh vô cùng to lớn. Từ các luận điểm trên, GS.TS Lê Hồng Lý rút ra một số khía cạnh cho thấy nguồn lực của văn hóa dân gian đối với phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nguồn văn học dân gian phong phú của các địa phương là những câu chuyện hấp dẫn khách du lịch

Một quốc gia với 54 dân tộc anh em gồm nhiều sắc màu văn hóa khác nhau đã thể hiện sự phong phú và đa dạng của văn hóa. Một đất nước trải dài từ Bắc xuống Nam gần 2000km với các vùng khí hậu, cảnh quan khác nhau đã tạo nên hàng vạn danh thắng. Một dân tộc có một lịch sử chống ngoại xâm lâu đời và oanh liệt cùng hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau nên đã tạo dựng nên hàng vạn di tích văn hóa, lịch sử.

Mỗi di tích ấy đều gắn với những câu chuyện, giai thoại, truyền thuyết về những con người, những sự kiện… Đó chính là nguồn tư liệu hấp dẫn để giữ chân du khách khi đến thăm, nguồn tài nguyên cho các hướng dẫn viên du lịch hút du khách bằng cách kể chuyện khéo léo của mình. Người ta càng tò mò muốn khám phá, tìm hiểu bao nhiêu về các địa danh, con người, khung cảnh, sự kiện… thì thời gian lưu trú của họ sẽ càng dài để các dịch vụ du lịch phát triển. Đó là nguồn lực lớn cho ngành du lịch văn hóa.

Lễ hội phong phú và đa dạng, một nguồn lực vô tận của văn hóa dân gian Việt Nam

Với gần một vạn lễ hội dân gian trên khắp cả nước đã cho thấy sự đa dạng và phong phú của loại hình văn hóa này trên đất nước ta. Như ví dụ trên đã cho thấy, chỉ mấy ngày đầu xuân một lễ hội đã đem lại nguồn thu kinh phí lớn như vậy, thì tiềm năng các nơi khác còn dồi dào thế nào. Những tên tuổi lớn như lễ hội Chùa Hương, Yên Tử, đền Hùng, chùa Bà, Bà Chúa Xứ, Tháp Bà Ponaga, Bái Đính, Tràng An... Đây thực sự là một nguồn lực kinh tế vô tận, cho thấy văn hóa không còn ăn theo kinh tế hay chính trị nữa mà đang trở thành một ngành kinh tế thực sự - Kinh tế di sản.

chuahuong.jpg
Du khách trẩy hội chùa Hương (Hà Nội) trên dòng Suối Yến.

Các hoạt động nghệ thuật biểu diễn của các địa phương thể hiện bản sắc và hấp dẫn du khác đem lại lợi ích kinh tế

Số lượng di sản nghệ thuật dân gian của 54 dân tộc không hề nhỏ. Các trò diễn dân gian như Tú Huần, cướp phết, trò tứ dân, đánh trận, cờ người, đánh bệt…, các trình diễn nghệ thuật như Múa Ải Lao, Múa Rắn, Múa con đĩ đánh bồng, Hát Bả Trạo, Hát Giặm nghệ Tĩnh, Hát Quan họ, Hát Soọng Cô, Hát Chèo Tàu…., các nghi lễ cúng thần đất, thần lúa, thần rừng, làm Then, Mỡi, lễ ăn trâu, cúng bến nước…

Nhóm nghệ thuật nghi lễ cùng các trò diễn, dân ca đang tồn tại trên khắp các vùng trong cả nước sẽ là một tài nguyên văn hóa để các đạo diễn, biên đạo, các nghệ sĩ có thể khai thác vào nhiều sự kiện sân khấu, hoạt động văn hóa. Đồng thời, đưa nó vào các tác phẩm của mình. Một mặt sẽ đem lại thành công cho sự sáng tạo của họ, mặt khác góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

Điển hình nhất gần đây là ca sỹ Đức Phúc đã giành ngôi vị Quán quân âm nhạc tại cuộc thi âm nhạc quốc tế Intervision Song Contest năm 2025 với ca khúc “Phù Đổng Thiên Vương” bằng sự kết hợp âm nhạc dân gian và rap. Đây cũng là kết quả mà một loạt nghệ sĩ cũng đã có nhiều thử nghiệm thành công thời gian qua. Điều này cho thấy dư địa của mảng nghệ thuật này còn tiềm năng thế nào cho sự phát triển công nghiệp văn hóa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong nghệ thuật đương đại.

Làng nghề và sản phẩm của các làng nghề thủ công mỹ nghệ

Từ chỗ các sản phẩm nghề ế ẩm khi mất thị trường Đông Âu cũ, các làng nghề tưởng chừng như lụi tàn, song trong cái khó ló cái khôn, làng nghề Việt Nam vươn lên tìm hướng đi mới. Kết quả những năm gần đây người dân làng nghề đã cố gắng vượt qua những khó khăn thách thức tìm những thị trường mới và tồn tại.

Người làng nghề đã rút ra được bài học không phải làm cái gì mình có, mà phải làm ra cái thị trường cần. Không chỉ dừng lại ở những mặt hàng truyền thống, các làng nghề thủ công bắt đầu hướng đến các sản phẩm phù hợp với nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng.

GS.TS Lê Hồng Lý chứng minh, đó là những tấm vải dệt của bà con các dân tộc thiểu số xưa dùng cho đời sống nay trở thành những mặt hàng thổ cẩm giá trị cao, hơn thế còn thành các tác phẩm nghệ thuật cho các nhà thiết kế thời trang như Minh Hạnh làm vẻ vang văn hóa dân tộc trên trường quốc tế. Làng nghề và nghề thủ công đang dần dần nắm bắt nhịp sống của thời đại để vươn tới góp phần vào công nghiệp văn hóa của Việt Nam, minh chứng của văn hóa dân gian với sự phát triển văn hóa.

Ẩm thực Việt Nam với chiều dài đất nước với các vùng khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau đem đến những loại ẩm thực hấp dẫn du khách

Một ưu thế lớn của Việt Nam, đó là chúng ta đang nổi tiếng với thế giới về phở, bánh mì, cà phê muối, cà phê trứng. Đến mức nguyên thủ các quốc gia lấy ẩm thực Việt Nam là phương tiện đối ngoại mềm dẻo, linh hoạt mà tinh tế. Đối với du khách, khám phá ẩm thực Việt Nam là nguồn hứng khởi, đam mê say đắm của họ.

cheotau.jpg
Lễ hội truyền thống Hội hát chèo tàu Tổng Gối của Hà Nội đã được Bộ VH-TT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ tháng 5/2025.

Đúng khi các ngành công nghiệp văn hóa đang có cơ hội phát triển dựa trên nguồn lực văn hóa nói chung, văn hóa dân gian nói riêng thì Nghị quyết 80-NQ/TW ra đời như một cú hích lớn. Nghị quyết nêu rõ việc nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa; lấy di sản văn hóa là trung tâm và tài nguyên văn hóa số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hóa. Tất cả những điều đó như một động lực, một liều thuốc bổ cho sự tăng trưởng của văn hóa dân gian đối với việc phát triển công nghiệp văn hóa của quốc gia.

“Thêm nữa, cùng với các nghị quyết về văn hóa, gần đây Nghị quyết số 68 về kinh tế tư nhân càng làm động lực cho sự phát triển khi các tư nhân tham gia vào việc phát triển văn hóa. Đó là một tín hiệu tốt, một cú hích khác mạnh mẽ hơn.

Có điều, cần được lưu ý là lợi nhuận của tư nhân khi tham gia phát triển kinh tế thường được đặt lên hàng đầu, vì lợi nhuận đôi khi vấn đề văn hóa có thể bị nhìn nhận sai lệch hoặc coi nhẹ. Vì thế, vai trò của nhà nước ở đây với tư cách là người quản lý, giám sát và dẫn dắt sự tham gia này cần được đề cao, tránh xảy ra những vấn đề bất cập là mất đi giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc” - GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nhấn mạnh./.

Bài liên quan
  • Sáng rõ lý luận và thực tiễn phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới
    Sáng 15/4, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội (Bộ VH-TT&DL) tổ chức Hội thảo Khoa học quốc gia “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị” nhằm làm sáng rõ hơn các nội dung lớn, vấn đề cốt lõi mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra.
(0) Bình luận
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
Văn hóa dân gian cần được xem như một nguồn lực phát triển đất nước
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO