Khai mạc triển lãm chuyên đề “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình”

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết, trong dòng chảy lịch sử mỹ thuật Việt Nam, hình tượng con ngựa xuất hiện sớm và phổ biến, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và văn hóa truyền thống của dân tộc. Trong mỹ thuật dân gian và mỹ thuật ứng dụng, ngựa thường được thể hiện mộc mạc, sinh động, phản ánh kỹ thuật tinh xảo, khả năng quan sát và diễn tả linh hoạt của các nghệ nhân xưa. Khi bước vào nghệ thuật tạo hình hiện đại, hình tượng ngựa trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ nghệ sĩ, được khai thác đa dạng về phong cách, cảm xúc và ngôn ngữ biểu đạt.

Triển lãm chuyên đề “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình” giới thiệu 60 tác phẩm được tuyển chọn từ sưu tập mỹ thuật dân gian, mỹ thuật ứng dụng, mỹ thuật hiện đại và đương đại của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Các tác phẩm phong phú về loại hình và chất liệu như sơn mài, sơn dầu, lụa, tranh giấy, gỗ, đất nung, gốm… do nhiều thế hệ nghệ nhân và nghệ sĩ tạo hình Việt Nam sáng tác, trải dài từ thời kỳ Mỹ thuật Đông Dương, Mỹ thuật kháng chiến đến nghệ thuật đương đại.

Trong số 60 tác phẩm được giới thiệu tại triển lãm có 2 tác phẩm là Bảo vật quốc gia hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, gồm “Gióng” của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm và “Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc” của danh họa Dương Bích Liên. Ở những tác phẩm này, ngựa không chỉ là hình ảnh tạo hình mà đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng, gắn liền với huyền thoại lịch sử và tinh thần dân tộc.

Hình tượng ngựa còn biểu trưng cho sức mạnh, ý chí quật cường của dân tộc được thể hiện đậm nét qua các sáng tác như “Ngựa Gióng” của Nguyễn Tư Nghiêm, “Ông Gióng” của họa sĩ Ngô Mạnh Lân, “Gióng” của nhà điêu khắc Lê Công Thành, cùng tác phẩm của họa sĩ Trần Khánh Chương. Những sáng tác này cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và bút pháp hiện đại, tạo nên âm hưởng mạnh mẽ về tinh thần dân tộc bền bỉ, kiên cường.

Gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào vùng cao, ngựa đã trờ thành người bạn trung thành, gắn liền với sinh hoạt, lao động và đời sống tinh thần của các dân tộc thiểu số như H’mông, Tày, Nùng… Hình ảnh quen thuộc ấy được khắc họa sinh động trong nhiều tác phẩm tiêu biểu như “Cho ngựa ăn”, “Chuẩn bị đi chợ” của danh họa Tô Ngọc Vân; “Làng Cộng hòa” của Nguyễn Văn Tỵ; “Bé cưỡi ngựa” của Bùi Xuân Phái; “Bản Sám Mấn” của Phạm Văn Đôn...

Trong giai đoạn kháng chiến, hình tượng ngựa được các họa sĩ thể hiện chân thực, sinh động như một con vật đồng hành cùng chiến sĩ khi băng rừng vượt suối, tiếp tế lương thảo. Ngựa trở thành phương tiện hữu ích, gắn liền với những năm tháng gian khổ của cuộc kháng chiến qua các tác phẩm như “Thồ hàng quân sự” của Nguyễn Sỹ Tốt, “Bộ đội và ngựa” của Nguyễn Tiến Chung. Đặc biệt, hình ảnh những chú ngựa bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các sáng tác “Rời lều cỏ Bác tiếp tục hành quân” của Nguyễn Trọng Kiệm, “Bác Hồ đi công tác” của Nguyễn Thụ, “Việt Bắc mùa xuân” của Giang Tô, “Xuân chiến khu” của Trần Chắt đã để lại dấu ấn sâu sắc.

Trong đời sống đương đại, hình tượng ngựa tiếp tục được nhìn nhận như biểu trưng của sức mạnh, sự trung thành, ý chí vươn lên, đồng thời mang ý nghĩa về may mắn và thành công. Những sáng tác như bộ tranh đồ họa “Ngựa” của họa sĩ Lê Bá Đảng hay tác phẩm “Mr Ngọ” trong bộ “12 con giáp” của nhà điêu khắc Nguyễn Thăng Long cho thấy cách tiếp cận mới mẻ, giàu tính sáng tạo của nghệ sĩ đương đại đối với hình tượng quen thuộc này.

Qua triển lãm “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình”, công chúng có dịp chiêm ngưỡng hành trình tạo hình phong phú của hình tượng ngựa trong mỹ thuật Việt Nam. Hình ảnh con ngựa hiện lên không chỉ như một vật nuôi thân thuộc, hữu ích trong lao động và chiến đấu mà còn là biểu tượng nghệ thuật giàu cảm xúc, phản ánh chiều sâu truyền thống và hơi thở của thời đại.

Triển lãm diễn ra đến hết ngày 1/3/2026./.

Dưới đây là một số tác phẩm được giới thiệu trong triển lãm: