Báo chí góp phần xây dựng chuẩn mực văn hóa người Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới

Tại Đại hội đại biểu Hội Nhà báo Thành phố Hà Nội khóa VIII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra chiều 8/10, Nhà báo Trần Văn Chung - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Người Hà Nội tham luận với chủ đề "Vai trò của Báo chí trong truyền thông xây dựng chuẩn mực văn hoá của người Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới".

Theo Nhà báo Trần Văn Chung - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Người Hà Nội, với vai trò là Thủ đô, trái tim của cả nước, Hà Nội đang hội nhập với thế giới về mọi mặt. Hà Nội đang mở rộng không gian phát triển với quy hoạch tầm nhìn trăm năm và là trung tâm chính trị hành chính văn hoá của cả nước, gắn với hệ quả tất yếu là sự phát triển tự nhiên và cơ học của dân số khiến cho danh xưng người Hà Nội đã gia tăng rất nhiều.

Hà Nội hiện nay còn có các sắc dân của các dân tộc ít người từ khắp các vùng miền trong cả nước và các nước trên thế giới. Vì vậy, để xây dựng thành công một Thủ đô hiện đại mà vẫn có được những nét văn hoá đặc thù, phong phú, đặc sắc nổi trội quả là một công việc không hề đơn giản.

Nhà báo Trần Văn Chung cho biết, bước vào kỷ nguyên mới, khi hội nhập quốc tế, bản sắc văn hoá người Hà Nội nếu không được phát huy, sẽ đứng trước nguy cơ bị các văn hoá ngoại lai lấn át. Có thể nói, trong giai đoạn phát triển mới hiện nay thành phố cần phải có chính sách vượt trội giải quyết tốt các mối quan hệ biện chứng giữa các cặp nội dung, như: Bên trong và ngoài, truyền thống và hiện đại, đại chúng và hàn lâm, xây và chống, sáng tạo và ngăn chặn, đẩy lùi một số yếu tố văn hoá lai căng. Đặc biệt là mối quan hệ giữa không gian ảo và đời sống thực, dữ liệu mở và an ninh thông tin...

Trong đó, Hà Nội là Thủ đô có tính đại diện cho cả đất nước. Vì vậy Hà Nội đang tiến tới trở thành trung tâm sáng tạo quốc tế, một thành phố năng động và phát triển. Bên cạnh việc bảo tồn phát triển thì câu chuyện xây dựng chuẩn mực văn hoá của người Hà Nội là vấn đề quan trọng hơn bao giờ hết.

Trong quá trình hội nhập trước sự biến chuyển nhanh chóng của thời đại là phương thức sản xuất cải tiến không ngừng, trình độ lực lượng sản xuất nâng cao làm ảnh hướng đến quan hệ sản xuất. Tốc độ đô thị hoá đã làm biến đổi không gian văn hoá, thay đổi chủ thể văn hoá, làm cho không gian văn hoá có nguy cơ biến mất, giá trị văn hoá bị thay đổi, một số giá trị văn hoá mới hình thành, lấn át giá trị văn hoá truyền thống. Nhiều nơi không còn làng nghề, phố nghề, các tục lệ, lễ hội đứng trước nguy cơ mai một.

Nhà báo Trần Văn Chung nhấn mạnh, trong bối cảnh đó, báo chí với chức năng thông tin, tư tưởng, giám sát xã hội, văn hoá giáo dục và giải trí đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo tồn, phát triển, phát huy và lan toả các giá trị văn hoá tốt đẹp của người Hà Nội. Báo chí góp phần thay đổi nhận thức của người dân về các hiện tượng văn hóa, xã hội; những tác phẩm báo chí giàu tính nhân văn có thể tạo sự đồng cảm, yêu thương, góp phần xây dựng Thủ đô hiện đại, nhân văn, đáng yêu và đáng sống.

Để phát huy hơn nữa vai trò của báo chí trong xây dựng văn hóa người Hà Nội, trước hết đội ngũ những người làm báo Thủ đô cần tích cực tuyên truyền các chỉ đạo, điều hành của thành phố về văn hóa. Trong đó, Thành ủy đã có chương trình riêng về phát triển văn hóa và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh và thành phố cũng đã ban hành 2 bộ Quy tắc ứng xử của cán bộ công chức, viên chức và nơi công cộng.

Từ những chính sách này, báo chí cần đưa tin, viết bài về ý nghĩa, thành tựu và những gương điển hình tiên tiến thực hiện các chỉ đạo của thành phố thông qua các loại hình, sản phẩm báo chí đa phương tiện. Với chức năng giáo dục, các tác phẩm viết về chân dung, gương người tốt, việc tốt sẽ thúc đẩy tính nêu gương trong cộng đồng dân cư.

Trong giai đoạn phát triển mới, với tinh thần Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV về phát triển văn hóa, con người và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Thành ủy Hà Nội đã có Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW.

Phát triển văn hoá bản chất là phát triển các giá trị văn hoá, tức là làm gia tăng lợi ích của văn hoá đối với con người. Văn hoá Thăng Long – Hà Nội, hiện diện ở các giá trị vật thể và phi vật thể bên cạnh những tập tục phong tục tốt đẹp của người Hà Nội, còn có hàng nghìn làng nghề truyền thống, lễ hội tín ngưỡng độc đáo…

Mỗi di sản đó đều mang trong mình những câu chuyện về văn hoá của người Hà Nội. Đó là nguồn lực to lớn trong phát triển du lịch, công nghiệp văn hoá Thủ đô hiện nay. Để biến nguồn lực nội sinh văn hoá đó đóng góp vào sự phát triển của Hà Nội cần sự tham gia tích cực của báo chí truyền thông trong việc kết nối người dân với các giá trị văn hoá mới.

Từ những di sản văn hoá được phát triển giá trị mới, với chức năng tư tưởng, báo chí có vai trò khơi dậy tình yêu, niềm tự hào trong mỗi người dân về một Thủ đô nghìn năm văn hiến. Qua đó mỗi người dân Hà Nội nhận thức rõ tính lịch sử của mảnh đất mình đang sống mà phát huy tinh thần gương mẫu đi đầu cống hiến, hy sinh cái nhỏ cho sự phát triển lớn lao của một Thủ đô đang vươn mình mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, báo chí cũng có vai trò tích cực thực hiện chức năng giám sát phản biện xã hội đối với các hiện tượng văn hoá lệch chuẩn, lai căng, chưa đúng thuần phong mỹ tục, nếp sống bảo thủ, kìm hãm quá trình đổi mới sáng tạo.