Emagzine

Phát triển công nghiệp âm nhạc: Gợi mở chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa toàn diện

Minh Hương • {Ngày xuất bản}

Trong tiến trình xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước, âm nhạc được xem là một trong những lĩnh vực có nhiều tiềm năng tạo đột phá nhờ khả năng kết nối giữa sáng tạo nghệ thuật, công nghệ và thị trường. Để phát huy lợi thế đó, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và hạ tầng văn hóa, cần xây dựng hệ sinh thái công nghiệp âm nhạc hiện đại, tạo động lực lan tỏa các giá trị văn hóa Thủ đô và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Hơn 10 thế kỷ hình thành và phát triển, văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn giữ vai trò quan trọng, là sức mạnh nội sinh hun đúc bản sắc và tầm vóc của mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến. Không chỉ là Thủ đô Anh hùng, Hà Nội còn là Thành phố Vì hòa bình, Thành phố Sáng tạo - biểu tượng của văn minh và tri thức Việt Nam.

Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đặt ra yêu cầu cấp thiết: không chỉ tiếp tục khẳng định vai trò và tầm quan trọng của văn hóa, mà cần huy động mọi nguồn lực, khai thác tối đa tài nguyên trí tuệ, biến văn hóa thành sức mạnh mềm - động lực sáng tạo - một ngành kinh tế tri thức, đóng góp vào tăng trưởng bền vững của Hà Nội.

Trên cơ sở nhận diện những lợi thế, khó khăn và yêu cầu phát triển mới, bài viết tập trung phân tích thực trạng, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy nguồn lực trí tuệ, tài nguyên sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Hà Nội là nơi tập trung nhiều di tích lịch sử, danh thắng và các di sản phi vật thể có giá trị cần được bảo tồn, phát huy trong đời sống đương đại. Thành phố hiện có gần 6.000 di tích, 1.793 di sản phi vật thể và hơn 1.300 làng nghề - một nguồn tài nguyên quý giá để phát triển công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng. Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là bước ngoặt quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo thành phố khi coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là động lực phát triển kinh tế có giá trị cao.

Tuy có nhiều thuận lợi, nhưng Hà Nội vẫn chưa xây dựng được các thiết chế văn hóa đủ mạnh và xứng tầm. Một bộ phận cán bộ, đảng viên, văn nghệ sĩ và doanh nghiệp vẫn xem văn hóa chỉ là hoạt động tinh thần, chưa thấm nhuần tư duy coi văn hóa là ngành kinh tế. Điều này khiến việc triển khai còn thiếu quyết liệt, chưa tạo được đột phá, chưa có tham vấn chính sách tầm chiến lược.

Hạ tầng cơ sở, cơ chế chính sách chưa đồng bộ: không gian sáng tạo, nhà hát, rạp chiếu phim, bảo tàng còn thiếu hoặc xuống cấp; chính sách ưu đãi đầu tư, thuế, hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo chưa đủ hấp dẫn; sản phẩm văn hóa chưa thích ứng xu thế thị trường và hội nhập toàn cầu, dẫn đến khó cạnh tranh với sản phẩm ngoại nhập.

Các hoạt động biểu diễn trên các tuyến phố đi bộ, tại di tích, không gian sáng tạo còn manh mún, chủ yếu phục vụ khách du lịch mà chưa hình thành được những tour, tuyến du lịch văn hóa mang tính chuyên nghiệp, có hợp đồng hợp tác trong nước - quốc tế. Liên kết giữa các đơn vị, ngành nghề còn lỏng lẻo, dẫn tới sản phẩm đầu ra chưa đáp ứng chuẩn mực về sở hữu trí tuệ cũng như xu hướng tiêu dùng văn hóa hiện đại trên nền tảng số và thương mại điện tử.

Để góp phần vào chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025-2030, cần có cái nhìn trực diện, xác định rõ lĩnh vực ưu tiên để đầu tư trọng tâm, trọng điểm, đồng thời xây dựng bộ quy tắc riêng cho sản phẩm văn hóa trong quá trình hội nhập quốc tế.

Các cơ quan quản lý cần tham vấn, tiến tới xây dựng Luật hoặc Quy chế đặc thù về công nghiệp văn hóa Thủ đô, với những cơ chế đầu tư riêng; ưu tiên vốn đầu tư công cho hạ tầng sáng tạo, bảo tồn di sản; hỗ trợ tín dụng và thuế cho doanh nghiệp sáng tạo. Tạo hành lang pháp lý minh bạch bằng chính sách ưu đãi: miễn giảm thuế, hỗ trợ vốn vay, đất đai, bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đồng thời, tích hợp quy hoạch công nghiệp văn hóa vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư nâng cấp nhà hát, rạp chiếu phim, trung tâm biểu diễn nghệ thuật, mở rộng không gian nghệ thuật công cộng, làng nghề du lịch và phố ẩm thực.

Bên cạnh đó, cần hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa tại khu đô thị mới, gắn với khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số. Tổ chức các diễn đàn, hội thảo chuyên đề để thống nhất nhận thức: công nghiệp văn hóa vừa là bảo tồn - phát huy giá trị, vừa là sáng tạo - sản xuất - thương mại hóa.

Đưa tiêu chí phát triển công nghiệp văn hóa vào chương trình hành động của từng xã, phường; tận dụng lợi thế vùng miền và sự đa dạng văn hóa để thúc đẩy du lịch dịch vụ, nghệ thuật, từ đó khơi thông mạch nguồn sáng tạo của Thủ đô.

Từ thực tiễn đó có thể thấy: để chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa thực sự đi vào chiều sâu, Hà Nội cần xác định rõ những lĩnh vực mũi nhọn có khả năng lan tỏa mạnh mẽ nhất. Trong số các lĩnh vực của công nghiệp văn hóa, âm nhạc chính là “trục giao thoa” giữa nghệ thuật và công nghiệp sáng tạo - nơi hội tụ cảm xúc thẩm mỹ, năng lực công nghệ và khả năng truyền thông quốc tế.

Vì vậy, phát triển công nghiệp âm nhạc không chỉ là một nhánh của công nghiệp văn hóa, mà còn là động lực then chốt để lan tỏa tinh thần sáng tạo, khẳng định bản sắc và quảng bá hình ảnh Hà Nội - Việt Nam trên bản đồ thế giới.

“

Trong năm 2025, đặc biệt là dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Hà Nội ghi dấu ấn với sự “bùng nổ” của các chương trình nghệ thuật, concert và đại nhạc hội quy mô lớn. Chỉ trong hơn một tháng, gần 10 chương trình cấp quốc gia đã được tổ chức tại nhiều không gian trọng điểm như: Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Trung tâm Triển lãm Quốc gia, Quảng trường Cách mạng Tháng Tám hay khu di tích Hoàng thành Thăng Long... Mỗi đêm diễn thu hút từ 20.000 đến 50.000 khán giả.

Văn hóa không chỉ là hồn cốt của Thủ đô mà còn là động lực phát triển bền vững, là tấm giấy thông hành để hội nhập sâu rộng với thế giới. Phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025 - 2030 là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và đặc biệt là sự sáng tạo, cống hiến của đội ngũ văn nghệ sĩ.

Trong bức tranh tổng thể về công nghiệp văn hóa, âm nhạc là lĩnh vực có tiềm năng đặc biệt: vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa có khả năng thương mại hóa cao. Vì thế, cần có chiến lược riêng để phát triển công nghiệp âm nhạc như một ngành mũi nhọn.

Những năm gần đây, Hà Nội đã quan tâm hơn đến việc khơi thông nguồn lực trong lĩnh vực âm nhạc và biểu diễn với nhiều sự kiện mang tầm quốc tế như: Vietnam Airlines Classic - Hanoi Concert, tổ chức lần đầu năm 2017 và nhanh chóng trở thành sự kiện văn hóa nghệ thuật quốc tế, thu hút sự chú ý của công chúng yêu nhạc cổ điển, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội ra thế giới.

Các mùa trước đã ghi dấu với Dàn nhạc Giao hưởng London (2017- 2019), Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Nga và nghệ sĩ ballet Nhà hát Bolshoi (2024). Năm 2025, tại Nhà hát Hồ Gươm - điểm hẹn văn hóa mới của Thủ đô - chương trình tiếp tục được tổ chức với hai buổi hòa nhạc vào ngày 10 & 11/10/2025 cùng Dàn nhạc Giao hưởng London (LSO).

Cùng với đó, Dự án Hà Nội Concert - chuỗi hòa nhạc thính phòng chất lượng cao do Đài Phát thanh & Truyền hình Hà Nội thực hiện định kỳ cũng góp phần đưa âm nhạc hàn lâm đến gần khán giả hơn, qua sóng truyền hình và nền tảng số, khẳng định vai trò dẫn dắt của thương hiệu âm nhạc Thủ đô.

Và cũng từ tháng 5/2025, chương trình “Sân khấu truyền hình” được thực hiện định kỳ mỗi tháng 1 lần trên sóng Đài Phát thanh truyền hình Hà Nội với sự góp mặt của các Nhà hát trên địa bàn Thành phố, theo định hướng của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội thể hiện sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Thành phố đối với việc gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa nghệ thuật.

Một hoạt động nổi bật khác nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam là chương trình “Hà Nội - Rạng rỡ” do UBND Thành phố chỉ đạo, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp Tập đoàn Vietsoftpro cùng các nghệ sĩ, chuyên gia công nghệ - nghệ thuật thực hiện. Chương trình kết hợp nghệ thuật thị giác đương đại, công nghệ trình chiếu ánh sáng, 3D mapping, âm nhạc và trình diễn tương tác, tái hiện lát cắt đặc sắc về lịch sử - văn hóa - con người Hà Nội trong hành trình phát triển cùng đất nước. Đây không chỉ là hoạt động chào mừng sự kiện trọng đại mà còn là không gian nghệ thuật công cộng mở, lan tỏa giá trị di sản đến công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Các sự kiện và dự án nêu trên dù có giá trị nghệ thuật vẫn chưa tạo được sự liên kết và lan tỏa đủ mạnh để hình thành bước đột phá trong phát triển công nghiệp văn hóa. Từ thực tiễn đó, có thể gợi mở một số định hướng sau:

Định vị thương hiệu âm nhạc Hà Nội, gắn với danh hiệu “Thành phố sáng tạo” của UNESCO. Xây dựng hệ sinh thái âm nhạc sáng tạo gồm phòng thu, sân khấu thử nghiệm, trung tâm thiết kế sáng tạo - kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân gian và đương đại.

Kết nối cộng đồng và thị trường, tổ chức các sự kiện âm nhạc thường niên như liên hoan, hội chợ, workshop, không gian diễn xướng truyền thống, sân khấu thử nghiệm; phát triển hệ sinh thái phân phối sản phẩm âm nhạc Hà Nội trên các nền tảng số (YouTube, Spotify, TikTok, Zing MP3); số hóa kho tàng âm nhạc truyền thống và ứng dụng công nghệ AI, VR, AR trong sáng tạo - quảng bá - biểu diễn, hình thành “Bản đồ âm nhạc Hà Nội” mang thương hiệu riêng.

Liên kết hợp tác quốc tế, xây dựng thương hiệu sản phẩm văn hóa, tăng cường hợp tác với UNESCO và các thành phố sáng tạo toàn cầu, tổ chức các liên hoan - hội chợ - triển lãm văn hóa quốc tế thường niên tại Hà Nội, tận dụng các dự án sẵn có để lan tỏa mạnh mẽ.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng bảo tàng số, thư viện số, nền tảng dữ liệu mở, ứng dụng công nghệ mới (AI, VR, AR, Big Data) trong sản xuất và quảng bá sản phẩm âm nhạc, thúc đẩy sự tương tác và lan tỏa đến khán giả toàn cầu.

Mở rộng kết nối quốc tế, triển khai các dự án giao lưu nghệ thuật cụ thể, tận dụng lợi thế sẵn có để quảng bá văn hóa và hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa toàn diện.

Chính sách hỗ trợ nguồn lực tài chính, xây dựng quỹ sáng tạo, khuyến khích tài trợ các dự án âm nhạc, miễn giảm thuế cho doanh nghiệp sáng tạo, thậm chí thành lập “Quỹ đầu tư mạo hiểm âm nhạc” nhằm hỗ trợ dự án tiềm năng và khuyến khích hợp tác sản xuất xuyên biên giới, học hỏi mô hình thành công của Seoul (Hàn Quốc), Tokyo (Nhật Bản)...

Tuy nhiên, yếu tố con người vẫn là điều kiện tiên quyết. Con người ở đây bao gồm lãnh đạo có tư duy cấp tiến, cơ quan quản lý linh hoạt và đội ngũ nghệ sĩ sáng tạo. Cần chú trọng đào tạo nhân lực chuyên sâu về sản xuất, quản lý, marketing âm nhạc; tổ chức họp định kỳ đánh giá tiến độ chiến lược; thực hiện khảo sát xã hội học để thu thập phản hồi từ nghệ sĩ, nhà sản xuất và khán giả, từ đó hoàn thiện chính sách phù hợp.

Tác phẩm nghệ thuật không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức mà còn góp phần bồi dưỡng tâm hồn, lan tỏa hình ảnh Hà Nội và Việt Nam ra thế giới. Trong tiến trình phát triển công nghiệp văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ giữ vai trò là những chủ thể sáng tạo, đồng thời là cầu nối đưa các giá trị văn hóa Thủ đô đến với công chúng trong nước và quốc tế thông qua các nền tảng truyền thông hiện đại.

Với nền tảng văn hóa giàu bản sắc, cùng khát vọng đổi mới, sáng tạo và sự đầu tư đồng bộ về cơ chế, nguồn lực và công nghệ, công nghiệp âm nhạc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển, góp phần xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa sáng tạo của khu vực, xứng đáng với vị thế của Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”./.

Nội dung: Nhà LLPB Trần Lệ Chiến/ Thiết kế: Minh Hương

28/07/2026 10:15