Gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc văn hóa, lịch sử của Thủ đô

Nhận diện những giá trị đặc sắc trong không gian Thủ đô

Mỗi khu vực, công trình có giá trị văn hóa, lịch sử không chỉ hiện hữu như một thành tố của không gian đô thị, mà còn có thể lưu giữ những dấu ấn về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và đời sống cộng đồng. Từ yêu cầu đó, Quyết định số 119/QĐ-UBND ngày 20/8/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn tổ chức thực hiện Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 của HĐND thành phố Hà Nội về chính sách khuyến khích, hỗ trợ bảo vệ và phát huy giá trị khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử và công trình kiến trúc có giá trị.

Quy định xác lập các tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc, nội dung, trình tự, thủ tục xem xét hỗ trợ; đồng thời quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong rà soát, lập Danh mục khu vực, công trình; thẩm định, phê duyệt, triển khai thực hiện, kiểm tra và đánh giá hiệu quả chính sách.

Điểm đáng chú ý là hệ thống tiêu chí hỗ trợ được xây dựng trên nhiều phương diện, từ giá trị nội tại đến vai trò đối với bản sắc, cộng đồng, giáo dục, khoa học và khả năng khai thác, phát huy giá trị.

Theo đó, khu vực, công trình được xem xét về giá trị nội tại khi có giá trị tiêu biểu, đặc sắc về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, khoa học, cảnh quan - môi trường hoặc tạo lập đặc trưng không gian đô thị. Ở phương diện bản sắc, đó phải là những giá trị góp phần quan trọng bảo vệ, gìn giữ và nhận diện bản sắc văn hóa, kiến trúc đặc trưng của Thủ đô Hà Nội.

Gắn bảo tồn với đời sống cộng đồng và phát huy giá trị

Một giá trị văn hóa chỉ thực sự được phát huy khi tiếp tục hiện diện trong đời sống. Vì vậy, Quy định dành sự quan tâm đến vai trò của khu vực, công trình đối với cộng đồng dân cư, ký ức đô thị và các không gian thực hành văn hóa truyền thống.

Theo tiêu chí về cộng đồng, khu vực, công trình phải có ý nghĩa sâu sắc đối với đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng dân cư; lưu giữ ký ức đô thị hoặc gắn liền với các không gian thực hành văn hóa truyền thống.

Giá trị của các khu vực, công trình cũng được nhìn nhận từ phương diện giáo dục, khoa học. Những nơi có khả năng phát huy hiệu quả trong nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh Thủ đô và thúc đẩy các hoạt động đổi mới sáng tạo được xác định là một trong những nhóm tiêu chí để xem xét hỗ trợ.

Cùng với đó, Quy định đặt ra tiêu chí về tiềm năng khai thác, theo hướng những khu vực, công trình có khả năng gắn kết và phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo hoặc góp phần nâng cao chất lượng không gian công cộng có thể được xem xét trong chính sách.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu bảo vệ giá trị không dừng ở việc giữ gìn hiện trạng, mà gắn với quản lý, khai thác và phát huy giá trị một cách phù hợp, hiệu quả.

Bảo đảm chặt chẽ điều kiện, cơ sở pháp lý để hỗ trợ

Để chính sách được triển khai đúng đối tượng và bảo đảm hiệu quả, Quy định đồng thời xác định các điều kiện cụ thể. Khu vực, công trình phải thuộc phạm vi điều chỉnh và có tên trong Danh mục được khuyến khích, hỗ trợ bảo vệ, phát huy giá trị do cơ quan có thẩm quyền quyết định phê duyệt.

Hồ sơ, tài liệu phải chứng minh khu vực, công trình đáp ứng ít nhất một trong các tiêu chí quy định tại Điều 5 của Quy định, đồng thời làm rõ hiện trạng và nhu cầu cấp thiết phải tu bổ, cải tạo. Cùng với đó, phải có phương án bảo vệ, tu bổ, cải tạo gắn với giải pháp quản lý, khai thác và phát huy giá trị, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả sau đầu tư.

Đối với khu vực, công trình thuộc sở hữu, quản lý của tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước, việc đề nghị hỗ trợ phải có văn bản đồng thuận và thống nhất với phương án quản lý, duy trì kết quả đầu tư của chủ sở hữu hoặc người quản lý, sử dụng hợp pháp.

Một điều kiện quan trọng khác là hồ sơ nhà, đất không có tranh chấp hoặc không thuộc trường hợp chưa đủ pháp lý xác định rõ về quyền sở hữu, quản lý, sử dụng theo quy định pháp luật; đồng thời không vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng tại thời điểm lập hồ sơ đề xuất hỗ trợ.

Đối với những công trình đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa, Quy định nhấn mạnh yêu cầu các hoạt động quản lý, bảo vệ và tu bổ phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Với việc xác định rõ tiêu chí, điều kiện và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, Quy định tạo cơ sở tổ chức thực hiện chính sách khuyến khích, hỗ trợ bảo vệ và phát huy giá trị các khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử và công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn thành phố.

Quyết định số 119/QĐ-UBND có hiệu lực thi hành kể từ ngày 31/8/2026. Trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật được viện dẫn tại Quy định được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo văn bản pháp luật mới. Đồng thời, bãi bỏ các quy định trước đây của UBND Thành phố về nội dung hỗ trợ bảo vệ và phát huy giá trị khu vực, công trình trái với Quy định này./.