Khi văn học được “đánh thức” bằng sân khấu hóa học đường

Tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho học sinh. Nghệ thuật sân khấu biểu diễn đến với trường học không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho sân khấu khi nghệ thuật đến gần hơn với giới trẻ.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển rõ nét trong việc triển khai đề án “Giới thiệu và biểu diễn các vở diễn được chuyển thể từ các tác phẩm văn học nổi tiếng của Việt Nam và thế giới trong chương trình giáo dục phổ thông tại các trường học của thành phố Hà Nội giai đoạn 2025-2030” (gọi tắt là đề án Sân khấu học đường).

Dưới sự chỉ đạo của UBND Thành phố Hà Nội và Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, 6 đơn vị nghệ thuật được giao nhiệm vụ dàn dựng, biểu diễn theo từng loại hình, từ đó hình thành mạng lưới đưa sân khấu vào trường học theo hướng đồng bộ.

Điểm đáng chú ý là sân khấu học đường không dừng lại ở hoạt động ngoại khóa đơn lẻ, mà đang dần trở thành “cầu nối” giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn. Những tác phẩm quen thuộc trong chương trình học được chuyển thể thành các vở diễn giàu cảm xúc, giúp học sinh tiếp cận tri thức theo cách trực quan và sâu sắc hơn.

Trong tháng 3 và tháng 4 vừa qua, hàng chục buổi biểu diễn đã được tổ chức tại nhiều trường học trên địa bàn Hà Nội như: THCS Thụy Lâm, THCS Ngọc Lâm, THCS Đông Dư, THCS Vĩnh Ngọc, Tiểu học Thạch Bàn A, Tiểu học Vĩnh Ngọc, Tiểu học Liên Mạc B, THPT Tân Lập… Không gian sân trường trở thành “sân khấu mở”, nơi học sinh trực tiếp cảm nhận nghệ thuật bằng tất cả giác quan.

Bên cạnh các vở diễn quen thuộc đã tạo hiệu ứng tốt trong năm qua như: “Lời bà kể” (dành cho cấp tiểu học), “Chuyện người con gái Nam Xương” (dành cho cấp trung học cơ sở), “Tinh thần thể dục” (dành cho học sinh trung học phổ thông), năm nay, Nhà hát Kịch Hà Nội đem đến một tác phẩm “mới tinh” gắn với Thủ đô. Đó là vở kịch nói “Huyền tích Hồ Gươm” chuyển thể từ tác phẩm “Sự tích Hồ Gươm”, nằm trong chương trình ngữ văn lớp 6. Tác phẩm tái hiện cuộc khởi nghĩa Lam Sơn cùng sự xuất hiện thần kỳ của báu vật được trời đất ban tặng để giúp nghĩa quân xoay chuyển cục diện chiến trường.

Các đơn vị nghệ thuật đã phát huy thế mạnh riêng để tiếp cận học sinh theo từng lứa tuổi. Nhà hát Chèo Hà Nội mang đến những trích đoạn kinh điển như “Quan Âm Thị Kính”, cùng các tác phẩm gần gũi như “Cây tre trăm đốt”, “Chú Cuội và Cây Đa”. Ngôn ngữ chèo được làm mới theo hướng dí dỏm, dễ hiểu, giúp các nhân vật bước ra từ trang sách trở nên gần gũi hơn với học sinh.

Trong khi đó, Nhà hát Múa rối Thăng Long lựa chọn cách tiếp cận trực quan, sinh động với các tiết mục như “Xã Trưởng - Mẹ Đốp”, “Vũ điệu hồ thiên nga”, “Bà già xì tin”… phù hợp với học sinh nhỏ tuổi. Cùng với đó, Nhà hát Cải lương Hà Nội và Nhà hát Nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Hà Nội cũng góp phần làm phong phú chương trình bằng những tiết mục giàu cảm xúc, góp phần đa dạng hóa trải nghiệm nghệ thuật trong nhà trường.

NSƯT Trần Thị Hiền - Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long cho biết: "Trong tháng 4, đơn vị sẽ phát biểu diễn tại các trường tiểu học thuộc địa bàn như Phúc Lộc, Phúc Lợi, Liên Minh, Bát Tràng, Gia Lâm... Sau đó, các chương trình tiếp tục được tổ chức tại nhiều trường khác như Nội Bài, Quang Minh, Sóc Sơn, Đa Phúc, Đông Thắng Anh, Việt Hưng, Phù Đổng, Ô Diên... Tôi mong muốn, mỗi buổi biểu diễn không chỉ đến cho học sinh một chương trình nghệ thuật hấp dẫn, mà còn góp phần khơi dậy tình yêu văn học, bồi đắp cảm xúc thẩm mỹ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến với thế hệ trẻ Thủ Đô...".

Thực tế cho thấy, giá trị cốt lõi của đề án sân khấu học đường nằm ở sự kết hợp giữa giáo dục và nghệ thuật. Khi các tác phẩm văn học được sân khấu hóa bằng chèo, cải lương, múa rối hay xiếc, nội dung bài học trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn. Với học sinh, đặc biệt ở bậc tiểu học và THCS, đây không chỉ là sự “minh họa” cho môn Ngữ văn mà còn là cơ hội tiếp cận các loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc một cách tự nhiên.

Đáng chú ý, mô hình này đang đi đúng định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội. Trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận và tham gia thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa. Đây không chỉ là một chỉ tiêu mang tính chiến lược, mà còn là động lực để các địa phương, trong đó có Hà Nội, đẩy mạnh triển khai các mô hình sáng tạo như sân khấu học đường.

Có thể nói, khi sân khấu bước vào trường học, nghệ thuật không còn là điều xa vời mà trở thành một phần của đời sống học đường. Đây chính là hướng đi bền vững, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho thế hệ trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước./.