Triển lãm 90 bức tranh sơn mài được vẽ bằng góc nhìn đương đại

Trên nền chất liệu sơn ta, mỗi họa sĩ lựa chọn cách biểu đạt riêng, từ tổ chức hình mảng đến phối màu và xử lý bề mặt. Bên cạnh những gam màu đặc trưng như đỏ son, đen, nâu cánh gián cùng ánh vàng, bạc, nhiều tác phẩm còn thử nghiệm các sắc xanh, tím, cam, hồng, mở rộng khả năng biểu đạt của sơn mài.

Đáng chú ý, triển lãm bố trí khu vực trưng bày mẫu sơn mài qua các công đoạn chế tác, giúp khách tham quan quan sát quá trình tạo lớp sơn, mài và hoàn thiện bề mặt tranh. Qua đó, công chúng có thêm cơ hội tìm hiểu đặc tính chất liệu và sự công phu trong quá trình sáng tác.

Tại triển lãm, họa sĩ Nguyễn Văn Bảng giới thiệu những sáng tác theo khuynh hướng trừu tượng, bán trừu tượng, lấy cảm hứng từ phong cảnh và đời sống. Các tác phẩm “Buổi sáng ở bản Sin Suối Hồ”, “Những mảnh ghép” và “Nếp gấp” thể hiện những liên tưởng, suy ngẫm của ông qua ngôn ngữ tạo hình.

Gắn bó với sơn mài hơn 45 năm, họa sĩ Nguyễn Thị Tiến theo đuổi đề tài phong cảnh, hoa và tĩnh vật. Ba tác phẩm “Phong cảnh Yên Châu” (2019), “Sen trắng” (2023) và “Xuân” (2024) thể hiện sự quan sát tinh tế của nữ họa sĩ đối với thiên nhiên, đặc biệt là hình dáng và sự chuyển biến của hoa sen.

Trong khi đó, họa sĩ Nguyễn Đình Văn khai thác hình ảnh cây cối, động vật và cảnh vật gần gũi; Lily Lai quan tâm đến người phụ nữ, tình mẫu tử và đời sống nội tâm. Họa sĩ Bùi Thị Mừng tìm cảm hứng từ Phật giáo và đời sống thường ngày, gửi gắm những suy niệm về lòng từ bi, trí tuệ và sự an lạc qua hình tượng hoa sen, sắc hoa, đồng lúa quê nhà.

Sơn ta, được chiết xuất từ nhựa cây sơn tự nhiên (Rhus succedanea), chủ yếu trồng tại Phú Thọ, có độ bám dính cao, dẻo dai, chống thấm nước và đặc biệt khô trong môi trường có độ ẩm cao.

Trong chế tác, người họa sĩ phủ nhiều lớp sơn, kết hợp các vật liệu như son đỏ, vàng, bạc, vỏ trứng, vỏ trai, sau đó mài và xử lý bề mặt. Qua từng công đoạn, những lớp màu và chi tiết ẩn bên dưới dần hiện ra, tạo chiều sâu, độ bóng và khả năng bắt sáng đặc trưng của tranh sơn mài Việt Nam.

Quá trình này đòi hỏi sự am hiểu chất liệu, khả năng kiểm soát kỹ thuật và nhạy bén trước những biến đổi khó dự đoán. Họa sĩ Lily Lai chia sẻ: “Tôi muốn làm chủ chất liệu, nhưng không muốn tước đi sự bí ẩn của nó”.

Theo chị, những bất ngờ trong quá trình mài không đồng nghĩa với việc phó mặc tác phẩm cho ngẫu nhiên. Người họa sĩ vẫn cần tư duy tạo hình, kinh nghiệm và khả năng quan sát để lựa chọn, hoàn thiện những chi tiết phù hợp.

Họa sĩ Nguyễn Văn Bảng cho rằng sơn mài là chất liệu bản địa quý giá, còn nhiều dư địa để các thế hệ nghệ sĩ tiếp tục khám phá. Việc kế thừa kỹ thuật truyền thống cần song hành với tư duy sáng tạo mới, thay vì lặp lại nguyên vẹn cách làm của thế hệ trước.

Thông qua triển lãm, Nguyên Lacquer mong muốn giới thiệu những tìm tòi trong sáng tác sơn mài, góp phần đưa chất liệu truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Triển lãm mở cửa tự do từ 8h30 đến 17h hằng ngày, từ 30/10 đến 4/11/2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội.