Hoàn thiện thể chế để công nghiệp văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững

Hội thảo nhằm góp phần cung cấp luận cứ khoa học, kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách cho xây dựng hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa của Việt Nam. Đồng thời, Hội thảo cũng là diễn đàn quan trọng để trao đổi, chia sẻ quan điểm, đề xuất các giải pháp và khuyến nghị chính sách hướng tới mục tiêu xây dựng nền công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triên mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh đất nước trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm cho biết, Hội thảo "Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới", là một diễn đàn có ý nghĩa quan trọng, với những nhiệm vụ mà chủ đề Hội thảo đã nêu rất đầy đủ.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm, trong những năm gần đây, phường Cửa Nam nói riêng, thành phố Hà Nội nói chung luôn xác định công nghiệp văn hóa là hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên các giá trị văn hóa sáng tạo, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống tinh thần cho người dân.

Chính vì vậy, việc phối hợp tổ chức hội thảo lần này là cơ hội quý báu để phường Cửa Nam, thành phố Hà Nội được đồng hành cùng các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và nghệ sĩ trong việc thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa trên địa bàn phường Cửa Nam cũng như Thủ đô Hà Nội và cả nước.

"Ban tổ chức kỳ vọng Hội thảo lần này sẽ tạo ra một diễn đàn học thuật chất lượng, thúc đẩy sự hợp tác, đối thoại, trao đổi ý kiến sâu rộng và xây dựng, qua đó giúp các cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát triển hiệu quả ngành công nghiệp văn hóa, góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững cho Thủ đô Hà Nội nói riêng và đất nước nói chung trong điều kiện mới", Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm nhấn mạnh.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho biết, những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta xác định rõ văn hoá không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là sức mạnh nội sinh, là động lực và hệ điều tiết của xã hội góp phần phát triển nhanh và bền vững.

Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng nhấn mạnh yêu cầu khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trên cơ sở phát huy giá trị văn hoá và con người Việt Nam như nguồn lực nội sinh đặc biệt. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục đi theo quỹ đạo đó, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đột phá về thể chế, hoàn thiện khung chính sách cho đổi mới sáng tạo, kinh tế tri thức, công nghiệp văn hoá và kinh tế sáng tạo như một trong những trụ cột tăng trưởng mới.

Về phía Chính phủ, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 ban hành năm 2016 đã xác lập các ngành công nghiệp văn hoá là một lĩnh vực kinh tế có đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng, việc làm, thu ngân sách; đồng thời là kênh gia tăng sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam từ đó tăng cường vị thế quốc tế của Việt Nam thông qua sản phẩm, dịch vụ và hình ảnh văn hoá, con người Việt Nam.

Chiến lược cũng chỉ rõ yêu cầu hình thành hệ sinh thái sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp văn hoá theo hướng chuyên nghiệp hóa, thương mại hóa, dựa trên tài sản trí tuệ và giá trị văn hoá bản địa.

Đặt trong bối cảnh đó, có thể nói: chúng ta đã có chủ trương, đã có chiến lược, đã có nhận thức thống nhất về vai trò của công nghiệp văn hoá. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở tầm nhìn, mà nằm ở thể chế.

Khung thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hoá hiện nay vẫn còn phân tán theo từng lĩnh vực quản lý nhà nước; thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh để kết nối văn hoá - sáng tạo - khoa học công nghệ - du lịch - thương mại - đô thị; thiếu các công cụ khuyến khích đầu tư tư nhân và hợp tác công - tư; thiếu hành lang thử nghiệm chính sách (sandbox) cho các mô hình mới; và đặc biệt là thiếu các cơ chế vận hành linh hoạt ở cấp địa phương, nhất là tại các đô thị trung tâm sáng tạo. Nói một cách ngắn gọn: thiếu thể chế đồng bộ khiến cho tiềm năng của các ngành công nghiệp văn hoá chưa thực sự trở thành động lực phát triển.

Chính vì vậy, Hội thảo là bước đi nhằm trả lời câu hỏi đặt ra cho toàn cầu trong điều kiện Việt Nam. Mục tiêu của hội thảo là xây dựng nền tảng lý luận, nhận diện bài học quốc tế điển hình và xác định những vấn đề cốt lõi cần giải quyết trong hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hoá ở Việt Nam giai đoạn tới.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nêu 3 nhóm vấn đề cốt lõi để các diễn giả trao đổi sâu.

Thứ Nhất, về khung thể chế: Chúng ta cần làm rõ mô hình thể chế nào cho phát triển công nghiệp văn hoá ở Việt Nam trong điều kiện mới.

Về công cụ chính sách: Việt Nam cần những công cụ thể chế nào để hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo và cộng đồng sáng tạo một cách thực chất?

Về đo lường và đánh giá: Làm thế nào để đo được đóng góp thực của công nghiệp văn hoá vào tăng trưởng kinh tế địa phương, vào việc làm sáng tạo chất lượng cao, vào năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch, vào lan tỏa hình ảnh và sức mạnh mềm?

Tại hội thảo, TS Nguyễn Cao Đức - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trình bày tham luận về "Khung thể chế phát triển công nghiệp nội dung của Hàn Quốc và hàm ý chính sách cho Việt Nam trong kỷ nguyên số".

Tham luận đã nêu ra những thành công của Hàn Quốc về phát triển công nghiệp nội dung (Hallyu), qua đó rút ra hàm ý chính sách và đề xuất một lộ trình thể chế 3 giai đoạn cụ thể tham khảo cho Việt Nam nhằm xây dựng một ngành công nghiệp văn hóa cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Ở góc độ địa phương, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Cửa Nam Phạm Tuấn Long nhấn mạnh đến vai trò và sự sáng tạo của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản.

Thời gian tới, để đẩy mạnh và phát huy hơn nữa việc phát triển công nghiệp văn hoá trên địa bàn, phường Cửa Nam tiếp tục xây dựng và định hướng thương hiệu văn hoá địa phương; Đồng thời tạo không gian và môi trường thuận lợi cho sáng tạo văn hoá; Song song đó tiếp tục bảo tồn di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hoá; Huy động nguồn lực, xã hội hoá và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật.