Sáng rõ lý luận và thực tiễn phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Tham dự Hội thảo có các đồng chí: Lê Hải Bình - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lào Cai; PGS. TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI; PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI; Vũ Minh Đạo – Vụ trưởng Vụ văn hóa và xã hội thuộc Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI; TS. Nguyễn Thanh Sơn – Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy các trường Đại học - Cao đẳng Hà Nội; Trung tướng, PGS-TS, Nhà giáo ưu tú Phan Xuân Tuy, Bí thư Đảng ủy – Giám đốc Học viện Chính trị Công an Nhân dân; Thiếu tướng Nguyễn Công Bẩy – Phó Cục trưởng Cục công tác Chính trị, Bộ Công an, Giám đốc Nhà hát Hồ Gươm; Lê Đức Chung – Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ VH-TT&DL; Lê Hồng Phong - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính, Bộ VH-TT&DL...

Dự Hội thảo còn có PGS.TS Đặng Hà Việt – Vụ trưởng Vụ khoa học công nghệ đào tạo và môi trường, Bộ VH-TT&DL; TS. Nguyễn Viết Cường – Phó Cục trưởng Cục Di sản, Bộ VH-TT&DL; GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội; GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; GS.TS Nguyễn Văn Kim – Phó Chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa Quốc gia, Phó Tổng thư ký Hội đồng khoa học lịch sử Việt Nam; PGS.TS Đinh Công Tuấn – Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng phụ trách Đại học Văn hóa Hà Nội… cùng các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý về văn hóa, các cơ quan báo chí, truyền hình, học viện, viện nghiên cứu và các giảng viên, sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.

Báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS.TS Đinh Công Tuấn – Phó Hiệu trưởng phụ trách Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa chiến lược rất sâu sắc, đánh dấu một bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về văn hóa, con người.

“Tinh thần mới của Nghị quyết số 80, văn hóa và con người được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Văn hóa không chỉ được nhìn như một lĩnh vực giá trị hay đời sống tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực sáng tạo, sức mạnh mềm quốc gia, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững. Đây là bước phát triển rất căn bản, có ý nghĩa định hướng lý luận và thực tiễn” – PGS.TS Đinh Công Tuấn, cho biết.

Bên cạnh đó, PGS.TS Đinh Công Tuấn cho rằng, điểm rất mới của Nghị quyết số 80 là cách tiếp cận tích hợp, hiện đại, liên ngành, gắn chặt văn hóa với khoa học -công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, giáo dục, đối ngoại, xây dựng thương hiệu quốc gia và bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian số. Vì vậy phát triển văn hóa hôm nay không chỉ hiểu văn hóa theo nghĩa hẹp, mà phải nhìn nhận như một cấu phần chiến lược mô hình phát triển quốc gia.

Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong nhiều phương diện, là diễn đàn khoa học để tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cốt lõi để phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, quản lý thực tiễn và đào tạo nguồn nhân lực. Đây cũng là dịp đánh giá thực tiễn văn hóa Việt Nam thời gian qua, nhất là kết quả đã đạt được, cũng như những điểm nghẽn, tồn tại. Đây cũng là sự kiện hội tụ trí tuệ của các nhà khoa học, quản lý, chuyên gia và thực tiễn địa phương, góp phần đề xuất các luận cứ, kiến nghị chính sách để hiện thực hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW.

“Hội thảo nhận được gần 200 tham luận tập trung vào 5 nhóm nội dung phản ánh toàn diện những vấn đề cốt lõi mà Nghị quyết số 80 đặt ra: Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản lý văn hóa; thứ hai là xây dựng hệ giá trị quốc gia và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Thứ ba, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong xây dựng thương hiệu; thứ tư, phát triển công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh; thứ năm, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phát triển chủ thể văn hóa trong kỷ nguyên số” - PGS.TS Đinh Công Tuấn, thông tin thêm.

Từ đó, Hội thảo sẽ tập trung vào các nội dung trọng điểm như yêu cầu đẩy nhanh việc thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW, khắc phục độ trễ chính sách, tình trạng chồng chéo pháp luật, phân tán nguồn lực và hạn chế trong năng lực quản trị thực thi. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng mô hình quản trị văn hóa hiện đại dựa trên dữ liệu, nền tảng số, chỉ số đo lường, đồng thời, chú trọng bản quyền số, chủ quyền văn hóa số và an ninh văn hóa trên không gian mạng. Cơ chế xây dựng hệ giá trị gia đình, hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam trong bối cảnh mới. Hội thảo cũng trao đổi rõ hơn phương thức biến di sản thành tài sản; cần xác định rõ các ngành, lĩnh vực, địa bàn để tạo đột phá, phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam…

PGS.TS Đinh Công Tuấn nhấn mạnh: “Từ các tham luận gửi tới Hội thảo, có thể khẳng định rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là một văn kiện có ý nghĩa chiến lược, mở ra một tầm nhìn mới cho phát triển văn hóa Việt Nam. Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là đưa văn hóa từ vị trí “quan trọng” trở thành vị trí “trung tâm” trong chiến lược phát triển đất nước; đưa phát triển văn hóa từ cách tiếp cận từng lĩnh vực riêng lẻ sang cách tiếp cận hệ sinh thái, liên ngành, hiện đại và hướng tới hiệu quả thực chất”.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã tham luận nhiều vấn đề quan trọng tiếp cận từ Nghị quyết 80-NQ/TW, tập trung 5 nội dung lớn. Tham luận tại Hội thảo, PGS. TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết số 80- NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị có ý nghĩa như một dấu mốc quan trọng trong đổi mới tư duy chiến lược đối với văn hóa.

Nghị quyết không chỉ đề ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp để phát triển văn hóa Việt Nam, mà còn giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Đảng ủy Quốc hội “kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách nêu tại Nghị quyết này và bố trí đủ nguồn lực để triển khai thực hiện, ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam... với các cơ chế, chính sách ưu đãi cụ thể, khả thi, hiệu quả”. Đây là một bước chuyển rất đáng chú ý từ tư duy nhấn mạnh vai trò của văn hóa sang tư duy kiến tạo hành lang pháp lý cho mặt trận văn hóa.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI tham luận nội dung “Vai trò của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người trong kỷ nguyên mới” tại Hội thảo. Trong đó PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa nêu các giải pháp phát huy vai trò của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người như cần hoàn thiện chiến lược truyền thông quốc gia gắn chặt với định hướng giá trị, đổi mới nội dung và phương thức truyền thông theo hướng hiện đại, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm chiều sâu giá trị, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số lành mạnh, trong đó các giá trị tích cực giữ vai trò chủ đạo.

Bên cạnh đó, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ làm truyền thông, tăng cường giáo dục năng lực tiếp nhận và phản biện truyền thông cho công chúng, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa truyền thông với các thiết chế khác như giáo dục, gia đình và văn hóa. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, cần có sự chuyển đổi căn bản về tư duy từ “truyền thông thông tin” sang “truyền thông giá trị”.

Tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Kim – Phó Chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa Quốc gia chia sẻ các di sản thế giới của Việt Nam không chỉ là minh chứng tiêu biểu cho bề dày lịch sử, bản sắc văn hóa và giá trị thiên nhiên đặc sắc của đất nước ta, đóng góp cho nền văn minh nhân loại mà còn là nguồn lực chiến lược cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trên cơ sở kết hợp cách tiếp cận di sản học với lý thuyết sức mạnh mềm và định hướng chính sách mới của Việt Nam, có thể khai thác hơn nữa vai trò của 9 di sản thế giới - các “điểm tựa biểu tượng” để định vị văn hóa Việt Nam trong nền văn hóa thế giới và là “nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”, “biến di sản thành tài sản” trên tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW với các cách tiếp cận mới, đột phá, cân bằng giữa bảo tồn và phát triển.

Với tham luận “Từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nhìn nhận văn hóa dân gian như nguồn lực cho sự phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay”, GS.TS Lê Hồng Lý – Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam khẳng định văn hóa dân gian với các loại hình như ngữ văn dân gian, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn, tri thức dân gian, là nền tảng bền vững của đời sống văn hóa dân tộc.

Trong bối cảnh mới, nguồn lực này đang được khai thác hiệu quả trong nhiều lĩnh vực như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, làng nghề thủ công và ẩm thực, góp phần tạo giá trị kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia. Tuy nhiên, quá trình khai thác cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, đặc biệt trước tác động của thị trường và hội nhập.

Từ góc độ này, GS.TS Lê Hồng Lý đưa ra một số khía cạnh cho thấy nguồn lực của văn hóa dân gian đối với phát triển công nghiệp văn hóa bao gồm nguồn văn học dân gian phong phú của các địa phương là những câu chuyện hấp dẫn khách du lịch; Lễ hội phong phú và đa dạng là một nguồn lực vô tận của văn hóa dân gian Việt Nam cho phát triển du lịch văn hóa; các hoạt động nghệ thuật biểu diễn của các địa phương thể hiện bản sắc và hấp dẫn du khách đem lại lợi ích kinh tế; làng nghề và sản phẩm của các làng nghề thủ công mĩ nghệ; ẩm thực Việt Nam với chiều dài đất nước với các vùng khí hậu và thổ nhưỡng khác nhau đem đến những loại ẩm thực hấp dẫn du khách.

“Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị nhìn nhận văn hóa dân gian như nguồn lực cho sự phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay, do đó văn hóa dân gian cần được xem xét nghiêm túc từ nhiều góc độ một cách khoa học để khai thác triệt để nguồn lực to lớn của văn hóa dân gian trong sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, đưa Việt Nam vươn lên xứng tầm với bè bạn năm châu” - GS.TS Lê Hồng Lý nhấn mạnh.

GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội lại nhấn mạnh: “Đối với Việt Nam, nền văn hóa là sức mạnh vô địch và vô tận bởi nhờ văn hóa, đất nước đã vượt qua những thời điểm hiểm nghèo. Nếu chúng ta biết khai thác văn hóa thì đây sẽ là nguồn lực vô tận”.

Cũng tại Hội thảo, PGS.TS. Trương Đại Lượng - Nguyên Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã trình bày tham luận “Phát triển văn hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”; tham luận “Tiếp cận Nghị quyết số 80-NQ/TW trong xây dựng hệ giá trị văn hóa công an nhân dân” của Trung tướng PGS.TS. NGƯT. Phan Xuân Tuy - Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân.

Tham luận “Phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay – thực trạng và gợi mở chính sách” của PGS.TS. Nguyễn Thị Anh Quyên - Trưởng bộ môn Chính sách văn hoá và Quản lý nghệ thuật, Khoa Quản lý Văn hoá Nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội…

Phát biểu tổng kết Hội thảo, đồng chí Lê Hải Bình - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định, Hội thảo đã rất thành công, là diễn đàn quy tụ các chuyên gia, nhà nghiên cứu, các nhà quản lý văn hóa – nghệ thuật gặp gỡ, chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn trong phát triển văn hóa ở Việt Nam hiện nay.

Hội thảo còn là dịp tập hợp, giới thiệu và công bố những đề xuất, định hướng, giải pháp và khuyến nghị mang tính khoa học ứng dụng cao nhằm phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới. “Hội thảo đã đưa ra được nhiều đề xuất đáng giá để có thể tham mưu, tư vấn cho các ban, bộ, ngành, địa phương trong việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, đồng chí Lê Hải Bình, nhấn mạnh./.