Gắn công nghệ số và AI với bảo tồn, phát triển tài nguyên văn hóa

Ngày 8.10, tại Hà Nội, diễn ra Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Diễn đàn đưa đến một góc nhìn mới: Văn hóa không chỉ là những giá trị cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực hình thành IP văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, AI và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam.

Sự kiện nằm trong chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026 do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia cho biết, Hà Nội được lựa chọn tổ chức sự kiện bởi đây là Thủ đô nghìn năm văn hiến, thành phố sáng tạo trong mạng lưới của UNESCO, đồng thời tập trung lực lượng nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp công nghệ.

Hà Nội cũng đang triển khai nhiều mô hình chuyển đổi số, từ chính quyền số đến đô thị thông minh.

Theo PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, năm 2026 là thời điểm quan trọng khi Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Luật Chuyển đổi số đã được ban hành; Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt.

Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ trọng tâm là cụ thể hóa các chủ trương thành giá trị cho người dân và doanh nghiệp, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn và Triển lãm là dịp để kết nối, chia sẻ và nhân rộng những giá trị này.

Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, từ di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực, kiến trúc đến tri thức bản địa và các câu chuyện địa phương. Theo các ý kiến tại Diễn đàn, trong kỷ nguyên số, vấn đề không chỉ là bảo tồn mà còn phải sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Với sự hỗ trợ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, các giá trị văn hóa có thể được phát triển trên nhiều nền tảng và lĩnh vực. Một câu chuyện, nhân vật hoặc chất liệu truyền thống có thể trở thành chất liệu cho phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hoặc sản phẩm tiêu dùng.

Theo các chuyên gia, “IP văn hóa” có thể được hiểu là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hoặc đặc sản địa phương, gắn với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ và chủ thể quyền cụ thể. Những IP này có thể được khai thác trong nhiều lĩnh vực như giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng và du lịch.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và chuyển đổi số ( (Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Việt Nam) nhận định, Việt Nam có một nguồn tài nguyên rất lớn - đó là văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người Việt Nam. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức hoàn toàn mới để chúng ta nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị đó ra thị trường. Vì vậy, chúng tôi mong muốn diễn đàn hôm nay không chỉ dừng ở câu chuyện “AI có thể làm được gì cho văn hóa”, mà cùng nhau đặt câu hỏi lớn hơn.

“Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam? Đây cũng là lý do Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề: "Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia". Chúng tôi kỳ vọng diễn đàn sẽ mở ra sự kết nối giữa cơ quan quản lý - nhà công nghệ - doanh nghiệp - các nhà sáng tạo - chuyên gia văn hóa - chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, để cùng hình thành những mô hình mới, những sản phẩm mới và những thị trường mới từ chính các giá trị Việt Nam”, bà Nguyễn Thị Bích Lan nhấn mạnh.

Khác với IP công nghệ vốn tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật, IP văn hóa tạo dựng giá trị từ bản sắc, câu chuyện truyền cảm hứng và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng. Một nhân vật, câu chuyện hay chất liệu dân gian hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay thương hiệu điểm đến. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc phát triển IP văn hóa đòi hỏi chiến lược sở hữu trí tuệ rõ ràng ngay từ đầu, đồng thời bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền lợi của cộng đồng gìn giữ di sản.

PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, năm 2026 là thời điểm bản lề. Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Luật Chuyển đổi số đã được ban hành. Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt. Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ lúc này là đưa các chủ trương đó thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp: từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn lần này là nơi để kết nối và nhân rộng những giá trị ấy.

Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Ban tổ chức đã chính thức phát động "Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026" với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt - Sống nhịp thế giới”.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VH - TT & DL), thành viên Ban Tổ chức, "Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026" bao quát toàn bộ hành trình: Từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và những đóng góp có sức ảnh hưởng rộng. Các hạng mục này đã kết nối trọn vẹn những mắt xích, đưa nguồn lực văn hóa trở thành sản phẩm và giá trị cụ thể trong đời sống.

Đại diện Ban Tổ chức, bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, Thành viên Ban Tổ chức thông tin cụ thể: Mục tiêu giải thưởng nhằm tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ; bao phủ đa dạng lĩnh vực: từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến các mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa văn hóa.

Tiêu chí đánh giá tập trung vào 4 trụ cột: Sáng tạo - Công nghệ - Trải nghiệm - Tạo tác động; mở rộng cho mọi quy mô, từ các dự án lớn đã khẳng định thương hiệu đến những sáng kiến mới bắt đầu, giàu tiềm năng. Giải thưởng với sự tham gia của Hội đồng cố vấn và giám khảo quy tụ các lãnh đạo, chuyên gia uy tín trong nước và quốc tế, bảo đảm tính độc lập, chuyên môn và minh bạch.

Không dừng lại ở việc trao giải, chương trình hướng tới xây dựng nền tảng kết nối bền vững giữa các nhà sáng tạo với doanh nghiệp, công nghệ và thị trường, góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm Việt Nam. Giải thưởng bao gồm 6 hạng mục trọng tâm: Rồng Xanh Di sản, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact.