Luật Thủ đô 2026: Thể chế vượt trội huy động dòng vốn chiến lược và nhân tài

1. Trong nhiều năm, khát vọng quy tụ nhân tài và thu hút các nhà đầu tư chiến lược của Hà Nội gặp một số rào cản bởi các nguyên nhân khác nhau. Điểm nghẽn không chỉ nằm ở ngân sách nhà nước mà còn ở sự thiếu hụt những không gian thực thi - nơi người tài được trao quyền sáng tạo và nhà đầu tư được có “luồng xanh” thể chế mang tính khác biệt.

Một đô thị gần 10 triệu dân - Hà Nội đang giải bài toán phát triển đường sắt đô thị (TOD), quy hoạch trục sông Hồng, xây dựng khu công nghệ cao và bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa nghìn năm trong thời kỳ mới không thể vận hành bằng tư duy quản trị cũ. Những dự án lớn nói trên đòi hỏi hai trụ cột song hành: trí tuệ đỉnh cao của các tổng công trình sư, chuyên gia hàng đầu và nguồn vốn chiến lược từ các tập đoàn có năng lực dẫn dắt công nghệ toàn cầu.

Luật Thủ đô năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7 đã chính thức tháo gỡ những điểm nghẽn đó. Trong đó, Luật Thủ đô 2026 cho phép Hội đồng Nhân dân và UBND thành phố Hà Nội ban hành các văn bản quy phạm pháp luật vượt trội, đặc thù để kiến tạo một hệ sinh thái đãi ngộ và ưu đãi đầu tư chưa từng có tiền lệ. Đó là bước chuyển tư duy từ “quản lý những gì sẵn có” sang “thiết kế thể chế để dẫn dắt tương lai”.

Bài học thực tế cho thấy người tài thực sự không chỉ đến vì một mức lương cao hơn vài lần thang bảng hành chính; họ đến vì một môi trường có thể phát huy được hết tài năng và được công nhận những thành quả lao động, sáng tạo. Nhận diện sâu sắc điểm này, Luật Thủ đô 2026 thể chế hóa một cách tiếp cận mang tính đột phá trong chính sách thu hút nhân tài.

2. Đối với “Tổng công trình sư” và “Kiến trúc sư trưởng”, Thành phố Hà Nội được phép tuyển dụng, ký hợp đồng làm việc chuyên gia, hợp đồng điều hành trực tiếp với các chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước để chủ trì các công trình chiến lược trọng điểm. Họ không bị ràng buộc bởi các quy định về độ tuổi hay biên chế hành chính thông thường.

Bên cạnh đó, về đãi ngộ, Luật Thủ đô 2026 quy định HĐND thành phố Hà Nội được trao toàn quyền quyết định mức chế độ đãi ngộ, thu nhập, thưởng và hỗ trợ nhà ở theo thỏa thuận giá trị thực tế của thị trường. Một nhà khoa học chủ trì dự án chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) tại Hà Nội hoàn toàn có thể nhận mức đãi ngộ tương đương khu vực và trên thế giới. Đây thực sự là chính sách đặc thù, là “thỏi nam châm” để hút các “kiến trúc sư trưởng” đến và gắn bó, cống hiến cho Hà Nội.

Đáng chú ý, việc trao thẩm quyền và thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) công nghệ là đột phá lớn của Luật Thủ đô năm 2026. Nhân tài được quyền chủ động lựa chọn ekip nghiên cứu, được sử dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong kinh tế số, công nghệ xanh, được bảo vệ rủi ro pháp lý nếu việc thử nghiệm không thành công nhưng được thực hiện vì động cơ trong sáng và lợi ích chung. Như vậy, Hà Nội chi trả xứng đáng cho “năng lực giải quyết bài toán lớn”, tinh thần kiến tạo của các nhân tài hàng đầu trong nước và quốc tế.

Song hành cùng thu hút chất xám, Luật Thủ đô 2026 mở ra cánh cửa cho nguồn vốn thông qua cơ chế nhà đầu tư chiến lược. Luật Thủ đô 2026 xác định rõ trọng tâm thu hút không dàn trải, mà hướng vào các lĩnh vực mũi nhọn, có tính liên kết vùng và tạo giá trị gia tăng cao, điển hình như: công nghiệp bán dẫn, (AI), dữ liệu lớn (Big Data); hạ tầng giao thông đô thị quy mô lớn; công nghiệp xanh, hạ tầng năng lượng sạch, xử lý môi trường; công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí chất lượng cao gắn với bảo tồn di sản.

Để thu hút dòng vốn hàng tỷ USD này, Luật Thủ đô 2026 cụ thể hóa các cơ chế đặc thù, vượt trội. Trong đó, nhà đầu tư chiến lược được hưởng mức ưu đãi cao nhất về miễn, giảm tiền thuê đất, thuế thu nhập doanh nghiệp. Đồng thời, thành phố Hà Nội được phép sử dụng ngân sách để hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật tới từng dự án.

Luật Thủ đô 2026 cũng cho phép Hà Nội áp dụng cơ chế thẩm định rút gọn, phân cấp, phân quyền tối đa cho chính quyền 2 cấp của thành phố tự quyết định chủ trương đầu tư mà không phải vượt qua nhiều tầng nấc trung gian. Ngoài ra, trong trường hợp pháp luật có thay đổi quy định làm ảnh hưởng đến ưu đãi của nhà đầu tư chiến lược, Hà Nội được phép áp dụng cơ chế bảo đảm đầu tư với những điều khoản bảo vệ cao nhất, tạo sự an tâm tuyệt đối cho dòng vốn dài hạn.

3. Tuy nhiên, chính sách đặc thù dù ưu việt cũng cần những “bộ lọc” thực tiễn để đảm bảo hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực và ngăn chặn nguy cơ trục lợi chính sách. Việc “trải thảm đỏ” cho nhà đầu tư chiến lược phải được cụ thể hóa bằng các hợp đồng, cam kết pháp lý minh bạch.

Theo đó, nhà đầu tư phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí về tiến độ giải ngân, tỷ lệ chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước và các tiêu chuẩn khắt khe về bảo vệ môi trường. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng hoặc vi phạm cam kết, thành phố có cơ chế thu hồi ưu đãi để nhường dư địa cho những luồng vốn chất lượng hơn.

Đối với việc thu hút nhân tài, mức đãi ngộ vượt trội cũng phải đi liền với hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc rõ ràng. Những “tổng công trình sư” hay chuyên gia đầu ngành không chỉ đóng góp ý tưởng mà phải chịu trách nhiệm về sản phẩm đầu ra, thể hiện qua những thay đổi đo lường được trong tiến độ quy hoạch hạ tầng, chất lượng công trình và sự gia tăng giá trị kinh tế - xã hội cho Thủ đô Hà Nội.

Hơn thế nữa, yếu tố quyết định để vận hành thành công “luồng xanh” thủ tục chính là bộ máy công quyền phải thực sự lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Sự phân cấp, phân quyền tối đa theo Luật Thủ đô 2026 đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải nâng cao năng lực giải quyết công việc, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Việc tháo gỡ tâm lý e ngại, đồng thời kiến tạo một môi trường hành chính phục vụ là điều kiện tiên quyết để những đột phá thể chế thực sự trở thành động lực phát triển của Hà Nội hôm nay và mai sau.

Khi thể chế được khơi thông, sự kết hợp giữa các cơ chế đãi ngộ tổng công trình sư và “luồng xanh” ưu đãi cho nhà đầu tư chiến lược sẽ là bệ phóng để Hà Nội bứt phá. Thành công giờ đây không nằm ở quy định pháp luật mà nằm ở bản lĩnh, trí tuệ và hành động quyết liệt của chính quyền và nhân dân Thủ đô trong hành trình vươn mình cùng dân tộc Việt Nam./.