Hà Nội chủ động trong việc bảo vệ, phát huy bản sắc văn hóa Thăng Long

Theo ông Dương Ngọc Long, Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội), Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND của UBND thành phố được ban hành dựa trên hệ thống căn cứ pháp lý đồng bộ từ Trung ương đến thành phố.

Cụ thể, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15; Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 (điểm a khoản 1 Điều 15); Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 và Luật Kiến trúc; Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND Thành phố quy định về chính sách khuyến khích, hỗ trợ cá nhân, tổ chức cải tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn thành phố Hà Nội…

Trên cơ sở thực tiễn, Thành phố Hà Nội sở hữu một kho tàng di sản văn hóa và kiến trúc vô giá với các tuyến phố cổ, phố cũ, làng cổ truyền thống, hàng ngàn biệt thự cũ và công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954 mang giá trị lịch sử, nghệ thuật đặc sắc.

Tuy nhiên, thực tiễn quản lý đặt ra nhiều áp lực đè nặng từ quá trình đô thị hóa và sự suy giảm chất lượng công trình, khoảng trống cơ chế hỗ trợ trước đây hoặc vướng mắc trong xã hội hóa (tổ chức, cá nhân sở hữu công trình có mong muốn bảo tồn nhưng gặp rào cản về thủ tục phức tạp, thiếu hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật về bảo tồn yếu tố gốc, và không có nguồn vốn đối ứng).

Do đó, việc ban hành Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND là bước đi cấp thiết nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 30/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố, đưa các chính sách ưu đãi vào cuộc sống một cách công khai, minh bạch, có chỉ dẫn kỹ thuật và quy trình rút gọn rõ ràng.

Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND vừa cụ thể hóa Luật Thủ đô 2026 và Nghị quyết HĐND thành phố, vừa thiết lập quy chuẩn tiêu chí và điều kiện hỗ trợ: Xác định rõ bộ tiêu chí (5 tiêu chí), điều kiện (5 điều kiện) và 5 thứ tự ưu tiên hỗ trợ để ngân sách thành phố được bố trí đúng đối tượng, đúng mục tiêu, đúng pháp luật.

Hơn nữa, Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND giúp tinh gọn thủ tục và minh bạch hóa giải ngân: Quy định thẩm quyền một đầu mối (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì), siết chặt thời hạn phản hồi của các sở ngành trong 5 ngày làm việc, tổng thời gian thẩm định không quá 30 ngày). Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng bảo tồn: Hỗ trợ 100% kinh phí điều tra, khảo sát, kiểm kê, lập hồ sơ khoa học, số hóa 3D, bản đồ GIS di sản và tư vấn chuyên môn kỹ thuật bảo tồn yếu tố gốc.

Về tác động của Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND của UBND thành phố, đối với cơ quan quản lý nhà nước thì Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm đầu mối chủ trì rà soát, thẩm định liên ngành và lập Đề án hỗ trợ; Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ theo chức năng chuyên ngành.

Đối với chính quyền địa phương cấp xã, UBND cấp xã là cơ quan tiếp nhận hồ sơ ban đầu, xác nhận tính cần thiết, kiểm tra pháp lý đất đai không tranh chấp trong vòng 30 ngày, tạo sự chủ động cho chính quyền cơ sở. Với tổ chức, cá nhân, hộ gia đình sở hữu di sản, Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND cho phép tổ chức, cá nhân, hộ gia đình được tiếp nhận nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách thành phố đối với các hoạt động khảo sát, tư vấn, số hóa và tu bổ; được hướng dẫn giải đáp chuyên môn về giữ gìn chi tiết kiến trúc gốc.

Ngoài ra, đối với doanh nghiệp, nhà tài trợ và nhà đầu tư, Quyết định ban hành Danh mục thu hút đầu tư xã hội hóa hằng năm, mở ra các hình thức Hợp tác công tư (PPP), liên kết kinh doanh khai thác sản phẩm du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo. Và đối với cộng đồng dân cư và xã hội, Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND giúp người dân được thụ hưởng không gian sống, cảnh quan kiến trúc đô thị xanh - sạch - đẹp, gìn giữ ký ức đô thị và nâng cao giá trị đời sống tinh thần.

Những điểm mới, quy định vượt trội so với pháp luật hiện hành

Thứ nhất: Minh bạch hóa bộ tiêu chí, điều kiện và thứ tự ưu tiên hỗ trợ. Đó là lần đầu tiên thành phố ban hành bộ tiêu chí (5 tiêu chí: Giá trị nội tại, Bản sắc, Cộng đồng, Giáo dục - Khoa học, Tiềm năng khai thác) và 5 điều kiện minh bạch. Mọi chủ sở hữu công trình kiến trúc có giá trị đủ điều kiện đều có cơ hội tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ bình đẳng.

Thứ hai: Tinh gọn cơ quan đầu mối và siết chặt thời hạn thẩm định liên ngành. Mọi hồ sơ đề xuất hỗ trợ tập trung về một đầu mối duy nhất là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Khai tử tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa ngành văn hóa và ngành xây dựng. Siết chặt thời hạn cơ quan liên quan trả lời trong 05 ngày làm việc, quá thời hạn không có ý kiến coi như thống nhất.

Thứ ba: Cơ chế hỗ trợ toàn diện các khâu chuẩn bị và số hóa. Ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% kinh phí đối với các hoạt động chuẩn bị đầu tư: điều tra, khảo sát, nhận diện yếu tố gốc, lập hồ sơ khoa học, tư vấn chuyên môn kỹ thuật và số hóa 3D, giúp giảm tối đa chi phí ban đầu cho người dân.

Thứ tư: Chính sách hỗ trợ bổ sung đặc thù cho Biệt thự cũ và Tuyến phố cấp I: Quyết định 119 bổ sung chính sách hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu đối với Biệt thự cũ (nhóm I, nhóm II) trong việc khôi phục hình thức kiến trúc, kết cấu, vật liệu, chi tiết trang trí và cảnh quan sân vườn nguyên gốc.

Thứ năm: Khai thông cơ chế Xã hội hóa và Hợp tác Công tư (PPP): Quy định rõ cơ chế công bố Danh mục kêu gọi đầu tư hằng năm; thúc đẩy các hình thức Hợp tác công tư (PPP), đặt hàng, giao nhiệm vụ, liên kết kinh doanh khai thác du lịch văn hóa trên nguyên tắc chia sẻ lợi ích hài hòa.

Thứ sáu: Đột phá về Chuyển đổi số và Ứng dụng Công nghệ cao. Chính sách hỗ trợ ưu tiên và cộng điểm cho các dự án ứng dụng công nghệ quét 3D Laser, thực tế ảo VR/AR, lập bản đồ số GIS di sản và nộp hồ sơ qua hệ thống Dịch vụ công tích hợp mã QR Code.

Như vậy có thể thấy, Quyết định số 119/2026/QĐ-UBND khẳng định sự chủ động, quyết liệt của chính quyền Thủ đô trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội; tạo nguồn động lực tài chính mạnh mẽ thúc đẩy chủ sở hữu công trình và khu vực lịch sử cùng đồng hành với Nhà nước trong sự nghiệp giữ gìn, phát huy giá trị di sản./.