Thơ ca Nga ở Việt Nam: Nhìn từ dịch thuật đến tiếp nhận

Nằm trong chuỗi hoạt động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, hội thảo do Trường Đại học Văn hóa Hà Nội chủ trì, Khoa Viết văn, Báo chí tổ chức. Sự kiện đồng thời hướng tới kỷ niệm 109 năm Cách mạng tháng Mười Nga (1917 - 2026) và năm hợp tác giữa Việt Nam - Nga về khoa học và giáo dục.

Tham dự hội thảo có ông Vladimir Vladimirovich Murashkin, Trưởng Cơ quan đại diện Cơ quan Hợp tác Liên bang Nga tại Việt Nam, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội; PGS.TS Trịnh Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Hội thảo còn có sự tham dự của dịch giả, các nhà khoa học, nhà phê bình. Về phía Trường Đại học Văn hóa Hà Nội có lãnh đạo, nguyên lãnh đạo, giảng viên từng học tập tại Nga, sinh viên Nga, cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, sinh viên nhà trường và bạn đọc.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đánh giá cao ý nghĩa của hội thảo cũng như tinh thần hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Ông bày tỏ mong muốn những trao đổi tại chương trình sẽ gợi mở các hướng đi cụ thể để thơ ca và văn học Nga tiếp tục được dịch, được giảng dạy và được yêu mến trong thế hệ trẻ.

“Nhà trường sẵn sàng tiếp thu các đề xuất của hội thảo. Chúng tôi cũng mong được mở rộng hợp tác với các đối tác Nga trong đào tạo, nghiên cứu và giao lưu văn hóa. Với các em sinh viên, tôi mong muốn các em hãy coi hội thảo này là lời mời các em đọc, tìm hiểu và biết đâu, một ngày nào đó chính các em trở thành những người viết tiếp hành trình thơ ca Nga tại Việt Nam”, PGS.TS Đinh Công Tuấn chia sẻ.

Cũng tại hội thảo, ông Vladimir Vladimirovich Murashkin ghi nhận những đóng góp của các nhà khoa học, dịch giả trong việc đưa các tác phẩm tiêu biểu của nền thơ Nga đến gần hơn với độc giả Việt Nam. Theo ông, hoạt động dịch thuật không chỉ đòi hỏi sự tỉ mỉ, tinh tế và công phu mà còn là cầu nối quan trọng trong giao lưu văn hóa, tạo nên cuộc đối thoại giữa những tâm hồn yêu thơ ca. Ông nhấn mạnh, các dịch giả và nhà khoa học chính là những sứ giả văn hóa, góp phần đưa nhân dân hai nước đến gần nhau hơn trong đời sống tinh thần, qua đó tiếp tục vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Liên bang Nga.

Ba phiên thảo luận tại hội thảo lần lượt tập trung vào hành trình dịch và giới thiệu thơ ca Nga tại Việt Nam; trải nghiệm dịch thuật, truyền bá thơ Nga và sự yêu thích của công chúng; hoạt động giảng dạy, nghiên cứu văn học Nga trong nhà trường hiện nay. Các phiên thảo luận do nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên và TS. Mai Anh Tuấn điều phối với sự tham gia của sáu diễn giả là những nhà khoa học, dịch giả và chuyên gia có nhiều đóng góp trong lĩnh vực văn học, dịch thuật.

Tham gia phiên thảo luận còn có Nhà giáo Ưu tú, dịch giả Vũ Thế Khôi - người đã có 60 năm giảng dạy tiếng Nga, đồng thời chuyển ngữ nhiều tác phẩm thơ nổi tiếng của các thi hào Nga sang tiếng Việt và dịch "Truyện Kiều" sang tiếng Nga; cùng TS. Đỗ Thị Hường, chuyên gia nghiên cứu văn học Nga tại Viện Văn học.

Hội thảo không chỉ nhìn lại những thành tựu và dấu ấn của hoạt động dịch thuật, nghiên cứu, giảng dạy văn học Nga tại Việt Nam mà còn đặt ra nhiều vấn đề về sự tiếp nối và phát triển trong bối cảnh hiện nay. Từ vai trò của các thế hệ dịch giả, việc khơi dậy cảm hứng sáng tạo đến đưa văn học Nga vào nhà trường và lan tỏa văn hóa đọc trong giới trẻ, các ý kiến tại hội thảo đã mở ra những góc nhìn đa chiều về tương lai của hoạt động giao lưu văn học hai nước.

Những trao đổi tại các phiên thảo luận cho thấy, hành trình tiếp nhận thơ ca Nga tại Việt Nam không chỉ được tạo nên bởi các tác phẩm và bản dịch, mà còn bởi sự đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ dịch giả, nhà nghiên cứu và độc giả. Chính sự đồng điệu trong cảm xúc, tư tưởng và những giá trị nhân văn đã giúp thơ ca Nga duy trì sức sống trong đời sống văn học Việt Nam.

Qua nhiều thế hệ, văn học Nga đã trở thành một phần trong đời sống tinh thần của nhiều người Việt Nam. Việc tiếp tục gìn giữ, giới thiệu và lan tỏa những giá trị ấy không chỉ góp phần làm phong phú đời sống văn học trong nước mà còn vun đắp sự thấu hiểu, gắn bó giữa nhân dân hai dân tộc./.