Emagzine

Bài cuối: Khẳng định "Tư duy Thủ đô - Hành động Hà Nội"

Phạm Quỳnh • 29/07/2025 08:54

Trước những tiềm năng và lợi thế triển khai mô hình khu thương mại và văn hóa (BID) hiệu quả, vận dụng và triển khai Luật Thủ đô 2024, Thành phố Hà Nội đã nỗ lực, thể hiện tinh thần “Tư duy Thủ đô – Hành động Hà Nội” để gỡ khó cho hoạt động BID. “Nghị quyết quy định về thành lập khu phát triển thương mại và văn hóa” đã được HĐND thành phố Hà Nội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ 25, sẽ khơi thông nguồn lực xã hội, tầm nhìn chiến lược cho một Hà Nội năng động, sáng tạo...

Ngay sau khi Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội khóa XV thông qua, nhằm triển khai hiệu quả các quy định mang tính đặc thù để phát triển Hà Nội “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”, trong đó có khu thương mại và văn hóa, công nghiệp văn hóa, thành phố Hà Nội đã chủ động tổ chức triển khai ban hành các văn bản, Nghị quyết thuộc thẩm quyền của Thành phố.

Ban Văn hóa – Xã hội HĐND thành phố Hà Nội đánh giá, trong thời gian qua, Hà Nội đã hình thành một số khu vực, không gian tuyến phố nghề, làng nghề gắn với truyền thống lịch sử, văn hóa phục vụ du khách, tuy nhiên, việc phát triển các mô hình kinh tế đặc trưng của đô thị như kinh tế đêm, kinh tế chia sẻ... còn mang tính tự phát, nhiều bất cập hạn chế, việc khai thác còn khiêm tốn, hiệu quả chưa cao, chưa thể hiện rõ bản sắc của từng địa phương.

Luật Thủ đô 2024 quy định Hà Nội được thành lập khu phát triển thương mại và văn hóa trên cơ sở các khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư nông thôn hiện hữu để huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển các hoạt động dịch vụ, thương mại, không gian văn hóa đã tạo cơ sở pháp lý để tổ chức lại các khu vực có tiềm năng, lợi thế về thương mại, văn hóa một cách hiệu quả, góp phần tăng trưởng bền vững như mô hình khu phát triển thương mại và văn hóa tại một số nước trên thế giới đã triển khai thành công.

Chính quyền Thành phố đặt ra 3 điều kiện để được thành lập khu phát triển thương mại và văn hóa, như: Có địa điểm cụ thể được xác định ranh giới, có tiềm năng cải tạo hoặc xây dựng hạ tầng văn hóa - thương mại và hệ thống kỹ thuật hỗ trợ; có khả năng huy động cộng đồng dân cư, nghệ nhân, nghệ sĩ, người làm nghề truyền thống, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể tham gia hoạt động thương mại và văn hóa. Có phương án tài chính, phương án hoạt động để thúc đẩy các hoạt động thương mại, sáng tạo gắn với phát triển văn hóa, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và ngành, nghề truyền thống, thu hút, phát triển du lịch trên địa bàn...

Từ những lần tham vấn các chuyên gia về việc cho ý kiến về khu thương mại và văn hóa, các chuyên gia khẳng định Nghị quyết được thông qua sẽ giải quyết các “điểm nghẽn”, rào cản trước đây. Cụ thể là Nghị quyết khu phát triển thương mại và văn hóa được Hà Nội xác định rõ là một không gian chức năng được thành lập tại khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư nông thôn hiện hữu để huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển các hoạt động thương mại, văn hóa, du lịch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tạo động lực hình thành hệ sinh thái sáng tạo.

Hà Nội cũng đã đưa ra những quy định mang tính đột phá để khu phát triển thương mại và văn hóa được phát triển đúng nghĩa. Đó là khu BID được UBND các cấp, cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính, đơn vị cung cấp dịch vụ công thuộc Thành phố hỗ trợ ưu tiên đầu tư cải tạo, sửa chữa, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; chỉnh trang các tuyến phố; tổ chức lại giao thông (nếu có). Bên cạnh đó, được hỗ trợ tăng cường các dịch vụ công về thu gom, xử lý rác thải, chiếu sáng, cây xanh, cấp, thoát nước, vận tải hành khách công cộng.

Thành phố Hà Nội sẽ hỗ trợ ngân sách của Thành phố để quảng bá, truyền thông về khu BID trên các phương tiện thông tin đại chúng trong nước và nước ngoài; được hỗ trợ tham gia các chương trình quảng bá, xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch của Thành phố theo quy định chung của Thành phố. Được tăng cường biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng cháy và chữa cháy, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng, chống dịch bệnh.

Thể hiện rõ tinh thần “Tư duy Thủ đô – Hành động Hà Nội”, chính quyền Thành phố đã đưa ra quy định tổ chức, cơ sở, cá nhân sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, tổ chức các sự kiện, hoạt động văn hóa nghệ thuật tại khu phát triển thương mại và văn hóa được hưởng hỗ trợ trong việc sử dụng các địa điểm, công trình công cộng, công trình khác thuộc Thành phố quản lý để tổ chức các sự kiện, hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Được hỗ trợ kinh phí quảng bá, truyền thông về sự kiện, hoạt động văn hóa, nghệ thuật trên các phương tiện thông tin, truyền thông thuộc Thành phố theo quy định chung của Thành phố.

Theo nhận định của PGS. TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, việc Hà Nội xây dựng khu phát triển thương mại và văn hóa thể hiện tư duy tích hợp – một tư duy mà trong đó, kinh tế không còn đi một mình, mà sánh bước cùng văn hóa để tạo nên giá trị bền vững. Ở đó, những phố cổ, làng nghề, những không gian cộng đồng sẽ không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà sẽ được “thổi hồn” bởi dòng chảy thương mại hiện đại, nghệ thuật đương đại và tinh thần sáng tạo. Văn hóa trở thành cảm hứng, là động lực phát triển.

Việc xây dựng các khu vực BID còn tạo điều kiện để tái sinh những không gian tưởng như đã ngủ quên – từ các nhà máy cũ, công trình bỏ hoang đến các khu phố cổ kính. Những nơi đó sẽ trở thành không gian sáng tạo, không gian sống động, nơi người dân Thủ đô và du khách có thể cùng trải nghiệm, cùng sáng tạo, cùng nuôi dưỡng tình yêu văn hóa Việt Nam

Khu phát triển thương mại và văn hóa của Hà Nội thực hiện nhiều hoạt động đa dạng như tổ chức các sự kiện văn hóa, lễ hội, biểu diễn nghệ thuật; phát triển hệ thống cửa hàng, chợ, trung tâm thương mại gắn với đặc điểm văn hóa địa phương; quảng bá, giới thiệu các hoạt động du lịch; thực hiện các hoạt động tạo cảnh quan, vệ sinh đường phố, bảo vệ môi trường; tổ chức giao thông và giữ gìn an ninh trật tự.

Thực tế chứng minh, Hà Nội có rất nhiều “di sản công nghiệp” có thể phát triển thành khu BID như việc Thành phố đã tổ chức rất thành công Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2023 tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm với hơn 60 hoạt động văn hóa với 4 công trình giới thiệu kiến trúc; 20 trưng bày và triển lãm; 19 hội thảo và tọa đàm, trong đó có 5 hội thảo quốc tế; 12 hoạt động nghệ thuật, chuỗi sự kiện cộng đồng, hội chợ sáng tạo.

Việc tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm đã mở ra hướng chuyển đổi các cơ sở sản xuất công nghiệp di dời ra khỏi nội đô thành không gian sáng tạo, góp phần hiện thực hóa các sáng kiến của Hà Nội khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO. Lần đầu tiên Lễ hội diễn ra ở xa trung tâm nội đô nhưng sự độc đáo, mới lạ của không gian tổ chức cùng các hoạt động, sự kiện của Lễ hội đã hấp dẫn đông đảo người dân Thủ đô cùng du khách trong và ngoài nước với hơn 30.000 lượt khách tham quan.

Khi Hà Nội hình thành các khu thương mại và văn hóa, đây sẽ là kim chỉ nam, “bệ phóng” cho những phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây, làng gốm Bát Tràng, khu phố Trịnh Công Sơn, Công viên Thống Nhất, Khu Đảo Ngọc Ngũ Xã - hồ Trúc Bạch…phát triển đúng với tiềm năng hơn.

Cùng đó, nhờ kết nối giữa thương mại và văn hóa, tại các làng nghề, người dân và nghệ nhân có thể bán một sản phẩm thủ công tinh xảo, giới thiệu một món ăn truyền thống, kể một câu chuyện dân gian ngay tại chính không gian mình sinh sống, qua đây tạo nên thu nhập ổn định, thậm chí là khởi nghiệp sáng tạo. Khi kinh tế “nảy nở” từ văn hóa, người dân có thể “làm giàu ngay tại quê hương mình” mà không phải tới nơi khác.

Hà Nội có quy định cụ thể, đột phá về khu BID cũng mở ra cơ hội để những sản phẩm mang đậm yếu tố truyền thống như lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, tò he Xuân La…có thể bước ra khỏi một phạm vi hẹp (xã/phường, thành phố) để hòa vào không gian văn hóa đương đại, trở thành cầu nối giữa di sản và đời sống hiện đại. Cùng khi hình thành khu BID, các địa phương sẽ được cải thiện môi trường sống khi Thành phố đặc ra các tiêu chuẩn cao hơn về an ninh, trật tự, bảo vệ môi trường, văn hóa kinh doanh... ở khu thương mại và văn hóa.

Điều này không chỉ nhằm thu hút du khách mà còn góp phần nâng tầm chất lượng sống cho cộng đồng địa phương. Khu BID của Hà Nội sẽ có hệ thống thu gom rác khoa học, hiện đại, người dân được tham gia các chương trình tập huấn văn minh thương mại, ứng xử văn hóa.

Một lần nữa cần phải khẳng định lại, với “Tư duy Thủ đô – Hành động Hà Nội”, cùng những tiềm năng, lợi thế rất lớn, việc Hà Nội khai mở mô hình khu thương mại và văn hóa là một bước tiến đúng hướng, vừa cụ thể hóa Luật Thủ đô 2024 hiệu quả, vừa góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô theo mục tiêu Nghị quyết số 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội đặt ra, đưa công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp chung vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô, tạo động lực, bệ phóng cho Hà Nội tiến vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn hiến – văn minh – hiện đại./.