Hà Nội tạo nền tảng pháp lý để phát triển đô thị theo mô hình TOD

1. Thực tế phản ánh, Hà Nội là đô thị đặc biệt, có lịch sử phát triển lâu đời với nhiều khu vực đô thị được hình thành qua các thời kỳ. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa nhanh, Hà Nội đang chuyển đổi mô hình phát triển từ mở rộng theo chiều ngang sang phát triển đô thị nén, xanh, đa trung tâm, gắn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn.

Nhu cầu cải tạo, chỉnh trang, tái thiết các khu vực đô thị cũ, đặc biệt là các khu vực quanh nhà ga, đề-pô và đầu mối giao thông công cộng của Hà Nội ngày càng cấp thiết nhằm sử dụng hiệu quả quỹ đất, nâng cao chất lượng môi trường sống và phát huy hiệu quả đầu tư hệ thống đường sắt đô thị.

Tuy nhiên, quá trình triển khai các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị thời gian qua tại Hà Nội còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do thiếu cơ chế, chính sách đồng bộ và đủ mạnh, nhất là trong việc huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Luật Thủ đô 2026 đã giao HĐND Thành phố ban hành các chính sách đặc thù về cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị và phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng (TOD).

Vì vậy, HĐND Thành phố ban hành Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND quy định chính sách cải tạo, chỉnh trang tái thiết đô thị và phát triển đô thị tại khu vực TOD trên địa bàn thành phố Hà Nội (thực hiện điểm a, điểm b và điểm c khoản 2 Điều 12 Luật Thủ đô số 2026) là cần thiết nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Thủ đô, tạo hành lang pháp lý thống nhất để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, khai thác hiệu quả không gian đô thị, thúc đẩy phát triển đô thị bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô.

Thông qua Nghị quyết này, Thành phố Hà Nội thiết lập khung chính sách đặc thù về tiêu chí, điều kiện, trình tự, cơ chế tổ chức thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD. Đồng thời, quy định các chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội phù hợp với đặc thù phát triển đô thị của Thủ đô, bảo đảm khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian trên cao, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả đất đai và phát triển hệ thống đường sắt đô thị.

Nghị quyết cũng góp phần tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về thể chế trong quá trình triển khai các dự án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, chỉnh trang các khu vực đô thị hiện hữu và phát triển các khu vực TOD; huy động tối đa các nguồn lực xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng môi trường và điều kiện sống của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

Việc ban hành Nghị quyết thể hiện sự chủ động của Thành phố Hà Nội trong việc đổi mới mô hình phát triển đô thị theo hướng đô thị nén, đa trung tâm, phát triển dựa trên hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn; góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai, thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản lành mạnh, tăng nguồn thu ngân sách và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.

Điều này đúng với định hướng đã được Bộ Chính trị đặt ra tại Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm…

Đặc biệt, đối với người dân, Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND tạo điều kiện cải thiện chất lượng nhà ở, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và không gian công cộng; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân; nâng cao chất lượng sống, hướng tới xây dựng Thủ đô Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại.

2. Không khó để nhận thấy những tác động tích cực của Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND đối với sự phát triển nhanh và bền vững của Hà Nội. Trong đó, về mặt xã hội, Nghị quyết sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ và tái thiết các khu vực đô thị xuống cấp; nâng cao chất lượng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, điều kiện nhà ở và môi trường sống; tạo thêm không gian công cộng, việc làm và cơ hội phát triển cho người dân.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND sẽ khuyến khích phát triển đô thị theo mô hình TOD, giảm phụ thuộc vào phương tiện giao thông cá nhân, tăng tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, ưu tiên phát triển không gian xanh và công trình công cộng; góp phần giảm ùn tắc giao thông, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND gồm 6 Chương, 24 Điều với nhiều điểm mới, đặc thù, vượt trội so với pháp luật hiện hành. Cụ thể, Nghị quyết quy định một khung chính sách tổng thể về cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trên địa bàn Thành phố Hà Nội, thay vì chỉ điều chỉnh riêng lẻ đối với từng loại dự án như cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ hoặc chỉnh trang đô thị theo các quy định chuyên ngành. Nghị quyết hình thành cơ chế thống nhất từ việc xác định khu vực, tiêu chí, điều kiện đến tổ chức thực hiện dự án tái thiết đô thị.

Song song đó, Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý để phát triển đô thị gắn với hệ thống đường sắt đô thị và các đầu mối giao thông công cộng, thúc đẩy phát triển đô thị nén, đa chức năng, sử dụng đất hiệu quả, tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng và nâng cao hiệu quả đầu tư hệ thống đường sắt đô thị.

Quy định các chỉ tiêu quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại khu vực TOD khác với hoặc chưa được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng theo đúng thẩm quyền được Luật Thủ đô 2026 giao. Đây là cơ chế đặc thù chưa từng được trao cho địa phương theo pháp luật hiện hành, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động xây dựng các chỉ tiêu phù hợp với đặc điểm của từng khu vực TOD.

Điểm mới, đặc thù của Nghị quyết số 66/2026/NQ-HĐND còn là quy định cơ chế tổ chức thực hiện thống nhất, phân công rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các quy định của pháp luật về quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng và nhà ở. Cùng đó, làm cơ sở pháp lý để khai thác đồng bộ không gian ngầm, không gian trên cao và không gian tầm thấp, phát triển đô thị theo hướng 3 chiều, ưu tiên quỹ đất mặt đất cho cây xanh, công trình công cộng, quảng trường, giao thông đi bộ và các tiện ích phục vụ cộng đồng.

Ngoài ra, Nghị quyết số số 66/2026/NQ-HĐND cũng bảo đảm gắn kết đồng bộ giữa quy hoạch đô thị, quy hoạch giao thông, sử dụng đất và đầu tư xây dựng, góp phần khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai, huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển đô thị, tạo nguồn lực tái đầu tư cho hệ thống kết cấu hạ tầng và phát triển đường sắt đô thị. Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân, nhà đầu tư và cộng đồng, đồng thời nâng cao chất lượng không gian sống, phát triển đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô.

Điểm vượt trội của Nghị quyết là trao cho Thành phố Hà Nội quyền chủ động xây dựng và ban hành các chính sách phát triển đô thị phù hợp với đặc thù của Thủ đô trên cơ sở thẩm quyền được Luật Thủ đô 2026 giao./.