Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Khung cơ chế đột phá, định hình diện mạo Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Giải bài toán khó giữa “phát triển hiện đại” và “bảo tồn di sản”

Một trong những thách thức lớn nhất của Hà Nội là làm sao để hiện đại hóa mà không đánh mất bản sắc. Điều 12 “Phát triển đô thị và nhà ở” tại Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) đã đặt ra những nguyên tắc cốt lõi, định hướng cao để giải quyết bài toán này. Cụ thể, việc phát triển đô thị và nhà ở phải hướng tới xây dựng các khu đô thị, đô thị thông minh, đô thị đa chức năng và nhà ở xã hội một cách hiện đại, đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Tuy nhiên, sự phát triển này không được phép “vượt rào” mà phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm các tiêu chuẩn về xây dựng và phòng cháy, chữa cháy. Đặc biệt, Dự thảo Luật nhấn mạnh nguyên tắc bắt buộc phải bảo vệ các di sản văn hóa, lịch sử, thiên nhiên, kiến trúc và cảnh quan. Điều này cho thấy tư duy lập pháp không chạy theo tăng trưởng nóng, mà đặt sự phát triển đô thị trong một nền tảng bền vững, tôn trọng giá trị truyền thống ngàn năm văn hiến của Thủ đô.

Có thể thấy, quy định trên đã, đang đi đúng các giải pháp trọng tâm phát triển Thủ đô trong giai đoạn 2025-2030 mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội khóa XVIII đặt ra, đó là triển khai quy hoạch; quản lý và phát triển đô thị, nông thôn; bảo vệ môi trường... Đặc biệt là phát huy giá trị văn hóa ngàn năm Thăng Long - Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh trong kỷ nguyên phát triển mới.

Lấy người dân làm trung tâm trong tái thiết đô thị

Các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị tại Hà Nội nhiều năm qua thường lâm vào bế tắc do nhiều nguyên nhân khách quan. Do đó, điểm sáng của Điều 12 trong Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) là đã luật hóa nguyên tắc bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người dân, Nhà nước và doanh nghiệp, trong đó đặc biệt ưu tiên giải pháp tái định cư tại chỗ.

Việc ưu tiên tái định cư tại chỗ không chỉ giúp người dân giữ được sinh kế và môi trường sống quen thuộc, mà còn trực tiếp nâng cao tiện ích đô thị và cải thiện chất lượng sống cho chính cư dân ở khu vực được cải tạo. Hơn thế, Dự thảo Luật còn mở ra một hướng đi đột phá và tiến bộ khi quy định việc có chính sách ưu tiên, hỗ trợ tổ chức, cộng đồng dân cư tự đề xuất cùng tự thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang.

Cơ chế này sẽ khơi dậy nguồn lực to lớn từ nhân dân, biến người dân từ đối tượng bị động chịu ảnh hưởng trở thành chủ thể chủ động kiến tạo không gian sống của mình. Để bảo đảm tính khả thi và quyết liệt trong thực thi, UBND Thành phố được trao thẩm quyền quy định trình tự, thủ tục và cả các biện pháp cưỡng chế di dời phục vụ cho các dự án cải tạo, tái thiết này.

Mô hình TOD, khai thác không gian đa chiều

Sự lột xác về hạ tầng giao thông và không gian đô thị của Hà Nội được kỳ vọng rất lớn vào việc ứng dụng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Điều 12 trong Dự thảo Luật trao quyền cho HĐND Thành phố quy định các chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD theo mô hình đô thị nén, gắn liền với các nhà ga và đề-pô đường sắt đô thị.

Sự linh hoạt về thể chế được thể hiện ở việc Hà Nội được phép áp dụng các chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc, hạ tầng tại khu vực TOD khác với quy chuẩn quốc gia hiện hành. Sự linh hoạt này dựa trên cơ sở khai thác tối đa không gian ngầm và không gian tầm thấp, nhằm mục tiêu tối thượng là ưu tiên mặt đất cho không gian công cộng, cây xanh và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Đồng thời, luật cũng cho phép Thành phố sử dụng ngân sách để trực tiếp đầu tư hạ tầng thiết yếu phục vụ các dự án nhà ở theo quy hoạch. Đây là cú hích lớn, tạo điều kiện thu hút nguồn lực xã hội hóa vào phát triển đường sắt đô thị, đồng thời giải nén cho khu vực nội đô lịch sử.

Có thể nói, Điều 12 của Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) là một tập hợp các cơ chế đặc thù, vượt trội và bám sát thực tiễn. Những quy định này không chỉ giải quyết các điểm nghẽn hiện tại trong việc di dời, đền bù, giải phóng mặt bằng, mà còn kiến tạo một tầm nhìn dài hạn: Một Hà Nội văn minh, hiện đại với mô hình TOD tiên tiến, nhưng vẫn giữ trọn vẹn hồn cốt của một đô thị di sản và luôn đặt lợi ích của người dân vào trung tâm của sự phát triển.

Để rồi từ đó góp phần để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu tầm nhìn đến năm 2045 – kỷ niệm 100 năm thành lập nước: Thủ đô Hà Nội là thành phố kết nối toàn cầu, có mức sống và chất lượng cuộc sống cao; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển toàn diện, đặc sắc và hài hòa, tiêu biểu cho cả nước; có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới./.